Công nghệ tài chính giúp tăng cường tài chính toàn diện

Tài chính số thúc đẩy tài chính toàn diện

Mặc dù có quy mô tương đối nhỏ so với các dịch vụ tài chính truyền thống, các dịch vụ tài chính số đang có tốc độ tăng trưởng nhanh tại nhiều quốc gia và khu vực, thậm chí ở cả những nơi mà tài chính toàn diện truyền thống đang chững lại hoặc giảm sút, đặc biệt là tại châu Phi và châu Á. Các bằng chứng cho thấy, fintech, bao gồm cả mobile money, có thể giúp người dân và doanh nghiệp duy trì, thậm chí tăng cường tiếp cận các dịch vụ tài chính. Ngoài ra, tài chính toàn số cũng giúp bổ khuyết cho các dịch vụ tài chính truyền thống, khi nó phát triển tại những nơi mà việc cung cấp các dịch vụ truyền thống ít có hiện diện. Không chỉ làm thay đổi cách cung cấp các dịch vụ tài chính, fintech đem lại nhiều lợi ích như giao dịch nhanh hơn, hiệu quả hơn, chi phí thấp hơn, yêu cầu ít hơn hoặc không cần tài sản thế chấp cho cấp tín dụng,.. Các dịch vụ tài chính số do đó cũng dễ dàng vươn tới các đối tượng hộ gia đình thu nhập thấp, doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs).

Trong bối cảnh chính phủ các nước thực hiện các biện pháp giãn cách xã hội, kiểm soát dịch bệnh do Covid-19, các dịch vụ tài chính số có được những cơ hội mới để thúc đẩy tài chính toàn diện. Thực tế cho thấy, fintech đang đóng vai trò quan trọng giảm thiểu tác động của Covid-19 với việc tạo thuận lợi cho triển khai các giải pháp tài khóa kịp thời, hiệu quả tới người thụ hưởng, thậm chí cả các đối tượng không được tiếp cận dịch vụ ngân hàng. Bằng cách giảm và loại bỏ các tương tác vật lý và việc sử dụng tiền mặt, fintech giúp các chính phủ cung cấp các gói hỗ trợ nhanh chóng, an toàn tới người dân, doanh nghiệp. Tại các nước mà việc tiếp cận dịch vụ ngân hàng bị hạn chế, mạng lưới mobile money đang được sử dụng để thực hiện chuyển tiền cứu trợ của chính phủ (như Namibia, Peru, Uganda, Zambia). Một số công ty fintech cũng tham gia đáp ứng yêu cầu thanh khoản cho SMEs, như tại Trung Quốc, hoặc cung cấp các khoản vay ưu đãi cho người vay bị tác động bởi dịch bệnh như Ấn Độ, Kenya, Vương quốc Anh.

Bên cạnh đó, nghiên cứu của IMF cũng cho thấy công nghệ tài chính đang góp phần giảm bất bình đẳng về giới trong tiếp cận tài chính, khi khoảng cách về giới trong tài chính toàn diện số có xu hướng thấp hơn so với tài chính toàn diện truyền thống tuy còn có sự khác biệt giữa các nước và khu vực do những trở ngại về tập quán văn hóa, xã hội, kiến thức, hiểu biết về tài chính và khả năng tiếp cận các nguồn lực (điện thoại di động, internet,…).

Tài chính số hỗ trợ tăng trưởng GDP

Các số liệu phân tích tại 52 nền kinh tế thị trường mới nổi và đang phát triển (EMDEs) trong giai đoạn từ 2011 - 2018 cho thấy, việc ứng dụng thanh toán số có mối liên hệ rõ ràng, tích cực đối với tăng trưởng, góp phần thu hẹp khoảng cách thu nhập và giảm nghèo. Điều này phù hợp với các kết quả nghiên cứu trước đó của IMF cũng đã khẳng định tài chính toàn diện hỗ trợ tăng trưởng và giảm bất bình đẳng, nâng cao hiệu quả của các chính sách kinh tế vĩ mô. Công nghệ tài chính đã và đang tạo thuận lợi cho người dân và các SMEs tiếp cận tín dụng, mở ra cơ hội cho khu vực dân cư lớn hơn tham gia vào các hoạt động kinh tế chính thức.

Trong giai đoạn khủng hoảng Covid-19, fintech do đó có thể có vai trò quan trọng giúp giảm nhẹ tác động của dịch bệnh với kinh tế và hỗ trợ cho quá trình phục hồi, với các điều kiện để thúc đẩy dịch vụ số đã sẵn sàng trước đó. Điều này có được bởi các nước có mức độ tài chính toàn diện số cao hơn sẽ dễ dàng hơn trong đảm bảo việc tiếp tục tiếp cận các dịch vụ tài chính, bao gồm: duy trì nguồn tín dụng cho hộ gia đình và doanh nghiệp trong khi đảm bảo an toàn cho người dân; cung cấp các gói hỗ trợ của chính phủ đến đối tượng thụ hưởng một cách an toàn và hiệu quả; hỗ trợ tiêu dùng, đổi mới và qua đó, nâng cao năng suất thông qua phát triển kinh tế số.

Cơ hội và thách thức với tài chính số

Hiện nay, việc cung cấp các dịch vụ tài chính kỹ thuật số đang phát triển với nhiều mô hình kinh doanh đa dạng, vừa hợp tác vừa cạnh tranh giữa các loại hình tổ chức cũ và mới. Các công ty fintech đang tăng cường cộng tác với các ngân hàng nhằm hưởng lợi từ kinh nghiệm và chuyên môn của các ngân hàng và thuận lợi trong mở rộng quy mô phát triển. Đổi lại, các công ty fintech cung cấp cho các ngân hàng nền tảng hiện đại nhất để tiếp cận những khách hàng mới. Tuy nhiên, sự xuất hiện của các ngân hàng số đã cạnh tranh trực tiếp với ngân hàng truyền thống trong thu hút khách hàng mới nhờ công nghệ tiên tiến và dịch vụ chi phí thấp. Tương tự, các công ty cho vay fintech cũng cạnh tranh trực tiếp với các dịch vụ cho vay không chính thức, các tổ chức tài chính vi mô và các ngân hàng nhỏ về cả thanh toán lẫn tín dụng. Các ngân hàng lớn cũng tham gia cuộc đua bằng việc mua lại các công ty fintech nhỏ hoặc đầu tư mạnh vào công nghệ khiến cho áp lực cạnh tranh trên thị trường cung cấp dịch vụ tài chính số ngày càng gia tăng.

Cùng với đó, sự phát triển an toàn của tài chính toàn diện số còn phụ thuộc vào sự kết hợp của một loạt các nhân tố. Từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2007-2009 cho thấy, sự phát triển nhanh chóng của tài chính toàn diện mà không có các quy định pháp lý và mức độ hiểu biết tài chính tương xứng có thể dẫn đến bất ổn tài chính. Ngoài ra, các rủi ro an ninh mạng hoặc những hình thức cho vay không phù hợp của các tổ chức thiếu kiểm soát có thể hủy hoại lòng tin người tiêu dùng cũng đang nổi lên. Trong bối cảnh này, vấn đề bảo vệ người tiêu dùng, nhận dạng số, kiến thức tài chính/công nghệ số cần được ưu tiên xem xét bởi các cơ quan quản lý. Bên cạnh đó, thiếu nguồn cung lao động có kỹ năng cùng cơ sở hạ tầng tài chính số là những hạn chế lớn đối với sự phát triển của tài chính số.

Cuối cùng, bản thân tài chính số cũng có thể tạo ra những rủi ro mới cho tài chính toàn diện. Các nguy cơ này xuất phát từ bất bình đẳng trong tiếp cận cơ sở hạ tầng số, hạn chế về kiến thức tài chính và kỹ thuật số, và những sai lệch bị khuếch đại bởi các nguồn và phân tích dữ liệu mới. Mô hình cho vay trên nền tảng số ít kiểm soát hiện nay cũng có thể đe dọa ổn định tài chính. Ngoài ra, các nguy cơ gián tiếp liên quan đến trở ngại phát sinh với tài chính toàn diện thông qua các tổ chức tài chính vi mô, và liên quan đến hậu quả của mất niềm tin vào công nghệ số. Tất cả các nguy cơ rủi ro này càng trở nên quan trọng hơn trong quá trình chuyển đổi nhanh và đột ngột theo hướng các dịch vụ tài chính số trong khủng hoảng Covid-19.

HN (theo IMF)