Thẻ tín dụng và xu hướng thanh toán trong tương lai

Sự phổ biến của thẻ tín dụng dường như đã lên đến đỉnh điểm ở Mỹ, một trong những thị trường lớn nhất toàn cầu. Theo dữ liệu được công bố bởi TransUnion, một công ty về thông tin tín dụng, việc sử dụng thẻ tín dụng (credit card) và thẻ ghi nợ (debit card) đang ở mức cao lịch sử ở Mỹ, nơi có gần 70% người tiêu dùng sử dụng thẻ thanh toán. Tuy nhiên, số liệu trên đây chỉ cho thấy một nửa câu chuyện mà để dự báo đúng về tương lai của thẻ tín dụng, chúng ta phải để ý tới các thị trường mới nổi khác ở phương Đông như Ấn Độ, Trung Quốc cũng như thị trường các quốc gia khu vực Đông Nam Á.

Tình hình phát triển thẻ tín dụng ở khu vực Châu Á-Thái Bình Dương

Thông thường, để thẻ tín dụng thâm nhập tốt vào thị trường tiêu dùng thì lĩnh vực ngân hàng ở đó cần đạt đến ngưỡng phát triển nhất định. Tuy nhiên, phần lớn các nền kinh tế Châu Á lại đang thiếu nhân tố quan trọng này, thể hiện qua sự thâm nhập thấp của dịch vụ ngân hàng tại các thị trường lớn của Châu Á như Trung Quốc, Ấn Độ và Đông Nam Á. Vì vậy, thẻ tín dụng, với những quy tắc và yêu cầu kiểm tra giao dịch tín dụng nghiêm ngặt, dự đoán khó có thể phát triển.

Theo thống kê của Ngân hàng Thế giới (WB), từ năm 2017, ở các quốc gia như Indonesia, Philippines, Thái Lan và Việt Nam, số lượng thẻ tín dụng phát hành tăng trưởng với tốc độ 1 chữ số; chỉ có 02 quốc gia trong khu vực có tốc độ tăng trưởng 2 chữ số là Singapore (48%) và Malaysia (21%).

Tại các thị trường Châu Á lớn như Ấn Độ và Trung Quốc, câu chuyện tương tự cũng diễn ra khi tỷ lệ thẻ tín dụng bình quân đầu người ở Ấn Độ chỉ ở mức 2% trong khi Trung Quốc đạt tỷ lệ cao hơn ở mức khoảng 25%. Những con số này vẫn thấp hơn so với các thị trường phát triển như Nhật Bản và Vương quốc Anh, nơi có hơn 60% người tiêu dùng sử dụng thẻ và ở Mỹ, con số đó xấp xỉ gần 70%.

Những thách thức đối với thanh toán thẻ

Với mức độ thâm nhập thị trường thấp ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, thẻ tín dụng có dư địa cho sự tăng trưởng. Tuy nhiên, với sự phát triển mạnh mẽ của thanh toán di động, dư địa đó đang bị thu hẹp đáng kể. Trong giai đoạn phát triển ban đầu của thương mại điện tử, thẻ tín dụng và mua sắm trực tuyến dường như không thể tách rời nhau và được coi là phương thức thanh toán không dùng tiền mặt thuận tiện nhất. Tuy nhiên, với sự phát triển của công nghệ và ứng dụng di động mới, các giải pháp thanh toán thay thế đang xuất hiện nhiều hơn. Nhờ tốc độ thanh toán nhanh hơn cùng với nhiều tiện ích, thanh toán di động hứa hẹn mang lại trải nghiệm mua sắm thuận tiện hơn và dễ tiếp cận hơn cho người tiêu dùng so với thẻ tín dụng.

Thực tế, thanh toán kỹ thuật số đang dần trở nên quan trọng hơn trong nền kinh tế toàn cầu. Trong năm 2017, giao dịch thanh toán kỹ thuật số đạt khoảng 3,1 nghìn tỷ đô la Mỹ, tương đương với 13% tổng số giao dịch thương mại trên toàn cầu và đến năm 2019, con số này dự báo sẽ tăng lên khoảng 4,1 nghìn tỷ đô la Mỹ. Còn theo dự báo của hãng thông tấn quốc tế Reuters, trên 3,7 tỷ người trên thế giới sẽ sử dụng các phương thức thanh toán kỹ thuật số vào năm 2019 và hơn một nửa trong số này (2,1 tỷ người) sẽ sử dụng Ví di động (mobile wallets).

Với đà tăng trưởng này, các giải pháp thanh toán thay thế có thể vượt qua thanh toán thẻ trong thương mại điện tử vào cuối năm 2019. Trong bối cảnh đó, thẻ tín dụng có thể bị mất dần khách hàng và doanh thu cho các phương thức thanh toán mới. Theo báo cáo của Financial Times, tại Indonesia, người tiêu dùng đang “bỏ qua” thẻ tín dụng để chuyển sang các lựa chọn thanh toán dễ tiếp cận hơn như Go-Pay, Grab-Pay và Mandiri. Tại Trung Quốc, những người khổng lồ như AliPay và WePay đang đưa thị trường đến gần hơn với nền kinh tế không tiền mặt (cashless economy)

Phát triển thẻ tín dụng dựa trên thế mạnh của ngân hàng và đổi mới công nghệ

Rõ ràng là để phát triển thì thẻ tín dụng cần phải thay đổi. Trong thời đại bùng nổ của công nghệ thông tin, người tiêu dùng luôn đòi hỏi tốc độ, sự tiện lợi và điện thoại di động được xem là tương lai của lĩnh vực thanh toán.

Hiện nay, việc tích hợp thẻ tín dụng với Ví kỹ thuật số (digital wallets) và các giải pháp thanh toán khác dường như là giải pháp giúp thẻ tín dụng tiếp cận người tiêu dùng nhanh hơn. Hầu hết các Ví kỹ thuật số vẫn sử dụng tài khoản và thẻ ngân hàng như nguồn tài chính ban đầu, nhưng khi các thị trường kỹ thuật số trên toàn thế giới đạt tới sự phát triển cao hơn, sẽ có sự cạnh tranh khốc liệt giữa ngân hàng và các nhà cung cấp dịch vụ thanh toán khác.

Với những tiến bộ khoa học về ứng dụng sinh trắc học và trí tuệ nhân tạo (AI) vào hoạt động thanh toán trong thời gian qua, chúng ta có thể thấy những tấm thẻ nhựa này dường như đang trở nên lỗi thời và nhường chỗ cho thanh toán kỹ thuật số với nhiều tiện ích hơn như xác thực sinh trắc học (vân tay, khuôn mặt, giọng nói); thanh toán trên nền mã phản hồi nhanh (QR Code); thanh toán an toàn, thuận tiện qua mã hóa thông tin thẻ (Tokenization); thanh toán phi tiếp xúc (contactless payment) tốc độ và tiện lợi…

Theo mô hình hiện tại, các tổ chức, cá nhân cung cấp dịch vụ và sản phẩm không thể chấp nhận nhiều hơn một hoặc hai phương thức thanh toán khác nhau. Khi buộc phải lựa chọn giữa thẻ tín dụng và giải pháp kỹ thuật số, thẻ tín dụng sẽ bị ảnh hưởng nhiều nhất do mức độ thâm nhập thị trường thấp. Tại các quốc gia như Malaysia và Indonesia, các nhà quản lý đang nghiên cứu có giải pháp để thẻ tín dụng và thanh toán kỹ thuật số đều được hưởng lợi từ thế mạnh của ngân hàng và đổi mới công nghệ. Cả hai nước đều có kế hoạch tạo ra một nền tảng thống nhất cho tất cả các mạng thanh toán và cổng thông tin. Giải pháp này sẽ giúp nhà cung cấp sản phẩm, dịch vụ dễ dàng chấp nhận tất cả các phương thức thanh toán và điều này sẽ giúp ích rất nhiều cho người sử dụng thẻ ở các quốc gia này. Ngay cả khi thẻ tín dụng không thể phát triển cùng tốc độ với Ví điện tử, những sáng kiến ​​như vậy sẽ giúp thẻ tín dụng có một thị trường phát triển tiềm năng trong khu vực.

Ở phạm vi toàn cầu, tương lai của thẻ tín dụng cũng rất khả quan khi các dấu hiệu trên thị trường cho thấy, công ty phát hành thẻ, với cơ sở dữ liệu và thế mạnh hiện có, đã biết kết hợp với những công nghệ mới và hoạt động nghiệp vụ ngân hàng để phát huy lợi thế cạnh tranh của mình.

Phát triển thanh toán thẻ tại Việt Nam

Thẻ tín dụng Việt Nam còn khá non trẻ so với lịch sử phát triển và thanh toán thẻ thế giới. Xuất hiện chính thức vào năm 2002, chiếc thẻ ghi nợ nội địa đầu tiên đã đánh dấu cho sự đổi mới của hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt nói chung và hoạt động thanh toán thẻ Việt Nam nói riêng. Đến nay, thị trường Việt Nam đã chứng kiện sự xuất hiện và hoạt động của nhiều loại thẻ như thẻ tín dụng, thẻ trả trước, thẻ ghi nợ debit… Mỗi loại thẻ có tính năng, cách sử dụng khác nhau, những thường gọi chung là thẻ tín dụng. Theo báo cáo của Moody’s, hàng năm, thanh toán thẻ tại Việt Nam đã đóng góp khoảng 0,14% vào GDP, đồng thời tạo ra xấp xỷ 75 nghìn việc làm cho nền kinh tế trong giai đoạn 2011 – 2015 (cao hơn mức trung bình của thế giới).

Nhận thức vai trò và tầm quan trọng của thanh toán thẻ đối với kinh tế xã hội, bên cạnh sự ra đời của nhiều phương thức thanh toán điện tử khác, dịch vụ thanh toán thẻ luôn được các ngân hàng tại Việt Nam quan tâm phát triển. Đến cuối năm 2018, số lượng thẻ lưu hành đạt mức 97 triệu thẻ (tăng khoảng 8,3% so với cuối năm 2017); số lượng giao dịch thanh toán nội địa qua thẻ ngân hàng trong năm 2018 đạt trên 292,2 triệu giao dịch với 592 nghìn tỷ đồng. Các NHTM đã tích hợp thêm nhiều tính năng vào thẻ ngân hàng để sử dụng thanh toán hàng hóa, dịch vụ. Đồng thời, chất lượng dịch vụ thẻ cũng như độ an toàn trong thanh toán thẻ tiếp tục được các ngân hàng chú trọng và nâng cao. Tuy nhiên, số lượng thanh toán thẻ còn ở mức độ khiêm tốn trong khi thanh toán qua các phương thức khác có những bước tăng trưởng vượt bậc, như số lượng giao dịch tài chính qua kênh điện thoại di động có giá trị giao dịch gần 1,8 triệu tỷ đồng trong năm 2018 (tăng 169,5% so với cùng kỳ năm 2017), gấp hơn 3 lần so với giao dịch thanh toán thẻ nội địa.

Với mục tiêu “Phát triển mạnh thanh toán thẻ qua các thiết bị chấp nhận thẻ tại điểm bán; nâng dần số lượng, giá trị giao dịch thanh toán thẻ qua các thiết bị chấp nhận thẻ” nêu tại Đề án phát triển thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam giai đoạn 2016 – 2020, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã có nhiều giải pháp phát triển thanh toán thẻ, cụ thể như xây dựng và tổ chức triển khai Kế hoạch phát triển thanh toán thẻ ngân hàng qua thiết bị chấp nhận thẻ giai đoạn 2017-2020 (ban hành kèm theo Kế hoạch số 10/KH-NHNN ngày 25/9/2017); Ban hành tiêu chuẩn cơ sở thẻ chip nội địa và lộ trình chuyển đổi từ thẻ từ sang thẻ chip nhằm tăng khả năng an ninh, an toàn cho thanh toán thẻ; Đẩy mạnh thanh toán thẻ qua các thiết bị chấp nhận thẻ tại điểm bán (POS); Tăng cường áp dụng các công nghệ, phương thức thanh toán hiện đại trong thanh toán thẻ … Cùng với đó, nâng cấp hạ tầng thanh toán quốc gia (hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng); Chỉ đạo triển khai và sớm đưa vào vận hành hệ thống thanh toán bù trừ tự động phục vụ các giao dịch bán lẻ (ACH), thiết lập hạ tầng thanh toán bán lẻ hiện đại, hoạt động hiệu quả, liên tục 24/7, đáp ứng nhu cầu thanh toán nhanh chóng, an toàn, thuận tiện với chi phí hợp lý của người dân và doanh nghiệp.

Trong xu thế phát triển của thanh toán không dùng tiền mặt, thanh toán thẻ sẽ phải đối mặt với không ít thách thức do sự xuất hiện của nhiều phương thức thanh toán không dùng tiền mặt khác, nhưng cũng có nhiều cơ hội nếu khai thác và phát huy được lợi thế của ứng dụng công nghệ thông tin và cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0 mang lại. Với những giải pháp đồng bộ, hiệu quả mà Ngân hàng Nhà nước đã và đang triển khai, dịch vụ thanh toán thẻ ngân hàng tại Việt Nam hứa hẹn sẽ phát triển mạnh mẽ hơn nữa trong thời gian tới, góp phần tích cực thúc đẩy phát triển thanh toán không dùng tiền mặt nói chung và thanh toán điện tử nói riêng, phù hợp với chủ trương của Chính phủ và ngành Ngân hàng./.

TT1

Nguồn: Tạp chí Aseantoday; Báo cáo của Moody’s 2016.