Chính phủ muốn
được quyền quyết danh mục đầu tư công
Dương Công Chiến
Chiều 9/5, Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) xem xét và cho ý kiến về một số vấn đề lớn còn ý kiến khác nhau về Dự án Luật Đầu tư công (sửa đổi). Về thẩm quyền xem xét, quyết định danh mục dự án kế hoạch đầu tư công trung hạn (KHĐTCTH), Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Nguyễn Chí Dũng đề nghị, để thuận tiện cho hoạt động đầu tư công hiệu quả và kịp thời, Quốc hội có thể phân cấp, hay ủy quyền cho Chính phủ để Chính phủ chủ động hơn thay vì phải trình Quốc hội xem xét mất nhiều thời gian và qua nhiều thủ tục. “Làm như vậy, vẫn đảm bảo thẩm quyền tối cao của Quốc hội. Quốc hội chỉ cần quản lý khung chung và thực hiện quyền giám sát. Khi được ủy quyền, Chính phủ sẽ phải chịu trách nhiệm về thẩm quyền của mình”, Bộ trưởng Nguyễn Chí Dũng nhấn mạnh.
Tuy nhiên, đề xuất này không nhận được sự đồng tình của các thành viên UBTVQH. Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính - Ngân sách Nguyễn Đức Hải cho biết, qua thẩm tra, đa số ý kiến đại biểu Quốc hội thống nhất quy định: Quốc hội quyết định KHĐTCTH bao gồm tổng mức đầu tư, tiêu chí, danh mục và mức vốn bố trí cho từng dự án chi đầu tư từ NSTW để bảo đảm thể hiện đầy đủ tinh thần Hiến pháp; giữ được tính thống nhất giữa các văn bản pháp luật; Bảo đảm công khai, minh bạch, dân chủ trong xem xét, quyết định những vấn đề liên quan đến NSNN; Bảo đảm quyền hạn, trách nhiệm của Quốc hội trong quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước.
Tuy nhiên, Chính phủ và một số ý kiến đề nghị quy định Chính phủ có thẩm quyền quyết định, điều chỉnh danh mục KHĐTCTH. Trước đó, tại Báo cáo số 107/BC-CP ngày 26/3/2019 và báo cáo số 173/BC-CP ngày 06/5/2019, Chính phủ kiến nghị UBTVQH xem xét, quyết định theo hướng giao Chính phủ có thẩm quyền quyết định, điều chỉnh danh mục dự án theo đúng các nội dung chủ yếu của KHĐTCTH đã được Quốc hội thông qua (mục tiêu, nhiệm vụ, nguyên tắc, tiêu chí, tổng mức vốn, cơ cấu vốn...).
Ông Nguyễn Đức Hải cho rằng, danh mục, mức vốn của các dự án đầu tư công là vấn đề quan trọng, liên quan đến phân bổ tổng nguồn lực NSNN rất lớn trong cả giai đoạn 5 năm, có tác động trực tiếp đến tăng trưởng kinh tế và ổn định xã hội, an toàn nợ công, an ninh tài chính quốc gia, nên cần phải được Quốc hội xem xét, quyết định.
Bên cạnh đó, việc quy định Quốc hội xem xét, quyết định danh mục là nhằm bảo đảm thể hiện đầy đủ tinh thần Hiến pháp; tính thống nhất giữa các văn bản pháp luật (Luật NSNN, Luật Đầu tư công hiện hành). Nghị quyết số 05/NQ-TW ngày 1/11/2016 của Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã đề ra chủ trương cơ cấu lại đầu tư công, theo đó cần thực hiện cơ cấu lại đầu tư công gắn với cơ cấu lại tài chính, ngân sách nhà nước và nợ công; thực hiện tốt kế hoạch đầu tư công trung hạn gắn với kế hoạch tài chính trung hạn và kế hoạch vay, trả nợ công. Quốc hội quyết định kế hoạch tài chính 5 năm và Kế hoạch đầu tư công trung hạn là một phần không thể tách rời của Kế hoạch tài chính 5 năm. Ngoài ra, việc trình Quốc hội quyết định danh mục, mức vốn cụ thể cho từng dự án là bảo đảm tính công khai, minh bạch, dân chủ trong xem xét, quyết định những vấn đề liên quan đến NSNN.
Từ những phân tích nêu trên, ông Nguyễn Đức Hải cho rằng, việc Quốc hội quyết định KHĐTCTH bao gồm cả danh mục chương trình, dự án đầu tư công là để phù hợp với Nghị quyết của Đảng, Hiến pháp và pháp luật. Tuy nhiên, để tăng cường phân cấp, phân quyền trong quản lý NSNN và đầu tư công, Quốc hội chỉ quyết định danh mục các dự án thuộc NSTW đảm nhận; các dự án thuộc địa phương, kể cả dự án do Trung ương hỗ trợ sẽ do HĐND tỉnh xem xét và quyết định trên cơ sở cân đối được nguồn vốn.
Tuy nhiên trên thực tế, việc Quốc hội quyết định danh mục có thể gặp khó khăn nhất định do đặc điểm nước ta Quốc hội họp mỗi năm 2 kỳ; trong khi việc hoàn chỉnh danh mục và phân bổ vốn trung hạn khó hoàn tất trong một kỳ họp. Vì vậy, để bảo đảm quy định chặt chẽ nhưng linh hoạt, phù hợp với yêu cầu của thực tiễn, kiến nghị tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội theo hướng Quốc hội quyết định KHĐTCTH, bao gồm những nội dung quan trọng như: tổng mức vốn, danh mục, mức vốn của các chương trình, dự án đầu tư công và mức vốn cho nhiệm vụ quy hoạch, chuẩn bị đầu tư thuộc NSTW. Trong trường hợp cần thiết, căn cứ vào tình hình thực tiễn, Quốc hội có thể giao UBTVQH xem xét, quyết định danh mục, mức vốn của từng chương trình, dự án đầu tư công thuộc NSTW trong KHĐTCTH như đã thực hiện trong giai đoạn 2016-2020 và báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất. Quy định này vừa bảo đảm vai trò, trách nhiệm của cơ quan dân cử, vừa bảo đảm tính linh hoạt, kịp thời trong tổ chức thực hiện KHĐTCTH. Đồng thời, cũng nhằm bảo đảm tính thống nhất với Nghị quyết số 26/2016/QH14 và Nghị quyết số 71/2018/QH14 của Quốc hội.
Đồng tình với quan điểm như vậy, ông Lê Thanh Vân - Ủy viên Thường trực Ủy ban Tài chính – Ngân sách Quốc hội cho rằng, thẩm quyền quyết định danh mục không có cơ sở để giao cho Chính phủ, bởi lẽ đây là thẩm quyền của Quốc hội. Danh mục đầu tư là bộ phận cấu thành nội dung của KHĐTCTH gắn với thẩm quyền của Quốc hội. Thứ nữa, Chính phủ là cơ quan chấp hành của Quốc hội nên không thể chuyển giao cho Chính phủ quyền này. Có chăng Quốc hội chỉ có thể giao cho UBTVQH như đang triển khai trong thời gian qua.
Về thời gian thông qua KHĐTCTH, ông Vân đề nghị có phương án, nhiệm kỳ trước chuẩn bị để nhiệm kỳ sau thông qua. Ở phương án Quốc hội khóa trước thông qua có bất cập là không thể cập nhật được Nghị quyết đại hội Đảng sau đó, nhưng nếu để cho Quốc hội khóa sau thông qua sẽ chậm tiến độ. Do vậy, Quốc hội khóa trước chuẩn bị, cùng với lộ trình chuẩn bị Nghị quyết đại hội Đảng. Sau khi Quốc hội khóa mới được bầu sẽ cập nhật được và thông qua ngay tại kỳ họp thứ nhất. Như vậy sẽ đảm bảo các yêu cầu đặt ra hiện nay.