Đại dịch Covid-19 với tốc độ lây lan đáng báo động cùng với việc đóng cửa các hoạt động kinh tế tại nhiều quốc gia đã và đang dẫn đến một cuộc suy thoái kinh tế toàn cầu chưa từng có trong lịch sử. Trong báo cáo triển vọng kinh tế thế giới tháng 6, Ngân hàng Thế giới (WB) dự báo GDP toàn cầu năm 2020 có thể sụt giảm tới 5.2%- mức giảm lớn nhất trong vòng tám thập kỷ. Tuy nhiên, sự suy thoái sẽ chỉ kéo dài trong năm nay và kinh tế thế giới sẽ dần phục hồi vào năm 2021 khi dịch bệnh được kiểm soát và những chính sách hỗ trợ phát huy hiệu quả.
Khủng hoảng kinh tế đầu tiên có nguyên nhân từ dịch bệnh
Theo thống kê, suy thoái kinh tế do tác động của dịch Covid-19 hiện nay là cuộc khủng hoảng đầu tiên có nguyên nhân duy nhất bắt nguồn từ dịch bệnh trong vòng 150 năm qua. Tính từ 1870 đến nay, kinh tế thế giới đã trải qua 14 cuộc suy thoái ở quy mô toàn cầu và đều bắt nguồn từ rất nhiều nguyên nhân khác nhau. Trong đó, suy thoái toàn cầu 1917-1921 tuy chịu tác động một phần từ dịch cúm Tây Ban Nha năm 1918-1920 nhưng nguyên nhân chủ yếu bắt nguồn từ các hậu quả của chiến tranh thế giới thứ I. Đại khủng hoảng 1929-1933 có nguyên nhân lớn từ sự sụp đổ của hệ thống ngân hàng; trong khi khủng hoảng kinh tế 1975 có nguyên nhân chủ yếu do rớt giá dầu trong giai đoạn 1973-74. Cuộc khủng hoảng nợ công 1982 được châm ngòi bởi một loạt yếu tố bao gồm những thay đổi trong điều hành chính sách tiền tệ của Fed và bùng phát nợ công tại Mỹ Latin. Suy thoái toàn cầu năm 1991 có liên quan đến đổ vỡ tài chính và khủng hoảng tỷ giá trong hệ thống đồng tiền chung châu Âu cùng bất ổn trong giai đoạn chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch tập trung sang kinh tế thị trường tại các quốc gia Đông Âu. Năm 2009, tuy có sự bùng phát của dịch cúm H1N1 nhưng đây cũng không phải là nguyên nhân châm ngòi cho khủng hoảng tài chính toàn cầu,…
Tăng trưởng toàn cầu sụt giảm mạnh
Các kết quả phân tích, đánh giá cho thấy Covid-19 đã và đang khiến nhiều quốc gia rơi vào suy thoái, với việc tăng trưởng kinh tế và thu nhập bình quân đầu người sụt giảm ở mức thấp nhất kể từ năm 1870. Với giả định dịch bệnh sẽ được kiểm soát và đẩy lùi từ nửa cuối 2020, WB dự báo GDP toàn cầu vẫn có thể giảm tới 5.2%, cao gấp 3 lần so với mức suy giảm do khủng hoảng tài chính toàn cầu 2009- bất chấp việc các quốc gia đưa ra nhiều chính sách hỗ trợ chưa từng có.
Nhóm các nền kinh tế phát triển được cho là sẽ chịu hậu quả nặng nề nhất kể từ sau Thế chiến thứ II với việc GDP giảm khoảng 7% do các biện pháp giãn cách xã hội, thắt chặt các điều kiện tài chính và hạn chế các hoạt động kinh tế - xã hội. Trong khi đó, các thị trường mới nổi và các nước đang phát triển (EMDEs) được dự báo tăng trưởng giảm 2.5%, gần 80% số các nước này dự báo tăng trưởng âm trong năm nay. Nhóm các quốc gia thu nhập thấp được dự báo sẽ chỉ đạt mức tăng trưởng khoảng 1% năm 2020, là mức thấp kỷ lục trong vòng 25 năm qua.
Các dự báo hiện tại của WB cũng cho thấy, thu nhập bình quân đầu người toàn cầu năm 2020 sẽ giảm khoảng 6.2%. Trong đó, thu nhập bình quân đầu người tại các nền kinh tế phát triển giảm 7,3%, nhóm EMDEs và các nước thu nhập thấp có mức giảm lần lượt là 3.6% và 1.6%.
Kinh tế thế giới sẽ phục hồi vào 2021
Ngay khi đại dịch bùng phát, các nước đã triển khai hàng loạt giải pháp nhằm ngăn ngừa sự lây lan của Covid-19 và giảm tải cho hệ thống chăm sóc sức khỏe như cách ly, đóng cửa trường học, các hoạt động kinh doanh không thiết yếu, hạn chế đi lại,… Chính phủ các nước cũng triển khai hàng loạt các chính sách hỗ trợ vĩ mô quy mô lớn, góp phần ổn định thị trường tài chính, tiền tệ. NHTW tại các nước phát triển đã cắt giảm các mức lãi suất điều hành và triển khai nhiều giải pháp hỗ trợ thanh khoản và duy trì lòng tin của nhà đầu tư. Trong khi đó, NHTW các nước nhóm EMDEs đã thực hiện nới lỏng chính sách tiền tệ, ban hành nhiều chính sách tài khóa với quy mô vượt xa các chính sách được ban hành trong khủng khoảng tài chính toàn cầu giai đoạn 2008-2009.
Trên cơ sở các phân tích, WB dự báo nếu dịch bệnh được kiềm chế và suy giảm từ giữa năm nay, các biện pháp cách ly, hạn chế dần được nới lỏng, cùng với sự sôi động trở lại của thị trường tài chính, kinh tế toàn cầu có thể đạt mức tăng trưởng 4.2% vào năm 2021. Tuy nhiên quá trình này diễn ra tương đối chậm và khó có thể kỳ vọng các kết quả phục hồi được như trước khi xảy ra đại dịch.
Báo cáo WB cũng chỉ ra rằng các quốc gia cần tập trung các ưu tiên chính sách trước mắt nhằm đảm bảo sức khỏe, sinh mạng của người dân, giảm thiểu tổn thất kinh tế, xử lý các vấn đề yếu kém của mạng lưới y tế và an sinh xã hội. Sau khủng hoảng, việc tái khẳng định cam kết duy trì các chính sách bao gồm các chính sách tài khóa trong trung hạn là rất cần thiết, đồng thời tiếp tục tiến hành các cải cách để hỗ trợ tăng trưởng Để giải quyết những hậu quả chưa từng có của dịch bệnh lên kinh tế vĩ mô và xã hội, WB nhấn mạnh, sự cần thiết phải tích cực đẩy mạnh hợp tác, phối hợp giữa các quốc gia trên phạm vi toàn cầu.
H.Nam (theo WB)