Tín dụng: Từ “cứu” giá, đến tài trợ bền vững

Tín dụng: Từ “cứu” giá, đến tài trợ bền vững

Sau 1 tuần NHNN cùng các bộ, ngành, địa phương đẩy mạnh các giải pháp tiêu thụ lúa gạo, ghi nhận tại hầu hết các tỉnh, thành khu vực ĐBSCL giá thu mua lúa tại ruộng đã bắt đầu nhích lên từ 200-500 đồng/kg

Thạch Bình

Ngân hàng không đặt mục tiêu lợi nhuận

Theo chỉ đạo của Chính phủ, để kịp thời hỗ trợ “giải cứu” giá lúa vụ đông xuân 2018-2019 việc triển khai mua 200.000 tấn gạo và 80.000 tấn lúa dự trữ quốc gia (vốn là chương trình thường xuyên hàng năm) được các DN ngành lương thực triển khai sớm và rốt ráo hơn so với mọi năm.

Đại diện Vinafood 1 cho biết kế hoạch năm 2019 của Tổng Công ty dự kiến thu mua 1,6 triệu tấn lương thực các loại, trong đó có 1,36 triệu tấn lúa gạo và 80% lượng lúa gạo tiếp tục được thu mua tại các tỉnh ĐBSCL. Đến thời điểm hiện tại, Vinafood 1 đã chỉ đạo 12 đơn vị thành viên và các chi nhánh trực thuộc thu xếp tài chính, bố trí lực lượng tập trung thu mua lúa gạo tại các nhà máy trên địa bàn khu vực ĐBSCL. Trong đó, tổng sản lượng gạo theo kế hoạch thu mua của Vinafood 1 trong quý I/2019 là 375.000 tấn, trong đó, gạo là 350.000 tấn, lúa là 25.000 tấn...

Sự rốt ráo này của các DN có được một phần cũng nhờ sự trợ lực tích cực từ phía hệ thống ngân hàng. Theo một đại diện của Agribank, tính đến thời điểm hiện tại ngân hàng này đang cho vay khoảng 144.000 tỷ đồng đối với lĩnh vực lúa gạo. Nhiều chi nhánh Agribank ở khu vực ĐBSCL đã mở rộng hạn mức, tăng tỷ lệ vay tín chấp cho các DN ngành gạo để thu mua lúa tạm trữ cho người dân.

Tuy nhiên, không giống như các chương trình hỗ trợ tạm trữ lúa gạo đã thực hiện nhiều năm trước, trong lần này ngân sách Nhà nước không phải chi hàng trăm tỷ đồng để cấp bù lãi suất vay vốn cho các DN, trong khi các ngân hàng vẫn đang cho DN vay để thu mua lúa với lãi suất thấp hơn so với mặt bằng lãi suất trên thị trường. Đó là một nỗ lực không nhỏ của các nhà băng nhằm chung tay giải cứu giá lúa cho người nông dân.

Theo đại diện Agribank, với mức lãi suất cho vay thu mua lúa gạo là 6%/năm, hiện ngân hàng này hoàn toàn không có lợi nhuận, bởi mức lãi suất huy động hiện tại của ngân hàng cũng khá cao, chưa kể các chi phí để quản lý khoản vay và quản trị rủi ro, thu nợ… cũng không hề nhỏ.

Ở phía Vietcombank, ông Nghiêm Xuân Thành - Chủ tịch HĐQT cũng cho rằng, để hỗ trợ các DN mua dự trữ lúa gạo theo chỉ đạo của Chính phủ và NHNN, hiện tại ngân hàng này đã áp dụng hình thức “3 không” (không lợi nhuận từ lãi vay, không lợi nhuận trong hoạt động thanh toán và không lợi nhuận trong mua bán ngoại tệ đối với DN kinh doanh lúa gạo). Cùng với đó, trong vụ đông xuân năm nay, ngân hàng cũng dự kiến sẽ cho vay khoảng 7.000 tỷ đồng lãi suất 6%/năm với hình thức chủ yếu là tín chấp bằng đơn hàng đối với các DN xuất khẩu gạo. Các DN lớn như Tổng công ty Lương thực miền Bắc, Công ty XNKIntimex, Công ty Trung An… đều được vay hàng nghìn tỷ đồng bằng hình thức tín chấp.

Tất cả những diễn biến này cho thấy, để cụ thể hóa chủ trương hỗ trợ thị trường và giải cứu giá lúa, bản thân các NHTM đang phải chịu sức ép rủi ro vốn khá lớn. Trong khi thực tế cho thấy, sau nhiều đợt ngân hàng hy sinh lợi nhuận để giữ giá, bình ổn thị trường lúa gạo thì mục tiêu hỗ trợ cho người nông dân vẫn chưa đạt được hiệu quả thiết thực. Trong khi đó, phía các DN xuất khẩu luôn được hưởng lợi nhiều nhất từ nguồn tiền ngân sách hoặc nguồn vốn mà các NHTM phải cạnh tranh huy động theo cơ chế thị trường.

Cần một giải pháp căn cơ

Theo TS. Trần Hữu Hiệp - chuyên gia trong lĩnh vực lúa gạo, việc Chính phủ chỉ đạo các DN mua sớm lượng lúa gạo dự trữ quốc gia 2019, mua thêm 100.000 tấn gạo hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số giai đoạn 2015-2020 và đề nghị các Tổng công ty lương thực mua dự trữ 5% sản lượng theo quy định là một động thái tích cực nếu xét ngắn hạn ở khía cạnh bình ổn thị trường.

Tuy nhiên ông Hiệp cho rằng, về lâu dài để hạn chế những đợt giải cứu giá tương tự, chính sách bình ổn giá lúa gạo cần phải được kiểm soát thực thi nghiêm túc ở các bộ ngành và địa phương. Vì khác với mặt hàng xăng dầu và điện, mặc dù là mặt hàng thiết yếu thuộc danh mục bình ổn giá, nhưng nguồn cung lúa gạo không tập trung vào các tập đoàn, tổng công ty Nhà nước mà phân tán cho gần 13 triệu hộ nông dân. Phía nông dân chẳng những không nắm giữ độc quyền về lượng cung, không quyết định được giá bán lúa hàng hóa do mình làm ra mà còn chịu sự tác động yếu thế do gánh nặng đầu vào và bị động đầu ra. Chính vì vậy, Bộ NN&PTNT cần nghiêm túc thực hiện việc cân đối nhu cầu tiêu dùng gạo trong nước, công bố vào quý IV hàng năm. Bộ Tài chính cần có kế hoạch công bố giá lúa định hướng ngay từ đầu vụ để làm cơ sở áp dụng các biện pháp bình ổn giá lúa, gạo hàng hóa trên thị trường.

Giới chuyên gia cũng cho rằng, để thị trường lúa gạo của Việt Nam phát triển ổn định, xuất khẩu bền vững thì các DN phải đa dạng hóa thị trường. Bên cạnh đó, cần tăng chất lượng lúa gạo và nâng cao uy tín trên thị trường lúa gạo thế giới, xây dựng và quảng bá được thương hiệu gạo của các DN Việt Nam. Đây cũng là giải pháp quan trọng để có thể XK gạo sang các thị trường khó tính như Đông Bắc Á, Tây Âu.

DN cũng cần chủ động kết hợp, định hướng giúp người nông dân tổ chức sản xuất, làm ra các sản phẩm thị trường thực sự cần, các sản phẩm chất lượng, sau đó, thu mua hết lúa gạo cho bà con nông dân. Từ đó mới khuyến khích được người dân trồng các loại lúa có chất lượng và DN cũng có được các sản phẩm chất lượng, nâng cao được sức cạnh tranh trên thị trường. Chỉ có như vậy mới không tái diễn tình trạng “đến hẹn lại cứu”.