Tại Báo cáo triển vọng kinh tế toàn cầu công bố vào ngày 13/10/2020, Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) đã đưa ra bức tranh cơ bản về diễn biến thị trường trước tác động của Covid-19.
Từ tháng 02 đến tháng 8/2020, chỉ số giá cả do IMF đưa ra vẫn tương đối ổn định, mặc dù bất ổn tăng cao. Nguyên nhân là do sự khác biệt giữa hai giai đoạn, trong khi từ tháng 2 đến tháng 4, các chỉ số giảm tới 24% do ảnh hưởng nặng nề từ dịch Covid-19, nhưng từ tháng 4 đến tháng 8, các chỉ số tăng trở lại 31%, khi nhiều nước bắt đầu nới lỏng các biện pháp giãn cách xã hội và tái khởi động nền kinh tế. Tuy nhiên, sự phục hồi khác nhau giữa các loại hàng hóa, tùy thuộc vào khu vực sử dụng đầu cuối và mức độ thiệt hại do đại dịch gây ra cũng như độ co giãn về nguồn cung ứng hàng hóa. Giá năng lượng và nguyên liệu nông nghiệp thô phục hồi chậm hơn so với giá kim loại. Giá thực phẩm ít bị tác động ít, mặc dù hàng loạt mặt hàng nông nghiệp đều bị ảnh hưởng xấu của đại dịch.
Giá năng lượng phục hồi từ tháng 4/2020
Từ tháng 2 - 4, giá dầu đã giảm 60% khi dịch bệnh nhấn chìm nhu cầu về dầu mỏ trên toàn cầu cùng những lo ngại về khả năng tiếp nhận của các kho chứa dầu. Sau thất bại tại cuộc họp tháng 3/2020, Tổ chức các nước Xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) cùng với Nga và các nước xuất khẩu dầu ngoài OPEC đã quyết định cắt giảm sản lượng 9,7 triệu thùng/ngày trong tháng 5 và tháng 6/2020. Quyết định sau đó được gia hạn với mức giảm 7,7 triệu thùng/ngày đến tháng 12/2020, và 5,8 triệu thùng/ngày đến tháng 04/2022. Tại Mỹ, các công ty dầu lửa cũng bị tổn thất nặng nề, khi giá dầu WTI giảm xuống -37 USD/thùng trong tháng 4/2020, nhiều mỏ dầu phải ngừng hoạt động. Trong tháng 5/2020, sản lượng dầu tại Mỹ giảm tới 2 triệu thùng/ngày.
Nhờ các biện pháp cắt giảm lượng dầu cung ứng, giá dầu bắt đầu phục hồi từ mức trung bình -10 USD/thùng cuối tháng 4/2020 lên trên 40 USD/thùng trong tháng 6/2020, nhưng vào tháng 8, giá dầu vẫn duy trì ở mức thấp hơn 25 USD so với đầu tháng 01/2020.
Sự lây lan của dịch Covid-19 đã nhấn chìm giá dầu khi việc hạn chế đi lại khiến nhu cầu về dầu mỏ giảm mạnh trong nửa đầu năm 2020. Một mặt, giao thông đường bộ phục hồi tại nhiều quốc gia, mặt khác, vận tải hàng không vẫn trầm lắng. Vì thế, Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) kỳ vọng, nhu cầu về dầu mỏ năm nay sẽ giảm 8,1 triệu thùng/ngày xuống 91,9 triệu thùng/ngày, sau đó phục hồi 5,2 triệu thùng/ngày vào năm 2021 - ghi nhận mức độ cải thiện đáng kể so với dự báo đưa ra hồi tháng 4/2020 với mức sụt giảm nhu cầu tới 9,3 triệu thùng/ngày trong năm 2020.
Trên thị trường khí đốt tự nhiên, giá giao ngay dao động ở mức thấp kỷ lục trong những tháng gần đây do lượng hàng tồn đọng quá mức sau mùa đông ôn hòa, nhu cầu yếu ớt, và giá dầu trượt dốc. Cuối tháng 8/2020, giá khí đốt tăng dần do nhu cầu có thể tăng cao trong mùa đông tới đây, bất ổn nguồn cung tại châu Á, và những thay đổi về mô hình giao dịch. Tương tự, giá than đá cũng chịu áp lực giảm sâu, mặc dù nguồn cung gián đoạn tại Nam Phi và nhu cầu tăng cao tại Ấn Độ, trong khi giá than tại Australia giảm mạnh do Trung Quốc hạn chế nhập khẩu và Nhật Bản có ý định thay thế các nhà máy điện than từ năm 2030.
Đầu tháng 9/2020, giá dầu giao sau cho thấy, dầu thô Brent sẽ tăng giá lên 50 USD/thùng vào cuối năm 2023, làm dấy lên những lo ngại về nhu cầu trong ngắn hạn. Dựa trên giả thiết và triển vọng giá dầu trong tương lai, giá dầu giao ngay được dự báo sẽ dao động ở mức trung bình 41,7 USD/thùng trong năm nay - giảm 32% so với năm 2019 - và tăng lên 46,7 USD/thùng trong năm 2021.
Giá kim loại phục hồi rõ rệt
Liên quan đến các mặt hàng kim loại, từ tháng 02 - tháng 8/2020, giá cả các mặt hàng kim loại cơ bản tăng 18,2%, mặc dù hoạt động công nghiệp yếu ớt trong quý I/2020 đã gây áp lực giảm giá kim loại. Sau đó, những gián đoạn về nguồn cung và hoạt động khai mỏ liên quan đến Covid-19 cùng sự phục hồi hoạt động công nghiệp tại Trung Quốc (chiếm khoảng ½ nhu cầu trên thế giới) đã giúp giá kim loại tăng trở lại mức giá trước đại dịch. Ngoài ra, các biện pháp hỗ trợ chưa từng có và thị trường chứng khoán tăng tốc cũng là những yếu tố thúc đẩy kim loại tăng giá. Giá kim loại quý tăng mạnh do nhu cầu tăng cao bắt nguồn từ làn sóng tìm kiếm tài sản trú ẩn an toàn trước những lo ngại về diễn biến Covid-19 ngày càng xấu đi. Trong số kim loại cơ bản, giá quặng sắt tăng 37% trong giai đoạn 02-08/2020; giá đồng tăng 14,4% do kỳ vọng nhu cầu sẽ tăng cao tại Trung Quốc, lượng hàng tồn kho giảm, và rối loạn nguồn cung tại các nước chủ chốt về sản xuất kim loại.
IMF dự báo, chỉ số giá kim loại cơ bản sẽ tăng trung bình 0,8% trong năm nay và tăng 3,0% trong năm 2021 trong bối cảnh đại dịch sẽ gây tác hại trong thời gian dài. Trong đó, khả năng xuất hiện làn sóng lây nhiễm Covid-19 lần thứ hai, nhu cầu tăng vững tại Trung Quốc, căng thẳng thương mại Mỹ - Trung là những rủi ro chính có thể gây áp lực giảm giá kim loại. Những yếu tố này đang vượt quá rủi ro bắt nguồn từ những rối loạn cung ứng tại các nước sản xuất kim loại hàng đầu. Giá kim loại quý được dự báo tăng 28,4% trong năm 2020 và tăng 10,4% trong năm 2021 do bất ổn toàn cầu tăng cao và các nước tiếp tục triển khai chính sách tiền tệ nới lỏng.
Giá lương thực giảm khi nguồn cung dồi dào
Trái với xu hướng phục hồi rõ nét của giá dầu và kim loại, hầu hết các mặt hàng thực phẩm chỉ tăng nhẹ (do nguồn cung bền vững). IMF dự báo, chỉ số giá đồ uống và thực phẩm sẽ tăng 0,7%, phản ánh những thay đổi về điều kiện cung cầu trong bối cảnh đại dịch diễn ra trên diện rộng, nhưng có sự khác biệt giữa các khu vực địa lý và giữa các mặt hàng nông nghiệp. Do Covid-19 đã kìm hãm các hoạt động kinh tế, nhu cầu về nguyên liệu đầu vào trong lĩnh vực nông nghiệp và chăn nuôi bước đầu sẽ giảm. Giá cả của hầu hết các loại hoa màu (bao gồm lúa mỳ, ngô, đậu nành, dầu cọ) có xu hướng ổn định hoặc giảm dần ngay từ khi đại dịch khởi phát do nguồn cung bền vững trên thế giới và giá dầu sụt giảm.
Giá thực phẩm được dự báo tăng nhẹ 0,4% trong năm nay so với năm trước, sau đó tăng 4,3% trong năm 2021 do điều kiện cung ứng khắt khe hơn và khả năng chậm trễ trong chuỗi cung ứng. Khả năng các nước xuất khẩu chủ chốt bổ sung thêm các biện pháp thắt chặt xuất khẩu và căng thẳng Mỹ - Trung có thể gây rối loạn các giao dịch thực phẩm, trong khi giá thực phẩm do Mỹ sản xuất ở mức thấp làm tăng sức cạnh tranh của doanh nghiệp Mỹ trên thị trường xuất khẩu.
Hoàng Thế Thỏa (Nguồn: IMF tháng 10/2020)