“Đến nay, sau hơn một năm được NHNN chấp thuận áp dụng chuẩn mực về vốn Basel II, Tỷ lệ an toàn vốn (CAR) luôn đạt ở mức trên 9%, cao hơn so với quy định 8%, đảm bảo được thước đo quan trọng nhất về mức độ an toàn hoạt động của ngân hàng. Các thông tin tài chính được công bố minh bạch, rõ ràng đáp ứng quy định về công bố thông tin theo yêu cầu Thông tư 41 của NHNN (trụ cột 3 Basel II), mang đến sự an tâm cho khách hàng, đối tác và cổ đông” đó là khẳng định ông Hà Hoàng Dũng – Giám đốc Khối Quản trị Rủi ro, Ngân hàng Quốc Tế (VIB).
Đến nay, 18 NHTM đã được NHNN phê duyệt thực hiện Thông tư 41 trước thời hạn hiệu lực gồm: MB, Techcombank, ACB, VIB, MSB, HDBank, OCB, VPBank, TPBank, VietBank, Viet Capital Bank, SeABank, ShinhanBank, LienVietPostBank, NamABank, Standard Chartered Việt Nam và BIDV.
Thay đổi mạnh mẽ về nhận thức, tăng cường năng lực quản trị rủi ro
Sau khi Vietcombank và VIB được Thống đốc NHNN trao quyết định được áp dụng Thông tư 41 trước thời hạn một năm, ngành Ngân hàng đã chứng kiến những biến chuyển mạnh mẽ của nhóm các NHTMCP và một số ngân hàng nước ngoài trong việc chạy nước rút để tuân thủ Basel II.
Theo nhận định của các chuyên gia ngân hàng, khác với Basel I, Basel II không chỉ quy định về tỷ lệ an toàn vốn mà còn đưa ra các yêu cầu về quản lý rủi ro, quản trị điều hành, quản lý vốn. Do đó, việc thực hiện Thông tư 41 cũng như các văn bản của NHNN ban hành trong thời gian tới để hướng dẫn thực hiện Basel II đòi hỏi các NHTM cần thay đổi mạnh mẽ về nhận thức, tăng cường đáng kể năng lực quản trị rủi ro, hoàn thiện cơ chế quản trị.
Đề cập đến nội dung này, Giám đốc Khối Quản trị Rủi ro, VIB Hà Hoàng Dũng cho biết, tính đến thời điểm 30/92019, VIB đã hoàn thiện toàn bộ quy trình đánh giá nội bộ về mức đủ vốn và đảm bảo đủ điều kiện để tuân thủ trụ cột 2 Basel từ 01/01/2020, sớm hơn 1 năm so với yêu cầu của NHNN tại Thông tư 13. Việc này không chỉ có ý nghĩa tuân thủ quy định của NHNN, mà còn là một nền tảng quan trọng để VIB cải tiến phương pháp quản trị nội bộ và tiếp tục nâng cao chất lượng hoạt động kinh doanh của Ngân hàng.
“Trên nền tảng năng lực quản trị rủi ro sẵn có, VIB đã và đang đẩy mạnh đầu tư vào hệ thống, nguồn nhân lực, tập trung việc triển khai các dự án cải thiện chất lượng dữ liệu, bổ sung, sửa đổi các quy trình, hoàn thiện chính sách quản trị rủi ro nhằm hướng tới phương pháp nâng cao, đưa Basell II vào thực tiễn hoạt động quản trị rủi ro và quản trị kinh doanh“, ông Dũng nhấn mạnh.
Theo nhận định của các chuyên gia ngân hàng, Basel II là bộ tiêu chuẩn Quốc tế không chỉ bao gồm việc lượng hóa rủi ro thông qua các chỉ số và mô hình mà còn bao gồm yêu cầu hoàn thiện cơ cấu tổ chức quản trị, chính sách, nâng cao văn hóa rủi ro và tăng cường tính minh bạch của thị trường.
Với Quyết định số 2505/QĐ-NHNN của Thống đốc NHNN chấp thuận cho Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) triển khai áp dụng Thông tư 41/2016/TT-NHNN kể từ ngày 01/12/2019, trước thời hạn hiệu lực của Thông tư 41/2016/TT-NHNN. BIDV luôn thể hiện rõ quyết tâm triển khai áp dụng các chuẩn mực Basel. Từ năm 2015, BIDV đã thuê tư vấn phân tích chênh lệch và xây dựng Lộ trình triển khai Basel. Trong suốt giai đoạn từ 2015 đến 2019, BIDV đã đồng loạt tổ chức triển khai các dự án nhằm tuân thủ các tiêu chuẩn Basel bao gồm: Các dự án về cơ cấu tổ chức quản trị rủi ro theo chuẩn mực Basel; Các dự án về hệ thống khung quản trị và kho dữ liệu; Các dự án về phương pháp luận quản lý các loại rủi ro trọng yếu; Các dự án về giải pháp đo lường, quản lý các loại rủi ro trọng yếu; Các dự án về nâng cao năng lực kiểm toán theo chuẩn mực Basel.
Ngày 6/11/2019, trên cơ sở chấp thuận của Chính phủ và các cơ quan có thẩm quyền hai nước Việt Nam và Hàn Quốc, KEB Hana Bank chính thức trở thành cổ đông chiến lược nước ngoài đầu tiên của BIDV. Giao dịch mang dấu ấn lịch sử trong quá trình hoạt động đã đưa BIDV trở thành ngân hàng có vốn điều lệ cao nhất trong hệ thống ngân hàng Việt Nam. Theo đó, BIDV đã đáp ứng yêu cầu về tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu cùng với hàng loạt các chuẩn mực Basel, được NHNN công nhận đáp ứng yêu cầu Thông tư 41 kể từ ngày 01/12/2019.
Được NHNN công nhận hoàn thành sớm Basel II, BIDV tiếp tục khẳng định là một trong những ngân hàng hàng đầu Việt Nam về quy mô tổng tài sản, vốn điều lệ, và quản trị rủi ro theo thông lệ. Đây sẽ là tiền để để BIDV tiếp tục hội nhập, phát triển, đáp ứng tiêu chuẩn ngân hàng hiện đại mang tầm cỡ quốc tế.
Bên cạnh BIDV thì Ngân hàng TMCP Bưu điện Liên Việt (LienVietPostBank) cũng được áp dụng Thông tư 41 về tỉ lệ an toàn vốn (Basel II) trước thời hạn kể từ ngày 1/12/2019. LienVietPostBank là đã sớm có những chỉ đạo đồng bộ và quyết liệt về công tác triển khai áp dụng Thông tư 41 theo chuẩn Basel II tại ngân hàng.
Để chuẩn hóa hệ thống tính toán và quản lí tỉ lệ an toàn vốn theo yêu cầu tại Thông tư 41, LienVietPostBank đã kí kết các hợp đồng tư vấn với các đối tác uy tín trong nước và quốc tế. Bên cạnh đó, LienVietPostBank đã quyết liệt xây dựng và triển khai những kế hoạch về vốn, cải thiện cơ cấu tổng tài sản, nâng cao các qui trình qui định kiểm soát nội bộ nhằm đáp ứng các quy định chặt chẽ về vốn, quản trị rủi ro và các yêu cầu về đầu tư nâng cấp hệ thống công nghệ hiện đại. Lãnh đạo LienVietPostBank cho biết việc được phê duyệt trước thời hạn về áp dụng Thông tư 41 theo chuẩn Basel II là cột mốc rất quan trọng cho thấy ngân hàng đã đáp ứng được những nguyên tắc quản trị rủi ro cao hơn, tạo nền tảng cho sự phát triển ổn định, bền vững, nâng cao vị thế cạnh tranh của LienVietPostBank trên thị trường.
Ba trụ cột của Basel II là gì
Basel II có ba trụ cột chính. Trong đó, trụ cột một yêu cầu về tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu (CAR), trụ cột hai về rà soát giám sát và trụ cột ba về thực hiện các nguyên tắc thị trường. Áp dụng Basel II giúp tăng cường năng lực tài chính, tăng cường quản trị rủi ro của ngân hàng. Việc tuân thủ được các chuẩn mực theo Basel không dễ, đòi hỏi ngân hàng không chỉ về nhân lực, vật lực mà cả trình độ quản trị điều hành.
Tại Việt Nam, chuẩn mực vốn Basel II được quy định theo Thông tư 41 và Thông tư 13 của Ngân hàng Nhà nước. Theo đó, trụ cột một quy định mức an toàn vốn tối thiểu theo phương pháp tiêu chuẩn và phương pháp nâng cao cho rủi ro tín dụng, rủi ro hoạt động và rủi ro thị trường.
Trụ cột hai là đánh giá nội bộ về mức độ đủ vốn. Các ngân hàng phải chuẩn hóa quy trình, phương pháp, công cụ đo lường rủi ro, đồng thời phải kiểm tra sức chịu đựng về vốn, lập kế hoạch vốn theo các kịch bản thị trường và kinh doanh, giám sát về mức đủ vốn.
Các bước triển khai của trụ cột hai bao gồm cơ cấu quản trị ICAAP, đánh giá rủi ro trọng yếu, kiểm tra sức chịu đựng, lập kế hoạch vốn, giám sát mức đủ vốn và rà soát quy trình. Áp dụng ICAAP vào hoạt động kinh doanh bao gồm việc phân bổ vốn theo chiến lược kinh doanh, RAROC và định giá theo mức độ rủi ro.
Trụ cột thứ ba là minh bạch và kỷ luật thị trường, theo đó các ngân hàng phải báo cáo và thuyết minh định kỳ về các chỉ tiêu định tính và định lượng về an toàn vốn. Trụ cột này tập trung vào việc minh bạch và công bố thông tin. Các ngân hàng thương mại cần công bố thông tin một cách định kỳ và minh bạch. Nội dung công bố thông tin cần đáp ứng yêu cầu của Ngân hàng Nhà nước, ngoài ra nên tham khảo đến các chuẩn mực tốt nhất trên thế giới..
Đề cập đến triển khai nội dung quan trọng của trụ cột 2 Basel II quy định tại Thông tư 13/2018/TT-NHNN về Đánh giá nội bộ về mức đủ vốn (ICAAP), Giám đốc Khối Quản trị Rủi ro, VIB Hà Hoàng Dũng cho biết, Năm 2019, VIB triển khai nội dung quan trọng của trụ cột 2 Basel II bao gồm: Xác định và đánh giá các loại rủi ro trọng yếu của ngân hàng để tính toán vốn kinh tế bao gồm các loại rủi ro đã được đề cập trong trụ cột I (rủi ro tín dụng, rủi ro thị trường, rủi ro ro hoạt động) và các loại rủi ro khác được bổ sung như rủi ro tập trung, rủi ro lãi suất trên sổ ngân hàng, rủi ro chiến lược, rủi ro danh tiếng. “Kiểm tra sức chịu đựng về vốn theo các kịch bản hoạt động bình thường (business as usual scenario) và kịch bản có diễn biến bất lợi (stress scenario) để tính toán vốn bổ sung (buffer) hoặc điều chỉnh vốn mục tiêu, khẩu vị rủi ro; Xác định vốn mục tiêu, vốn tự có. Lập kế hoạch vốn. Giám sát để quản lý theo vốn mục tiêu và điều chỉnh kế hoạch vốn. Rà soát quy trình đánh giá nội bộ về mức đủ vốn”, ông Dũng chia sẻ.
Tiến trình xây dựng một ngành Ngân hàng Việt Nam lành mạnh, hoạt động ổn định để thúc đẩy nền kinh tế phát triển bền vững đã ghi nhận những bước tiến đáng kể. Từ việc tái cấu trúc ngành Ngân hàng, giảm số lượng ngân hàng yếu kém, đến nâng cao năng lực của các ngân hàng thương mại (NHTM)… đều được triển khai quyết liệt, đồng bộ và mang lại những kết quả tích cực.
Áp dụng Basel II là yêu cầu tất yếu đối với các NHTM tại Việt Nam. Với tinh thần đó, từ năm 2014, NHNN đã chủ động xây dựng lộ trình triển khai và áp dụng Basel II đối với hệ thống NHTM và đã chọn 10 NHTM thí điểm áp dụng Basel II. Năm 2016, NHNN ban hành Thông tư 41/2016/TT-NHNN, trong đó yêu cầu, từ 1/1/2020, các ngân hàng sẽ phải chính thức áp dụng tỷ lệ an toàn vốn theo chuẩn Basel II.
Tiếp đó vào năm 2017, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 51/NQ-CP, trong đó có nội dung yêu cầu đến 2020, các NHTM triển khai áp dụng tỷ lệ an toàn vốn theo chuẩn mực Basel II; phấn đấu có 12 - 15 ngân hàng đáp ứng đủ mức vốn tự có theo chuẩn mực vốn Basel II. Như vậy có thể thấy, việc triển khai Basel II được coi là giải pháp tái cơ cấu căn bản có tính đột phá, tạo nền tảng cho sự an toàn, phát triển lành mạnh, nâng cao sức cạnh tranh của hệ thống ngân hàng Việt Nam trong xu hướng hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng hiện nay.
NN