Luật Đầu tư theo hình thức PPP
và những câu hỏi trực diện
Dương Công Chiến
Tại phiên họp của UBTV Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP), Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Lê Thị Nga cho rằng, thời gian qua đầu tư theo các hình thức này đã đóng góp rất quan trọng cho sự phát triển đất nước, mở mang rất nhiều về hạ tầng. Rất đồng tình về sự cần thiết ban hành luật, song bà Nga cũng đề nghị Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho biết những hạn chế lớn nhất thời gian qua của các hình thức đầu tư này là gì, tương ứng với từng hạn chế đó điểm nào là khắc phục được những hạn chế.
“Ví dụ như BOT, ngay trong Ban chỉ đạo phòng, chống tham nhũng đã đưa định hướng là tập trung vào BOT để kiểm tra tính công khai, minh bạch và có tham nhũng trong đó hay không, thì hiện nay khắc phục bằng những quy định nào. Hay khi có BOT thì tại sao chỉ thu hút được phần nhiều là nằm trong các dự án giao thông mà lại không thu hút được nhiều vào các loại đầu tư khác”, bà Nga đặt câu hỏi.
Vấn đề khác liên quan đến BOT giao thông thời gian qua khiến cả 3 bên: nhà đầu tư, người dân và Nhà nước đều gặp những vướng mắc. Nhà đầu tư thì chủ yếu kêu lỗ trong khi người dân thì không chịu vì BOT đặt trên những con đường độc đạo và bắt người dân phải đi và thu tiền...
Cùng với đó, hàng loạt câu hỏi khác cũng được vị Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp đưa ra ở tầm vĩ mô hơn là trong Nghị quyết của Đảng đã nói những việc này phải phù hợp với thông lệ quốc tế, vậy Chính phủ trả lời xem quốc tế làm BOT có rơi vào tình trạng như Việt Nam đang làm hay không. Hoặc trong Tờ trình của Chính phủ nói hiện các nước trên thế giới không áp dụng hình thức đầu tư BT nữa, nhưng tại sao hiện nay Việt Nam chúng ta vẫn tiếp tục dùng dù Chính phủ đã thừa nhận thực tiễn là vừa qua đã nóng vội, tràn lan ở hình thức này.
Một điểm quan trọng khác được bà Lê Thị Nga đặt ra và thu hút sự quan tâm của dư luận là tại sao cơ chế chia sẻ rủi ro với doanh thu lại đặt ra ở lĩnh vực này. Không chỉ là BOT giao thông mà nhà đầu tư khi đầu tư vào nông nghiệp gần đây cũng đặt ra một cơ chế nếu doanh thu không đảm bảo thì Nhà nước sẽ chia sẻ rủi ro cho mình, trong lúc đó nông nghiệp là một lĩnh vực rủi ro rất lớn.
Đồng quan điểm này, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên & Nhi đồng, ông Phan Thanh Bình cũng đồng ý là luật này rất quan trọng và cần thiết, chúng ta cần phải ban hành. Nhưng có 3 vấn đề quan trọng cần giải quyết. Thứ nhất là hệ thống chính sách pháp luật. Hiện nay chúng ta có nghị định và chúng ta đã triển khai. Vấn đề là bây giờ ta tổng kết như thế nào. Tránh tình trạng như có DN FDI khi được chấp nhận đầu tư vào Việt Nam rồi thì họ lấy được giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, và dùng giấy này để huy động vốn trên thị trường Việt Nam thay vì rót vốn từ nước ngoài vào.
Thứ hai, hệ thống pháp luật về chia sẻ rủi ro được tổng kết và nhìn nhận sâu rộng hơn. Ông Bình đặt câu hỏi rằng đối với nông dân, nước ta là nước nông nghiệp, chúng ta đã có chính sách chia sẻ rủi ro với nông nghiệp hay chưa mà bây giờ trong lĩnh vực PPP chúng ta lại đặt ra vấn đề chia sẻ rủi ro này. Đầu tư BOT ở đây cũng là kinh doanh, thì chia sẻ rủi ro ở đây thế nào cũng là một vấn đề quan tâm xem xét.
Một vấn đề khác lớn hơn được ông Phan Thanh Bình và nhiều đại biểu đặt câu hỏi là quyền lợi của đất nước khi triển khai PPP như thế nào. Hiện nay chúng ta mắc ở đâu, những bất lợi đặt ra là gì, luật này sẽ giải quyết những vấn đề bất lợi đó như thế nào. “Sự khác biệt của PPP và xã hội hoá là như thế nào. Lớn thì gọi là PPP, vừa vừa thì gọi là xã hội hóa thì có phải hay không. Ngoài ra cũng cần làm rõ lĩnh vực và quy mô, nguyên tắc, quyền lợi quốc gia trong vấn đề PPP nằm ở đâu…”, ông Bình đặt câu hỏi.