Trong hai ngày 07-08/7/2017, lãnh đạo 20 nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới cùng đại diện các tổ chức quốc tế đã nhóm họp tại Thành phố cảng Hamburg, CHLB Đức nhằm tìm kiếm sự đồng thuận về các biện pháp đấu tranh chống chủ nghĩa khủng bố, cải thiện và mở cửa thương mại, chống biến đổi khí hậu và một số vấn đề cấp thiết khác trong bối cảnh rủi ro và thách thức có xu hướng tăng cao, cả trên lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội.
Tại Hội nghị này, lãnh đạo các nước G20 trải qua những cuộc thảo luận căng thẳng nhằm đạt sự đồng thuận về những vấn đề liên quan đến biến đổi khí hậu và chính sách thương mại, bất chấp lời kêu gọi khẩn thiết của Thủ tướng Angela Merkel và nhiều nhà lãnh đạo khác là cần thỏa hiệp để có tiếng nói và biện pháp thống nhất nhằm đấu với Tổng thống Donald Trump trong câu lạc bộ những nền kinh tế hàng đầu.
Cũng như việc xử lý những sự khác biệt về thương mại và biến đổi khí hậu, Thủ tướng Angela Merkel phải dẫn dắt các buổi thảo luận xung quanh vấn đề nhập cư - đây là chủ đề tranh cãi gay gắt sau khi ông Donald Trump đắc cử Tổng thống Mỹ tại cuộc bầu cử tháng 11/2016 và hứa hẹn cách tiếp cận “nước Mỹ trên hết.”
Tháng trước, Tổng thống Donald Trump đã rút khỏi thỏa thuận quốc tế về các biện pháp chống biến đổi khí hậu, đồng thời đe dọa sẽ áp đặt biện pháp trừng phạt đối với sản phẩm thép nhập khẩu từ nước ngoài, ảnh hưởng trực tiếp đến CHLB Đức, Canada, Trung Quốc và nhiều nước khác.
Trước những thách thức về biến đổi khí hậu toàn cầu, đại diện các nước thành viên G20 đã dành nhiều thời gian để thảo luận và giảm bớt những khác biệt về quan điểm. Với những nỗ lực liên tiếp, các nước thành viên đã đề xuất dự thảo thông cáo chính thức theo hướng giữ quan điểm coi Thỏa thuận Paris về biến đổi khí hậu là yêu cầu tất yếu, nhưng điều chỉnh Thỏa thuận ban đầu theo cách tiếp cận toàn cầu, qua đó sẽ thu hút sự tham gia tích cực của các nước thành viên. Dự thảo thông cáo này cũng bổ sung một đoạn với nội dung “Hoa Kỳ sẽ phối hợp chặt chẽ với những đối tác khác nhằm tạo ra các tiếp cận và sử dụng năng lượng hóa thạch một cách hiệu quả, bảo đảm môi trường an toàn.”
Ngay từ đầu cuộc họp về chủ đề biến đổi khí hậu và thương mại toàn cầu, Thủ tướng Angela Merkel hối thúc lãnh đạo các nước G20 thỏa hiệp nhằm đối đầu với Tổng thống Donald Trump trong câu lạc bộ các nền kinh tế hàng đầu. Thủ tướng Merkel cho rằng, chỉ có thể tìm được giải pháp nếu các nước sẵn sàng thỏa hiệp và tôn trọng lợi ích của nước khác.
Tại Hội nghị, lãnh đạo nhóm 5 nền kinh tế mới nổi hàng đầu (BRICS) đã kêu gọi các nước G20 xúc tiến việc thực hiện Thỏa thuận Khí hậu Paris cho dù Tổng thống Donald Trump rút lui khỏi thỏa thuận này.
Với tư cách là khách mời tham dự Hội nghị, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã có bài phát biểu quan trọng tại phiên thảo luận về phát triển bền vững, biến đổi khí hậu và năng lượng của G20. Thủ tướng cho biết, Việt Nam là một trong những quốc gia chịu tác động nặng nề nhất của biến đổi khí hậu, nước biển dâng, đồng thời chịu tác động tiêu cực của việc khai thác và sử dụng không bền vững nguồn tài nguyên nước sông Mekong. Lãnh đạo Việt Nam khẳng định, Việt Nam sẽ thực hiện nghiêm túc việc cắt giảm 8% lượng phát thải khí nhà kính vào năm 2030 và có thể giảm tới 25% nếu nhận được sự hỗ trợ hiệu quả của quốc tế. Việt Nam cũng sẽ nỗ lực hoàn thành sớm 17 Mục tiêu Phát triển bền vững (SDG-2030) của Liên Hợp Quốc, trong đó ưu tiên phát triển năng lượng tái tạo và những biện pháp ứng phó với biến đổi khí hậu. Thủ tướng hoan nghênh G20 đã nhất trí cam kết nỗ lực bảo đảm việc quản lý, sử dụng hiệu quả và trách nhiệm tài nguyên nước, đồng thời đề nghị G20 và cộng đồng quốc tế nâng cao trách nhiệm, ý thức tự cường, nghiêm túc thực hiện các cam kết quốc tế và phối hợp hành động hiệu quả, tăng cường hỗ trợ tài chính và công nghệ cho các nước đang phát triển trong việc thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững và bao trùm.
Nhân dịp Hội nghị, lãnh đạo Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), Ngân hàng Thế giới (WB) và Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) đã đưa ra tuyên bố chung, nhấn mạnh sự cần thiết phải đưa hoạt động thương mại toàn cầu sôi động trở lại nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế thế giới. Tuyên bố nêu rõ: “Hạnh phúc trong nền kinh tế toàn cầu của nhiều triệu người phụ thuộc vào thương mại, hội nhập thương mại sâu rộng với sự kếp hợp chặt chẽ các chính sách hỗ trợ trong nước có thể sẽ góp phần cải thiện thu nhập và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế toàn cầu. Điều này đòi hỏi các nhà lãnh đạo G20 phải có những hành động quyết đoán.”
Bằng chứng cho thấy, việc mở cửa kinh tế và thương mại đã góp phần cải thiện thu nhập và nâng cao mức sống tại các nước phát triển và đang phát triển, nhất là trong những năm cuối thế kỷ XX. Tuy nhiên, tốc độ mở cửa kinh tế và thương mại bắt đầu chững lại từ đầu thế kỷ XXI. Nguyên nhân là do quá nhiều rào cản thương mại và chính sách quốc gia có xu hướng ưu tiên lựa chọn các ngành kinh tế trong nước, đồng thời áp đặt nhiều rào cản mới. Những chính sách này có thể sẽ cản trở nỗ lực tái tạo chuỗi giá trị và cung ứng toàn cầu, khi một số nước khác chấp nhận những biện pháp tương tự, kìm hãm tăng trưởng chung, sản lượng giảm, thất nghiệp gia tăng.
Trong bối cảnh đó, cần tập trung ưu tiên cho những nỗ lực đưa thương mại sôi động trở lại và tăng cường các chính sách kinh tế trong nước về chia sẻ thành quả thương mại. Một phần trong nỗ lực này là phải dỡ bỏ các rào cản thương mại và giảm trợ cấp cũng như những biện pháp gây rối loạn thương mại. Ngoài ra, các nước cần đẩy nhanh tiến độ cải cách thương mại, coi đây là vấn đề cơ bản để tăng năng suất và cải thiện thu nhập.
Cải cách này đòi hỏi phải tính toán trước và trong quá trình thực hiện, nhất là những tác động tiêu cực đối với nhóm lao động và cộng đồng xã hội trước những thay đổi về cơ cấu kinh tế. Mặc dù tình trạng thất nghiệp trong lĩnh vực thương mại thấp hơn so với trong lĩnh vực công nghệ, nhưng cần có gói chính sách chia sẻ thành quả thương mại một cách rộng rãi. Đây là vấn đề cần thiết, đảm bảo cho sự thành công của cải cách thương mại. Nếu thiếu vắng các chính sách hỗ trợ phù hợp và biện pháp điều chỉnh trước những thay đổi về cơ cấu, kinh tế có thể sẽ tăng chậm, ảnh hưởng đến thu nhập và đời sống nhân dân.
Điều này đòi hỏi các chính phủ phải tìm kiếm giải pháp tăng cường hỗ trợ người lao động, mỗi nước cần có cách thức phối hợp chính sách riêng, tùy theo tình hình cụ thể. Trong đó, cần coi trọng cách tiếp cận nghiên cứu hỗ trợ việc làm, đào tạo nghề và đào tạo lại, góp phần thay đổi ngành nghề cho người lao động, nhất là đối với những đối tượng dễ bị tổn thương trước những thay đổi về công nghệ, thương mại.
Đáng chú ý, IMF đã hối thúc các nước G20 xử lý tình trạng mất cân đối kinh tế toàn cầu. Theo đó, các nước giàu cần phối hợp trong việc khắc phục tình trạng mất cân đối kinh tế, vốn đang đe dọa tính bền vững của nền kinh tế toàn cầu và có thể dẫn đến những căng thẳng trong các mối quan hệ quốc tế.
Những nước có thặng dư cán cân vãng lai quá mức như CHLB Đức, Hàn Quốc, có thể sử dụng chính sách tài khóa để thúc đẩy đầu tư và nhu cầu trong nước. Trong khi đó, những nước thâm hụt tài khóa quá mức như Hoa Kỳ và VQ Anh, cần thắt chặt chi tiêu tài khóa. Hai nhóm quốc gia nêu trên cần đối chiếu vấn đề này nhằm tránh phải điều chỉnh quy mô lớn.
Hội nghị thượng đỉnh G20 sẽ là phép thử về sự đồng thuận chính sách kinh tế toàn cầu vào thời điểm Tổng thống Donald Trump lần đầu tham dự hội nghị này. Tại diễn đàn này, các quan chức của chính quyền Mỹ có thể sẽ tìm kiếm biện pháp hạ nhiệt những cam kết của G20 về chống chủ nghĩa bảo hộ.
Kinh tế toàn cầu đang trong thời kỳ phục hồi, mặc dù động lực tăng trưởng đã thay đổi, GDP tại Mỹ tăng chậm trong những tháng đầu năm, trái với xu hướng phát triển mở rộng và tăng nhanh hơn kỳ vọng tại nhiều nước châu Âu và châu Á. Tuy nhiên, IMF cảnh báo khi cho rằng, tình trạng mất cân đối kinh tế tòa cầu vẫn tồn tại và rủi ro ngày càng tăng. Kinh tế Trung Quốc tiếp tục đạt tốc độ tăng trưởng cao, nhưng một phần là do tín dụng tăng quá cao và chính sách tài khóa mở rộng, điều này có thể làm trầm trọng thêm những tổn thương về tài chính. Tại một số nước mới nổi, nhiều doanh nghiệp áp dụng tỷ lệ đòn bẩy quá cao, trong khi bảng cân đối tài sản rất mong manh.
Kết thúc Hội nghị, lãnh đạo các nước G20 đã đưa ra tuyên bố chung với nhận định, quá trình phục hồi kinh tế thế giới đang tiến triển tích cực, song tốc độ tăng trưởng chậm hơn so với kỳ vọng; khẳng định cam kết tăng cường hợp tác, sử dụng đồng bộ các chính sách tài khóa, tiền tệ, cải cách cơ cấu, chống chủ nghĩa bảo hộ nhằm bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Hội nghị kêu gọi tăng cường hợp tác triển khai chương trình nghị sự 2030 về phát triển bền vững, cam kết lồng ghép việc thực hiện chương trình nghị sự 2030 trong các hoạt động của G20, cam kết giảm khí thải thông qua tăng cường nghiên cứu, phát triển năng lượng sạch, sử dụng hiệu quả năng lượng, v.v.
Hội nghị đã ghi nhận việc Mỹ rút khỏi Thỏa thuận Paris về biến đổi khí hậu; nhấn mạnh các nước thành viên khác trong G20 tiếp tục thực hiện các cam kết theo Thỏa thuận Paris, đồng thời cam kết hỗ trợ các nước đang phát triển giảm nhẹ tác động và thích ứng với biến đổi khí hậu. Mặc dù còn một số bất đồng, nhưng cam kết của 19 quốc gia còn lại trong G20 phản ánh sự thành công của hội nghị, và là thỏa thuận tất yếu.
Liên quan đến vấn đề thương mại, lãnh đạo các nước G20 nhất trí quan điểm là chống chủ nghĩa bảo hộ và bất bình đẳng thương mại, đồng thời thừa nhận vai trò và sự cần thiết phải thiết lập công cụ pháp lý để bảo vệ hoạt động thương mại toàn cầu.
Hoàng Thế Thỏa
Nguồn: Bloomberg, Bộ Ngoại giao Việt Nam, G20, Reuters