Giá dầu tăng nhanh so với những mặt hàng hóa khác

Yếu tố chi phối động thái điều chỉnh tăng giá dầu bắt nguồn từ nguy cơ thiếu hụt nguồn cung trên toàn cầu. Giá kim loại giảm là do nhu cầu yếu ớt trên toàn cầu, USD tăng giá, căng thẳng thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc tiếp tục leo thang. Giá các mặt hàng nông sản giảm do sản lượng tăng cao hơn so với dự báo trước đó, điều kiện thời tiết thuận lợi và các chính sách hỗ trợ nông nghiệp.

Diễn biến và dự báo giá cả các mặt hàng hóa chủ chốt (%)

	Thực tế và dự báo (2010 = 100%)						Thay đổi *		Thay đổi **
	2014	2015	2016	2017	2018	2019	2018	2019	2018	2019
Giá năng lượng	118	65	55	68	91	92	33,3	1,3	9,3	10,8
Hàng hóa khác (trừ kim loại quý)	97	81	79	84	85	86	1,6	1,0	-2,4	-1,8
Giá cả các mặt hàng nông sản	103	88	87	87	86	88	-0,4	1,6	-2,9	-2,7
Đồ uống các loại	102	94	91	83	78	80	-5,8	1,6	-4,4	-4,0
Các mặt hàng thực phẩm	107	88	98	90	90	91	0,3	1,5	-3,1	-2,9
Dầu ăn và các mặt hàng ăn uống	109	84	88	87	85	87	-2,0	2,2	-7,9	-7,4
Ngũ cốc các loại	104	87	81	81	88	90	9,7	1,4	1,8	1,7
Thực phẩm khác	107	95	99	102	98	99	-3,8	0,7	-1,3	-1,2
Nguyên liệu thô	92	83	80	81	82	83	0,7	1,8	-1,5	-1,4
Phân bón các loại	101	98	78	74	81	83	9,3	2,0	5,6	5,4
Kim loại và khoáng sản	85	67	63	78	82	82	5,4	-0,2	-2,5	-0,9
Kim loại quý	101	91	97	98	96	96	-1,5	-0,7	-4,1	-3,7
Giá dầu trung bình (tính theo USD)	96	51	43	53	72	74	36,4	2,8	7,0	9,0
Giá vàng (USD/oz)	1.266	1.161	1.249	1.258	1.259	1.245	0,1	-1,1	-41,0	-37,0

Nguồn: WB tháng 10/2018

(*): Thay đổi so với năm trước (%);

(**): Thay đổi so với dự báo tháng 4/2018 (%)

Trong năm 2018, giá cả hàng hóa chịu tác động chi phối của nhiều yếu tố, bao gồm gián đoạn nguồn cung, lãi suất tại Mỹ tăng dần, USD tăng mạnh, căng thẳng thương mại leo thang, áp lực tài chính tại một số nước mới nổi và đang phát triển (EMDEs).

Về năng lượng, giá cả các mặt hàng năng lượng trong quý III/2018 tăng 3% so với quý trước, ghi nhận mức tăng trên 40% so với cùng kỳ năm 2017, trong đó giá dầu, than đá và khí đốt tự nhiên đều tăng cao. Trong quý III/2018, giá dầu chao đảo mạnh; sau khi giảm xuống mức giá 70 USD/thùng vào tháng 8, giá dầu Brent bật tăng trở lại và lập mức giá kỷ lục 86 USD/thùng vào đầu tháng 10. Một phần nguyên nhân là do sản lượng dầu tại Venezuela tiếp tục đạt thấp, những lo ngại về tác động quá mức của các biện pháp trừng phạt của Mỹ đối với Iran có thể tác động tiêu cực đến tình hình sản xuất và xuất khẩu dầu của Iran. Trong khi đó, nỗ lực tăng sản lược tại nhiều nước thành viên Tổ chức các nước Xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) và CHLB Nga chỉ có thể bù đắp một phần mức sụt giảm này. Cùng với giá dầu, giá than đá và khí đốt tự nhiên cũng tăng cao, do thời tiết nóng bức bất thường đã hỗ trợ tăng nhu cầu về tiêu thụ điện năng tăng cao tại châu Âu và châu Á.

Trái với các mặt hàng năng lượng, giá cả của những mặt hàng hóa khác trong quý III/2018 giảm khoảng 7% so với quý trước. Đáng chú ý, giá cả các mặt hàng kim loại giảm tới 10%, do nhu cầu yếu ớt trên thế giới cũng như những lo ngại về tác động của tranh chấp thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc có thể khiến kinh tế Trung Quốc giảm tốc sâu hơn so với kỳ vọng do quốc gia này tiêu thụ tới 50% sản lượng kim loại toàn cầu. Trái lại, nguồn cung hạn chế, khi một số nhà máy chế tạo nhôm tại Trung Quốc phải đóng cửa do các biện pháp bảo vệ môi trường cũng có tác động hỗ trợ tăng giá đối với một số mặt hàng kim loại. Tương tự, giá cả các mặt hàng nông sản trong quý 3 giảm gần 7% so với quý trước, mức giảm sâu nhất kể từ quý IV/2011. Có nhiều yếu tố tác động đến mức suy giảm này, bao gồm nguồn cung ngũ cốc (không kế lúa mỳ) và các loại hạt có dầu tăng mạnh, căng thẳng thương mại tác động đến hàng loạt mặt hàng, nhất là đậu nành của Mỹ; xu hướng mất giá bản tệ tại nhiều EMDE, nhất là đồng real của Brazil.

Về triển vọng thị trường, giá năng lượng được dự báo tăng 33% trong năm nay, tăng 13 điểm phần trăm so với dự báo đưa ra hồi tháng 4/2018, sau đó ổn định trong năm 2019. Giá cả những mặt hàng khác được dự báo sẽ tương đối ổn định, chỉ tăng gần 2,0% so với năm 2017, và sau đó tăng thêm 1,0% vào năm 2019, giảm nhẹ so với dự báo đưa ra hồi tháng 4/2018. Dự báo này chưa chắc chắn, do thị trường đang đứng trước nhiều rủi ro, nhất là rủi ro liên quan đến các vấn đề chính sách trong ngắn hạn. Tuy nhiên, tác động của các biện pháp trừng phạt và tăng thuế sẽ hạ nhiệt trong giai đoạn trung hạn, khi các doanh nghiệp sản xuất và người tiêu dùng tìm được những kênh phân phối và thị trường xuất khẩu mới.

Cụ thể là, giá dầu trung bình được kỳ vọng ở mức 72 USD/thùng trong năm 2018 và 74 USD/thùng trong năm 2019, lần lượt cao hơn 7 USD và 9 USD so với dự báo đưa ra hồi tháng 4/2018, nguyên nhân là do rối loạn nguồn cung, trong khi nhu cầu tăng vững.

Vào thời điểm hiện tại, rủi ro đang có xu hướng tăng cao, bao gồm tác động của các biện pháp trừng phạt của Mỹ đối với hoạt động xuất khẩu dầu từ Iran, rối loạn tiếp theo trong hoạt động sản xuất dầu tại Venezuela, các nước OPEC bất lực hoặc không sẵn sàng mở rộng đáng kể sản lượng dầu khai thác. Trong bối cảnh đó, giá dầu có thể lập kỷ lục mới vào những tháng đầu năm 2019, sau đó hạ nhiệt khi sản lượng dầu tại Mỹ tăng cao. Sau khi tăng khá cao trong năm 2018, giá than và khí đốt tự nhiên được dự báo sẽ giảm nhẹ trong năm 2019.

Sau khi lấy lại động lượng và tăng rất cao trong những tháng đầu năm, phần lớn các mặt hàng nông sản đều sụt giá đáng kể trong quý III/2018, chủ yếu do sản lượng trồng trọt chủ chốt tăng cao hơn so với kỳ vọng và một phần do xu hướng mất giá bản tệ tại một số nước xuất khẩu. Trong số này, dầu thực vật và các mặt hàng ăn uống chịu thiệt hại nặng nề nhất sau khi Trung Quốc áp mức thuế suất 25% lên mặt hàng đậu nành nhập khẩu từ Mỹ. Trong năm 2018, giá cả các mặt hàng nông sản được dự báo sẽ không thay đổi nhiều so với năm trước, sau đó sẽ tăng gần 2,0% trong năm 2019, chủ yếu do chi phí năng lượng và phân bón tăng cao. Giá cả có thể giảm do căng thẳng thương mại leo thang, nhưng sẽ tăng cao nếu giá năng lượng tăng cao trong thời gian dài - làm tăng chi phí đầu vào như giá dầu, phân bón, cũng như những sản phẩm cần nhiều năng lượng, nhất là ngũ cốc và hạt ép dầu, nhưng khuyến khích sản xuất và khai thác khí đốt sinh học.

Trong quý III/2018, giá cả các mặt hàng kim loại và khoáng sản giảm 10% so với quý trước (không kể quặng sắt), mặc dù lượng hàng tồn kho tại các nền kinh tế lớn giảm mạnh. Nguyên nhân dẫn đến sự suy giảm này là do nhu cầu yếu ớt trên toàn cầu, USD tăng vững, căng thẳng thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc tiếp tục leo thang. Tuy nhiên, giá kim loại được dự báo sẽ tăng 5% trong năm nay, do đầu năm tăng giá khá cao. Sau đó, giá cả các mặt hàng kim loại được dự báo tiếp tục ổn định trong năm 2019, nhưng có thể sẽ tiếp tục tăng nếu nhu cầu tại Trung Quốc tăng cao hơn so với kỳ vọng mặc dù quốc gia này đang thắt chặt các quy định về bảo vệ môi trường. Trong trường hợp tranh chấp thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc tăng cao, giá cả các mặt hàng kim loại sẽ đồng loạt giảm.

Đáng chú ý, giá kẽm ghi nhận mức suy giảm sâu nhất, với mức giảm 19% trong quý III/2018 so với quý trước, và giảm 14% so với cùng kỳ năm trước. Trong khi nguồn cung hạn hẹp và nhu cầu mạ thép tăng cao đã đẩy giá kẽm tăng cao trong năm 2017 và lập kỷ lục 10 năm vào tháng 01/2018, nhu cầu về kẽm bắt đầu hạ nhiệt, nhất là tại Trung Quốc với mức sụt giá 12% trong quý II/2018 so với cùng kỳ năm trước. Theo dự báo, sản lượng kẽm trên thế giới sẽ tăng khoảng 5% trong năm nay, nên giá kẽm sẽ giảm 2,0% trong năm 2019.

Trong quý III/2018, giá cả các mặt hàng kim loại quý giảm 8% so với quý trước - mức giảm sâu nhất kể từ quý I/2016. Trong số này, giá bạch kim giảm tới 10%, tiếp đến là giá bạc và giá vàng. Yếu tố tác động đến xu hướng mất giá này bắt nguồn từ nhu cầu yếu ớt tại Trung Quốc và Ấn Độ, hoạt động đầu tư trầm lắng, USD tăng cao, nhiều nước phát triển đang thu hẹp dần chính sách tiền tệ. Theo dự báo, giá kim loại quý sẽ giảm 2,0% trong năm 2018, sau đó giảm thêm 1,0% vào năm 2019, do nhu cầu yếu ớt và các nước phát triển tiếp tục thắt chặt tiền tệ.

Hoàng Thế Thỏa

Nguồn: WB tháng 10/2018