Ngày 23/01/2018, Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF) lần thứ 48 chính thức khai mạc tại Davos, Thụy Sỹ. Với chương trình nghị sự kéo dài trong 4 ngày, Diễn đàn đã thu hút sự tham gia của trên 3.000 đại biểu đến từ trên 100 quốc gia và vùng lãnh thổ khác nhau. Bao gồm các nhà lãnh đạo kinh tế - chính trị thế giới, các nhà khoa học chuyên gia quản lý hàng đầu và nhiều tổ chức phi chính phủ.
Theo nhận định của dư luận, WEF lần này diễn ra trong bối cảnh chính quyền Mỹ tăng cường các biện pháp bảo hộ thương mại nhằm tạo thêm nhiều việc làm và bảo vệ lợi ích quốc gia của Mỹ, trái với phần còn lại của thế giới, khi hầu hết nguyên thủ đến từ những quốc gia khác cùng lên tiếng thúc đẩy hợp tác và phê phán chủ nghĩa bảo hộ. Trước những diễn biến khó định đoán về xu thế toàn cầu hóa, tự do hóa thương mại, và nhiều vấn đề nan giải khác, diễn đàn lần này đã quy tụ số lượng người tham dự đông nhất từ trước đến nay.
Thông tin đầu tiên và gây chú ý tại Diễn đàn là phát biểu của Bộ trưởng Tài chính Mỹ - Steven Mnuchin khi cho rằng, đồng USD suy yếu là cần thiết trong ngắn hạn, nhằm hỗ trợ xuất khẩu và tăng cường năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp Mỹ. Về lâu dài, sức mạnh của USD thể hiện thực trạng nền kinh tế Mỹ, và USD tiếp tục là đồng tiền dự trữ hàng đầu. Bộ trưởng Mnuchin cũng không loại trừ khả năng Mỹ sẽ tham gia vào Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), mặc dù Washington đã rút khỏi các cuộc đàm phán liên quan đến hiệp định này. Tuy nhiên, chính quyền Mỹ ưu tiên các thỏa thuận song phương.
Phát biểu với báo giới ngày 24/01/2018, bà Sarah Sanders - Thư ký báo chí của Nhà Trắng dường như phủ nhận quan điểm cho rằng, Washington đang tạo áp lực giảm giá USD. Đồng thời khẳng định, Tổng thống Donald Trump tin tưởng vào sự vận động tự do của tiền tệ, và USD vẫn là đồng tiền dự trữ trên toàn cầu nhờ sự ổn định của nó và sức mạnh của nền kinh tế Mỹ.
Trao đổi với phóng viên CNBC, Bộ trưởng Thương mại Mỹ - Wilbur Ross cho biết, các quan chức Bộ Thương mại Mỹ không ủng hộ đồng USD yếu, nhưng cuộc chiến thương mại vẫn có thể xảy ra. Trong đó, tham vọng của Trung Quốc về công nghệ và mục tiêu đến năm 2025 là mối đe dọa trực tiếp.
Giáo sư đại học và từng được trao tặng giải thưởng Nobel kinh tế - Josef Stiglitz cho rằng, việc Mỹ áp thuế chống bán phá giá đối với máy giặt và pin mặt trời nhập khẩu từ Trung Quốc và Hàn Quốc không hỗ trợ kinh tế Mỹ. Thay vào đó, Mỹ nên nghiên cứu phát triển công nghệ tiên tiến hơn, để có thể thay thế pin mặt trời.
Trao đổi với phóng viên truyền hình Bloomberg, Phó Chủ tịch Philipp Hildebrand đến từ BlackRock (Công ty Quản lý tài sản lớn nhất thế giới) cho rằng, chính sách của Tổng thống Donald Trump về bảo hộ mậu dịch là rủi ro lớn nhất đối với tiến trình phục hồi kinh tế toàn cầu, cản trở các hoạt động thương mại và gây thêm khó khăn trong việc cung ứng các chuỗi giá trị toàn cầu.
Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi nhận định, hiện tượng biến đổi khí hậu và hiệu ứng nhà kính ngày càng trở thành nỗi lo thường trực, nhưng nỗ lực cắt giảm lượng khí thải carbon bị cản trở. Để ngăn ngừa rủi ro bắt nguồn từ xu hướng gia tăng chủ nghĩa bảo hộ của Mỹ, những quốc gia khác trên thế giới sẽ ủng hộ toàn cầu hóa và tự do hóa thương mại, và sẽ tiếp tục nới lỏng các quy định để thu hút đầu tư nước ngoài.
Các chuyên gia cho rằng, chính sách mới của Tổng thống Donald Trump sẽ khuyến khích các doanh nghiệp tìm kiếm cơ hội đầu tư vào Mỹ và một số tác động tích cực khác. Tuy nhiên, việc cắt giảm thuế chỉ mang lại lợi ích ngắn hạn, không hỗ trợ tăng năng suất, thậm chí làm trầm trọng thêm cán cân ngân sách của Mỹ vốn đang thâm hụt ở mức độ cao.
Trong các phiên thảo luận tại Davos, các chuyên gia tài chính bày tỏ lạc quan về tình hình tại châu Âu khi cho rằng, bất chấp những thách thức ngày càng tăng về chủ nghĩa dân túy, sự kiện Brexit, làn sóng ly khai tại Catalonia, bế tắc trong việc thành lập chính phủ mới sau bầu cử tại CHLB Đức, và khó khăn của chính phủ mới tại Pháp, kinh tế châu Âu vẫn phục hồi vững chắc, đang trở thành điểm đến hấp dẫn của các nhà đầu tư, và có cơ hội trở thành lãnh đạo thương mại thế giới, đối lập với các chính sách bảo hộ của Tổng thống Donald Trump.
Tại diễn đàn, xu hướng phục hồi vững chắc của kinh tế toàn cầu cũng là mối quan tâm hàng đầu. Bên cạnh thực tế và triển vọng kinh tế lạc quan, các chuyên gia lo ngại lo ngại về xu hướng tăng trưởng tiềm năng chậm dần, và khó khăn của các ngân hàng trung ương (NHTW) trong việc rút dần chính sách tiền tệ nới lỏng, vốn được mở rộng quá mức để chống lại tác động tiêu cực của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008-2009.
Một số chuyên gia cho rằng, trái với thực tế và triển vọng kinh tế lạc quan, chính sách tiền tệ vẫn đang trong giai đoạn suy thoái. Mặc dù các NHTW đều phát tín hiệu lo ngại khi cho rằng, chương trình mua trái phiếu đã chạm ngưỡng nguy hiểm, nhưng nỗ lực cắt giảm các gói kích thích tài chính - tiền tệ chưa đi đến đâu. Trong năm 2017, các NHTW vẫn mua lượng trái phiếu trị giá tới 1,5 nghìn tỷ USD, cao hơn giá trị trung bình 1,25 nghìn tỷ USD trong giai đoạn 2011-2016. Chương trình nới lỏng tài khóa tiền tệ sau khủng hoảng đã góp phần tăng thêm gánh nặng nợ nần, lãi suất thấp đã khuyến khích nhiều hộ gia đình tăng cường vay nợ để chi tiêu. Nếu các nước thắt chặt tiền tệ một cách đột ngột, lãi suất sẽ tăng nhanh cùng với lạm phát, nhiều hộ gia đình sẽ không còn khả năng trả nợ. Nguy cơ lãi suất tăng trở lại cùng với lạm phát cũng sẽ gây tổn hại cho những nước có nợ nần ở mức cao như Nhật Bản, Italia. Thực tế này bắt nguồn từ những rào cản mang tính thế tục như năng suất tăng chậm dần và xu hướng già hóa dân số, nhưng vấn đề mang tính cơ cấu vẫn là hạn chế cần khắc phục. Đặc biệt là, tình trạng thiếu quan tâm đầu tư kinh doanh để thúc đẩy năng suất, mức lương tăng thấp đang ảnh hưởng đến thu nhập thực tế của nhiều người dân. Đây là chủ đề nóng bỏng tại Diễn đàn, đòi hỏi các chuyên gia và các nhà tạo lập chính sách quốc gia phải tìm kiếm giải pháp thay thế, trước nhiều khó khăn và thách thức đang đối mặt.
Chia sẻ tại diễn đàn, chuyên gia Jes Staley đến từ Ngân hàng Barclays cảnh báo, tình hình tài chính hiện thời đang gợi lại thời điểm năm 2006, trước khi xảy ra khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008, những thay đổi đột ngột trong chính sách tiền tệ và tính bất ổn trên thị trường sẽ dẫn đến những biến động khó tránh khỏi trên các thị trường chứng khoán trong những năm tới. Hiện nay, giá trị các tài sản như thị trường chứng khoán đang ở mức cao kỷ lục, các ngành công nghiệp lớn trên thế giới năm 2017 đã tăng trên 20% cùng với đà phục hồi kinh tế, và sự phấn khích của các nhà đầu tư đã kìm nén biến động tài chính xuống mức thấp lịch sử. Tuy nhiên, nhiều nền kinh tế có thể gặp rủi ro nếu lãi suất tăng nhanh và điều kiện tài chính thay đổi, do nợ nần gia tăng trên toàn cầu, đặc biệt tại các thị trường mới nổi với tình trạng nợ nần dưới dạng USD tăng đáng kể.
Hoàng Thế Thỏa (Nguồn: Bloomberg, CNBC, Reuters)