Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) nhận được kiến nghị của cử tri tỉnh Đồng Nai tại Kỳ họp thứ 3, Quốc hội khóa XIV thuộc thẩm quyền giải quyết, xử lý của NHNN do Ban Dân nguyện - Ủy ban Thường vụ Quốc hội chuyển đến theo công văn số 415/BDN ngày 15/6/2017.
Kiến nghị của cử tri:“Kiến nghị NHNN xem xét có cơ chế riêng, tạo điều kiện cho các nhà đầu tư tiếp cận các nguồn vốn vay thương mại, nâng hạn mức thời gian vay vốn theo thời gian dự án BOT (hiện nay các ngân hàng cho vay trung và dài hạn chỉ tối đa từ 10 năm đến 15 năm, trong khi đó thời gian thực hiện các dự án BOT thường kéo dài từ 20 năm đến 30 năm)”. (Câu số 6)
Ngân hàng Nhà nước Việt Nam trả lời như sau:
- Về việc ban hành chính sách, pháp luật về đầu tư và khai thác các công trình giao thông theo hình thức BOT:
Thời gian qua, các tổ chức tín dụng (TCTD) đã đầu tư một nguồn vốn lớn tài trợ cho các dự án hạ tầng giao thông. Nguồn vốn này góp phần đảm bảo tiến độ, khối lượng đầu tư xây dựng các công trình giao thông, đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển hạ tầng giao thông phục vụ sự nghiệp phát triển kinh tế, xã hội theo đúng chủ trương của Đảng và Nhà nước. Tuy nhiên, việc cấp tín dụng của các TCTD đối với lĩnh vực đầu tư kết cấu hạ tầng giao thông, đặc biệt là các dự án BOT, BT giao thông còn một số bất cập, chưa đánh giá đầy đủ những rủi ro có liên quan như: (i) Năng lực tài chính của một số nhà đầu tư còn yếu kém, tham gia đầu tư đồng thời nhiều dự án, không đủ vốn chủ sở hữu tham gia vào dự án theo đúng cam kết dẫn đến phải dừng thực hiện dự án; (ii) Nhiều dự án bị chậm tiến độ do năng lực thi công của nhà thầu không đáp ứng yêu cầu; (iii) Tiến độ giải phóng mặt bằng chậm, dẫn tới chi phí lãi vay tăng, ảnh hưởng tới hiệu quả dự án và khả năng trả nợ; (iv) Trong quá trình thực hiện dự án bị tăng tổng mức đầu tư ảnh hưởng tới hiệu quả đầu tư, cũng như khả năng thu xếp nguồn vốn để tiếp tục thực hiện dự án và trả nợ ngân hàng; (v) Các dự án BOT, BT giao thông thường có tổng mức đầu tư lớn, thời gian thu hồi vốn dài, trong khi đó nguồn vốn huy động của các TCTD, chi nhánh ngân hàng nước ngoài chủ yếu là ngắn hạn.
Bên cạnh đó, việc cho vay dài hạn đối với các dự án hạ tầng giao thông còn gặp các rủi ro liên quan đến chất lượng công trình, nguồn thu phí... Trong trường hợp doanh thu thực tế không đạt như dự kiến dẫn đến các chủ đầu tư khó khăn về nguồn trả nợ, tổ chức cho vay phải cơ cấu lại thời hạn trả nợ, phải tăng trích lập dự phòng ảnh hưởng đến kết quả hoạt động kinh doanh.
Để đảm bảo tăng trưởng tín dụng an toàn, hiệu quả, bền vững, giảm thiểu rủi ro trong việc cấp tín dụng đối với các dự án BOT, BT giao thông, bám sát chủ trương của Chính phủ1, từ năm 2015 đến nay, NHNN đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo các TCTD tăng cường kiểm soát rủi ro trong việc cấp tín dụng đối với lĩnh vực này2, cụ thể:
+ Hạn chế và kiểm soát chặt chẽ tốc độ tăng trưởng tín dụng và mức độ tập trung tín dụng vào các dự án BOT, BT giao thông;
+ Nâng cao chất lượng thẩm định; rà soát, đánh giá năng lực tài chính của khách hàng; chỉ xem xét cấp tín dụng đối với các dự án, phương án vay vốn khả thi, khách hàng có khả năng trả nợ đầy đủ và đúng hạn; không xem xét các dự án có thủ tục pháp lý không đầy đủ, không đủ điều kiện vay vốn theo quy định;
+ Tăng cường giám sát vốn vay đảm bảo sử dụng vốn vay đúng mục đích, tiến độ. Thường xuyên rà soát, đánh giá và theo dõi, kiểm tra chặt chẽ khách hàng vay vốn, khoản tín dụng và tài sản bảo đảm để có biện pháp xử lý thích hợp;
Bên cạnh đó, để đảm bảo an toàn hệ thống và phù hợp với thông lệ quốc tế, NHNN đã ban hành thông tư 06/2016/TT-NHNN ngày 27/5/2016 trong đó quy định tỷ lệ nguồn vồn vốn ngắn hạn để cho vay trung và dài hạn, tỷ lệ này sẽ được điều chỉnh trong thời gian tới theo lộ trình giảm dần3. Khi đó, các TCTD sẽ phải cân đối nguồn vốn để đảm bảo hiệu quả và giảm thiểu các rủi ro khi cho vay các dự án BOT, BT giao thông.
- Về tăng thời gian vay vốn:
Theo quy định tại Luật các TCTD năm 2010, các TCTD có quyền tự chủ trong hoạt động kinh doanh và tự chịu trách nhiệm về kết quả kinh doanh của mình. Việc cấp tín dụng của các TCTD, trong đó có kỳ hạn vay vốn đối với khách hàng được quyết định trên cơ sở phương án sử dụng vốn khả thi, khả năng tài chính, mục đích sử dụng vốn, biện pháp bảo đảm tiền vay của khách hàng và việc tuân thủ các tỷ lệ đảm bảo an toàn theo quy định của NHNN. Do vậy, việc cho vay đối với các dự án BOT cũng cần thực hiện theo cơ chế hiện hành về kỳ hạn cho vay.
Hiện nay, các ngân hàng vẫn tiếp tục xem xét cho vay các dự án BOT theo quy định trên cơ sở thẩm định tính khả thi, hiệu quả của dự án, thời gian hoàn vốn, năng lực tài chính, quản lý của chủ đầu tư… Nhiều dự án được ngân hàng thẩm định và cho vay với kỳ hạn 20 năm, thậm chí có dự án được cho vay với kỳ hạn lên tới 23 năm.
Thời gian tới, để tạo điều kiện cho các nhà đầu tư tiếp cận nguồn vốn vay thương mại, thời gian vay vốn theo thời gian dự án BOT, bên cạnh các giải pháp ngành Ngân hàng đang triển khai, Chính phủ, các Bộ, ngành, địa phương, các nhà đầu tư cần thực hiện đồng bộ các giải pháp cụ thể sau:
- Chính phủ cần sớm hoàn thiện cơ chế về đầu tư theo hình thức đối tác công tư và các quy định có liên quan đảm bảo hài hòa lợi ích của Nhà nước, người dân và doanh nghiệp. Có lộ trình triển khai áp dụng các trạm thu phí không dừng trên tất cả các dự án BOT đã và đang đầu tư nhằm kiểm soát hiệu quả nguồn thu của các dự án, tạo điều kiện thuận lợi cho các ngân hàng trong việc xem xét thẩm định và quyết định cho vay.
- Các Bộ, ngành, địa phương thực hiện đúng các quy định của Nhà nước trong việc lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án; đẩy nhanh thủ tục về đất đai, cấp giấy chứng nhận đầu tư, giải phóng mặt bằng,… để hoàn thiện cơ sở pháp lý của dự án, đảm bảo tiến độ và hiệu quả của các dự án.
- Các nhà đầu tư cần tăng vốn chủ sở hữu tham gia vào dự án, nâng cao năng lực hoạt động đáp ứng các điều kiện trong tiếp cận vốn ngân hàng.
Bên cạnh các giải pháp của Chính phủ, các Bộ, ngành, địa phương, Ủy Ban thường vụ Quốc hội cũng đang thực hiện giám sát chuyên đề “Việc thực hiện chính sách, pháp luật về đầu tư và khai thác các công trình giao thông theo hình thức hợp đồng xây dựng - kinh doanh - chuyển giao (BOT)” trên phạm vi cả nước trong giai đoạn từ năm 2011 – 2016; trên cơ sở kết quả giám sát, Quốc hội sẽ đề xuất, kiến nghị việc hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật và những giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách, pháp luật về khuyến khích đầu tư và khai thác các công trình giao thông theo hình thức BOT.
Trên đây là ý kiến trả lời của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam về nội dung kiến nghị của cử tri tỉnh Đồng Nai. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam trân trọng cảm ơn và rất mong tiếp tục nhận được sự quan tâm, ủng hộ của cử tri đối với hoạt động ngân hàng./.