Luật Phòng chống rửa tiền (PCRT) có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2013 - là văn bản pháp lý toàn diện quy định về PCRT. Sau gần 10 năm thi hành Luật, công tác phòng, chống rửa tiền đã đạt được nhiều kết quả tích cực, tạo cơ sở pháp lý để từng bước nâng cao hiệu quả công tác PCRT ở Việt Nam, tiến tới phù hợp với thông lệ và chuẩn mực quốc tế về PCRT. Qua đó, công tác PCRT của các TCTD đạt nhiều kết quả quan trọng, góp phần vào cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm nói chung và tội phạm rửa tiền, tài trợ khủng bố nói riêng cũng như góp phần làm minh bạch hệ thống tài chính, thúc đẩy hoạt động thanh toán và thương mại quốc tế phát triển.
Vì nền tài chính minh bạch hơn
Võ Hương
Luật Phòng chống rửa tiền (PCRT) có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2013 - là văn bản pháp lý toàn diện quy định về PCRT. Sau gần 10 năm thi hành Luật, công tác phòng, chống rửa tiền đã đạt được nhiều kết quả tích cực, tạo cơ sở pháp lý để từng bước nâng cao hiệu quả công tác PCRT ở Việt Nam, tiến tới phù hợp với thông lệ và chuẩn mực quốc tế về PCRT. Qua đó, công tác PCRT của các TCTD đạt nhiều kết quả quan trọng, góp phần vào cuộc đấu tranh phòng chống tội phạm nói chung và tội phạm rửa tiền, tài trợ khủng bố nói riêng cũng như góp phần làm minh bạch hệ thống tài chính, thúc đẩy hoạt động thanh toán và thương mại quốc tế phát triển.
Tuy nhiên đến thời điểm này, một số quy định của Luật đã bộc lộ những hạn chế, bất cập nhất định. Tại Tọa đàm lấy ý kiến góp ý đối với Dự thảo Luật PCRT (sửa đổi) diễn ra cuối tuần qua, bà Vũ Ngọc Lan - Phó Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế (NHNN) cho biết, Luật PCRT năm 2012 được xây dựng trên cơ sở 40 khuyến nghị của Lực lượng Đặc nhiệm tài chính quốc tế (FATF). Từ đó đến nay, FATF đã 11 lần sửa đổi khuyến nghị. Do đó, một số quy định tại Luật PCRT 2012 không còn phù hợp với 40 khuyến nghị hiện hành của FATF, ảnh hưởng đến việc thực thi cam kết của Việt Nam trong việc thực hiện các khuyến nghị của FATF...
Theo chia sẻ của TS. Nguyễn Quốc Hùng - Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, thời gian qua, các TCTD gặp khó khăn, vướng mắc trong công tác báo cáo về PCRT. Cụ thể, đối với báo cáo giao dịch đáng ngờ thời hạn tương đối ngắn nên khó kiểm soát, đảm bảo tuân thủ thời gian báo cáo. Hình thức báo cáo bằng nhiều phương thức cùng lúc, thời gian tương tác để chuyển thông tin kéo dài. Các dấu hiệu đáng ngờ phần lớn là những dấu hiệu định tính, chưa thực sự rõ ràng...
Vấn đề bất cập nữa, theo yêu cầu tại khuyến nghị 15 của FATF về công nghệ mới, các vấn đề liên quan đến tài sản ảo (VA), nhà cung cấp các dịch vụ tài sản ảo (VASP) cần được quản lý. Tuy nhiên, đại diện Bộ Công an cho biết, hiện chưa có hành lang pháp lý để quản lý VA. Hầu hết các sàn giao dịch tiền ảo đều đặt máy chủ tại nước ngoài hoặc do người nước ngoài tổ chức hay được thuê đứng ra điều hành; giao dịch tiền ảo là sản phẩm công nghệ cao, có tính ẩn danh, xuyên biên giới. Tiền ảo cũng là vấn đề rất mới nên quan điểm cũng như chính sách quản lý của các quốc gia còn nhiều bất đồng...
Trước những bất cập trên, các đại biểu tham dự tọa đàm nhấn mạnh, việc rà soát, đề xuất xây dựng Luật PCRT (sửa đổi) thay thế Luật PCRT năm 2012 là hết sức cần thiết.
Trao đổi cụ thể hơn một số nội dung sửa đổi, bổ sung chính tại dự thảo Luật PCRT theo khuyến nghị của FATF và đánh giá của Nhóm Châu Á – Thái Bình Dương về phòng chống rửa tiền (APG), bà Nguyễn Thị Minh Thơ - Phó Cục trưởng Cục PCRT (NHNN) cho biết, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số nội dung như: tên gọi của một số hoạt động của đối tượng báo cáo; các quy định về đánh giá rủi ro rửa tiền quốc gia, ngành, đối tượng báo cáo; áp dụng phương pháp tiếp cận trên cơ sở rủi ro trong công tác PCRT; sửa đổi việc thực hiện các biện pháp phòng, chống tài trợ khủng bố và áp dụng biện pháp tạm thời; đánh giá rủi ro quốc gia về phòng, chống tài trợ khủng bố...
Góp ý vào Dự thảo Luật PCRT sửa đổi, bà Đỗ Thị Khuê - Phó Giám đốc Ban Kiểm tra và Giám sát tuân thủ BIDV đề xuất Dự thảo Luật PCRT cần bổ sung việc công bố thông tin công khai về chủ sở hữu hưởng lợi đối với các công ty được niêm yết trên sàn chứng khoán; cho phép các ngân hàng được phép truy cập và khai thác cơ sở dữ liệu thông tin về chủ sở hữu hưởng lợi; bổ sung hướng dẫn về yêu cầu kiểm soát rủi ro đối với bên thứ ba khi NHTM thực hiện nhận biết, xác minh, cập nhật thông tin qua bên thứ ba. Ngoài ra, bà Khuê cũng đề nghị bổ sung quy định, hướng dẫn cụ thể tiêu chí và thang điểm đo lường, đánh giá phân loại rủi ro khách hàng; hướng dẫn thiết lập ngưỡng cho hạng mục khách hàng rủi ro cao.
TS. Nguyễn Quốc Hùng kiến nghị, NHNN xem xét lại thời gian yêu cầu gửi báo cáo để phù hợp với mục tiêu báo cáo và thông lệ khu vực; quy định định lượng cho từng dấu hiệu, bổ sung các dấu hiệu đáng ngờ liên quan đến hoạt động thanh toán quốc tế/tài trợ thương mại theo khuyến nghị của NHNN…
Từ kinh nghiệm của một số quốc gia trong PCRT đối với nhà cung cấp dịch vụ tài sản ảo, ông Lê Anh Dũng - Phó Vụ trưởng Phụ trách Vụ Thanh toán (NHNN) cũng kiến nghị bổ sung đối tượng báo cáo (thuộc nhóm tổ chức tài chính) là tổ chức được cấp phép cung cấp dịch vụ tài sản ảo tại Dự thảo Luật PCRT sửa đổi. Đồng thời đề xuất Chính phủ giao Bộ Tư pháp xây dựng khuôn khổ pháp lý cụ thể hoặc hướng dẫn rõ bản chất pháp lý của tài sản ảo theo quy định tại Bộ Luật dân sự 2015 phù hợp với thông lệ quốc tế, thực tiễn Việt Nam; giao Bộ Tài chính xây dựng khuôn khổ pháp lý cấp phép, quản lý các nhà cung cấp dịch vụ tài sản ảo (như sàn giao dịch tài sản ảo, nhà cung cấp Ví tài sản ảo, nhà cung cấp dịch vụ lưu ký tài sản ảo...).
Đại diện Bộ Công an cũng kiến nghị các bộ, ngành cần khẩn trương rà soát, đẩy nhanh tiến độ hoàn thành Đề án “Hoàn thiện khung pháp lý để quản lý, xử lý đối với các loại tài sản ảo, tiền điện tử, tiền ảo”; đẩy mạnh công tác phối hợp tuyên truyền về các thủ đoạn hoạt động của tội phạm trên không gian mạng.