Kinh tế Việt Nam bước vào năm 2012 trong bối cảnh không thuận lợi cả trong và ngoài nước. Kinh tế thế giới chưa có nhiều chuyển biến khả quan, còn tiềm ẩn yếu tố rủi ro và được dự báo tiếp tục có những biến động khó lường. Ở trong nước, hoạt động sản xuất kinh doanh đầu năm tiếp tục bị áp lực do những khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn và mức tiêu thụ sản phẩm đạt thấp. Tuy nhiên, sau một quý vận hành, nền kinh tế cũng đã đạt được một số kết quả nhất định.
Lạm phát đã dần hạ nhiệt
Lạm phát vẫn tiếp tục là mối lo ngại của các nước Châu Á trong năm nay, tuy nhiên tình hình tại Việt Nam gần như đang diễn biến theo một chiều hướng khác. Sau đợt tăng nhanh năm ngoái, áp lực giá cả đang dần hạ nhiệt trong bối cảnh nhu cầu giảm dần và tăng trưởng tín dụng xuống thấp. Cụ thể, chỉ số giá tiêu dùng CPI trong 3 tháng 1, 2 và 3 lần lượt đạt mức tăng 1,01%, 1,37% và 0,16% so với tháng trước đó. Tính chung trong cả quý, CPI bình quân quý 1 năm 2012 tăng 15.95% so với cùng kỳ năm 2011. Đáng chú ý, lạm phát so với cùng kỳ năm ngoái tiếp tục xu hướng giảm. CPI tháng 3 so với cùng kỳ đạt xấp xỉ 14,15%, thấp hơn nhiều so với mức 16,44% tháng 2 và 17,27% tháng 1.
Diễn biến lạm phát Nguồn: GSO |
Diễn biến giá một số nhóm hàng Nguồn: GSO |
CPI của Việt Nam trong quý I, đặc biệt là trong tháng 3 giảm mạnh do một số nguyên nhân sau:
Thứ nhất, lạm phát giảm mạnh là do chỉ số giá lương thực thực phẩm đã xuống mức thấp nhất trong vòng 5 năm trở lại đây. Trong rổ hàng hóa tính CPI của Việt Nam, nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống chiếm đến 40% tỷ trọng, do đó việc chỉ số giá lương thực đi xuống đã đẩy chỉ số CPI đi xuống theo và bù đắp hầu hết tác động từ việc tăng giá xăng dầu bán lẻ 10% trong tháng 3.
Thứ hai, nhu cầu trong nước giảm cũng là một nguyên nhân quan trọng khiến CPI quý I đi xuống. Việc Chính phủ kiên trì với chính sách tài khóa và tiền tệ thắt chặt kể từ đầu năm 2011 đến nay cộng với yếu tố kỳ vọng lạm phát vẫn cao đã có tác động không nhỏ đến hành vi tiêu dùng của người dân trong quý đầu năm nay. Cụ thể, chỉ số giá bán lẻ đã liên tục giảm kể từ đầu năm, ngay cả trong dịp Tết nguyên đán vốn là thời điểm nhu cầu hàng hóa tiêu dùng tăng cao.
Dự báo trong thời gian tới, với việc tiếp tục thực hiện chính sách tài khóa và tiền tệ chặt chẽ thì lạm phát được kỳ vọng sẽ được kiểm soát và không có nhiều biến động như năm 2011. Tuy nhiên, trên thực tế vẫn tồn tại một số yếu tố có thể tác động đến lạm phát trong thời gian tới, cụ thể là: Xu hướng tăng giá của một số mặt hàng cơ bản trên thế giới (dầu thô, kim loại, sắt thép,…); một số nhóm mặt hàng tiêu dùng, đặc biệt là điện, xăng và dịch vụ y tế đang trong lộ trình tăng giá, mức lương cơ bản tăng theo lộ trình vào đầu tháng 5,… Tất cả những nhân tố trên sẽ có thể gây tác động làm tăng giá thành sản phẩm, giảm cung hàng hóa. Đồng thời tác động trễ chính sách có thể khiến việc tăng giá của các mặt hàng được thể hiện rõ ràng hơn trong những tháng tới.
Bức tranh dòng vốn trở nên tích cực hơn
Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài thu hút được trong tháng 3 tăng mạnh so với hai tháng trước đó, đạt xấp xỉ 1,4 tỷ $ vốn FDI đăng ký và 1,5 tỷ $ giải ngân. Trong cả quý 1, FDI thu hút được cũng ở mức khá, tương đương với con số cùng kỳ năm 2011, xấp xỉ 2,63 tỷ $ vốn đăng ký và 2,5 tỷ $ giải ngân. Như vậy, bất chấp những khó khăn chung của nền kinh tế thế giới, lượng vốn chảy vào Việt Nam vẫn khá tích cực nhờ những chính sách điều hành vĩ mô hợp lý trong thời gian qua. Đáng chú ý, dòng vốn có dấu hiệu quay trở lại lĩnh vực bất động sản, chiếm 45,5% tổng vốn đăng ký trong quý 1 năm nay trong khi sản xuất chế biến chỉ vào khoảng 44,8% vốn đăng ký.
Thị trường vốn gián tiếp cũng có những chuyển biến tích cực. Dòng vốn tính từ đầu năm đến nay chảy vào thị trường chứng khoán đạt khoảng 500 triệu USD. Do viễn cảnh tăng trưởng đã được cải thiện cộng với lạm phát bắt đầu được kiểm soát khiến cho thị trường tài sản trong nước bắt đầu có sức hấp dẫn hơn. Trong điều kiện kinh tế thế giới vẫn còn nhiều biến động, tình hình kinh tế các nước phương Tây vẫn còn gặp nhiều khó khăn thì thị trường các nước mới nổi trong đó có Việt Nam sẽ là những điểm đến đầu tư hấp dẫn.
Việc dòng vốn ngoại đang đổ mạnh vào thị trường Việt Nam tuy là một tín hiệu đáng mừng nhưng cũng đặt ra yêu cầu phải có những biện pháp kiểm soát luồng vốn hiệu quả để đảm bảo luồng vốn này không phát triển thành những bong bóng trên thị trường chứng khoán và thị trường bất động sản như những năm vừa qua.
Đầu tư trực tiếp nước ngoài hàng tháng Nguồn: GSO |
Dòng vốn ngoại chảy vào thị trường CK Nguồn: Bloomberg, HSBC |
Việt Nam có xuất siêu trở lại sau nhiều năm
Theo số liệu của Tổng cục Hải quan thì tính đến hết quí I/2012, tổng trị giá xuất nhập khẩu hàng hoá cả nước là 49,39 tỷ USD, tăng 13,7% so với cùng kỳ năm trước; trong đó xuất khẩu là 24,81 tỷ USD, tăng 24,2% và nhập khẩu là 24,58 tỷ USD, tăng 4,8%. Cán cân thương mại hàng hoá của Việt Nam quí I/2012 đã thặng dư 224 triệu USD.
Tăng trưởng xuất nhập khẩu của Việt Nam trong quý 1/2012 có sự đóng góp lớn của khối doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Kim ngạch xuất khẩu của khối này đạt 13,69 tỷ USD (không kể dầu thô), chiếm 55,2% kim ngạch xuất khẩu của cả nước trong quí I/2012. Nhập khẩu của khối doanh nghiệp FDI trong quí I/2012 là gần 12,8 tỷ USD, tăng 24% so với cùng kỳ năm trước và chiếm 52% kim ngạch nhập khẩu cả nước.
Trong quý 1/2012, xuất siêu chỉ mang tính chất tạm thời do ảnh hưởng của những điều kiện kinh tế vĩ mô trong và ngoài nước. Là nước xuất khẩu chủ yếu hàng hóa nguyên liệu thô nên hoạt động xuất khẩu của Việt Nam không bị tác động quá lớn bởi những khó khăn hiện tại của thế giới. Đồng thời, sản xuất kinh doanh trong nước khó khăn đã làm giảm đáng kể nhu cầu nhập khẩu tư liệu sản xuất và tạo điều kiện để xuất khẩu vượt nhập khẩu về tốc độ tăng trưởng kim ngạch. Điều này đã giúp cán cân thương mại của Việt Nam được cải thiện đáng kể trong nhiều tháng qua. Do đó, xuất siêu trong quý I chưa phải là một điều đáng mừng do nó không bắt nguồn từ những thay đổi căn bản trong cơ cấu xuất nhập khẩu./.
Thị trường chứng khoán đã có dấu hiệu khởi sắc.
Trong bối cảnh khó khăn chung của kinh tế Việt Nam và thế giới, năm 2011 đã chứng kiến xu thế giảm điểm là chủ đạo trên thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam. Tuy nhiên, bước sang năm 2012, TTCK đã có dấu hiệu khởi sắc với một giai đoạn tăng trưởng dài và mạnh mẽ của các chỉ số chứng khoán. Cụ thể, trong phiên giao dịch ngày cuối cùng của quý I, VN-Index và HNX-Index lần lượt tăng thêm 25,45% (lên mức 441 điểm) và 22,91% (lên mức 72 điểm) so với thời điểm cuối năm ngoái.
Trong quý I, thị trường chứng khoán đã chứng kiến nhiều đợt tăng giá mạnh vào tháng 2 và tháng 3 khi dòng tiền vào thị trường cổ phiếu dần tăng mạnh, trong đó các cổ phiếu có mức vốn hóa lớn vẫn là tiên phong nâng đỡ thị trường. Cụ thể, từ đầu tháng 2, việc áp dụng chính thức chỉ số VN30 (trong đó chủ yếu là các cổ phiếu vốn hóa lớn trên sàn HOSE) đã thu hút được các nhà đầu tư cả trong nước và nước ngoài. Tuy nhiên, nguyên nhân chính dẫn đến sự khởi sắc của thị trường trong Quý I chính là do nền kinh tế vĩ mô trong nước dần trở nên ổn định, đặc biệt là vấn đề lạm phát có dấu hiệu được kiềm soát tốt trở lại trong 3 tháng đầu năm. Mặt bằng lãi suất đã được điều chỉnh hạ lần thứ hai liên tiếp chỉ trong vòng 1 tháng từ đầu tháng 3 cũng là yếu tố nâng đỡ kỳ vọng của nhà đầu tư.
Một trong những điểm sáng đáng chú ý của TTCK Việt Nam trong quý I là sự trở lại của nhà đầu tư nước ngoài. Nếu như trong năm 2011, đặc biệt là trong 6 tháng cuối năm, dòng vốn ngoại có dấu hiệu rút khỏi thị trường Việt Nam thì sang đầu năm 2012, các nhà đầu tư nước ngoài đã trở lại mua ròng khá mạnh trên hai sàn với những chuỗi mua ròng liên tục kéo dài trong tháng 2 và tháng 3 (mỗi tháng nhà đầu tư nước ngoài mua ròng gần 1.700 tỷ VND).
Bên cạnh những chỉ số đã đạt được nói trên trong những tháng đầu năm, tuy nhiên tăng trưởng kinh tế vẫn thấp, chỉ đạt khoảng 4%.
GDP ba tháng đầu năm tăng khoảng 4% so với cùng kỳ năm trước, là mức thấp nhất kể từ năm 2009 trở lại đây. Đáng chú ý là tăng trưởng ở cả ba khu vực trong quý 1 đều thấp hơn mức tăng cuối năm 2011 và ở mức thấp so với các năm trước. Trong đó, tăng trưởng kinh tế sụt giảm mạnh nhất ở lĩnh vực sản xuất công nghiệp & xây dựng do những khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn và cầu tiêu thụ ở lĩnh vực này giảm mạnh. Hai ngành nông nghiệp và dịch vụ tốc độ tăng trưởng cũng sụt giảm đáng kể do nhu cầu thị trường giảm mạnh trước bối cảnh bất ổn kinh tế vĩ mô và lạm phát tăng cao trong thời gian qua.
Tốc độ tăng trưởng các khu vực kinh tế
Nguồn: GSO
Nguyễn Đình Trung
Viện Chiến lược Ngân hàng