Kinh nghiệm triển khai các sáng kiến giáo dục tài chính hỗ trợ cho người cao tuổi

GDTC hỗ trợ cải cách lương hưu và lập kế hoạch tài chính

Nghiên cứu của INFE/OECD cho thấy phần lớn các quốc gia tiếp tục sử dụng các website để cung cấp thông tin, hướng dẫn, trợ giúp và giáo dục người dân về các vấn đề lương hưu và lập kế hoạch tài chính cho hưu trí. Tại Úc, website MoneySmart cung cấp thông tin quan trọng liên quan đến chế độ hưu trí, khả năng để cải thiện thu nhập khi nghỉ hưu. Các trang tương tự cũng được thấy ở Thụy Điển như: “Gilla Din Ekonomi”, New Zealand: Sorted và ở Armenia là website chiến lược quốc gia về GDTC. Tại Hồng Kông (Trung Quốc), trang web Chin Family cũng cung cấp thông tin, các công cụ và blog về quản lý lương hưu. Ở Bồ Đào Nha, trang web National Plan for Financial Education có một liên kết hướng người dùng đến trình mô phỏng để ước tính tuổi nghỉ hưu và số tiền dự kiến nhận được trên cơ sở tính đến những đóng góp suốt đời của họ. Ở Italia, một trình mô phỏng như vậy cũng cung cấp cho người dùng thông tin về phúc lợi đã tích lũy của họ, ước tính tuổi nghỉ hưu dự kiến ​​ và lương hưu sẽ nhận được. Tại Hà Lan, trang web chiến lược quốc gia cung cấp thông tin về các sự kiện trong cuộc sống, tiết kiệm, lương hưu và cũng có thể truy cập thông qua các kênh truyền thông xã hội khác nhau.

Một số quốc gia đã triển khai các chương trình GDTC áp dụng phương pháp tiếp cận theo từng giai đoạn cuộc sống. Điều này nghĩa là các sáng kiến ​​GDTC hướng mục tiêu đến mọi người theo các giai đoạn cụ thể của cuộc đời như: đi học, bắt đầu đi làm, kết hôn, mua nhà, nghỉ hưu. Chiến lược Quốc gia về GDTC giai đoạn 2020-2025 của Ấn Độ đã gắn các mục tiêu theo các giai đoạn khác nhau trong cuộc đời của nhóm đối tượng hướng đến như: trẻ em, thanh niên, người trưởng thành trong lực lượng lao động và người cao tuổi (đặc biệt tập trung vào phụ nữ). Tại Malaysia, cách tiếp cận tương tự được xác định trong Chiến lược quốc gia về GDTC giai đoạn 2019 – 2023 khi hướng mục tiêu đến học sinh, giới trẻ, người đi làm, người sắp nghỉ hưu/nghỉ hưu. Chiến lược quốc gia về GDTC của Áo gần đây cũng đã xác định tám giai đoạn trong cuộc đời để hỗ trợ các đối tượng mục tiêu, gồm: đi học phổ thông, đào tạo nâng cao và học tập suốt đời, công việc đầu tiên, cuộc sống làm việc, mua tài sản lớn đầu tiên, lập kế hoạch cho tương lai, cuộc sống gia đình, những năm học cuối.

Thực tế cho thấy việc duy trì các trạng thái hiện có thường sẽ dễ dàng hơn là cố gắng cải thiện. Về mặt tài chính, điều này có nghĩa là việc bắt đầu tiếp cận khi một người còn trẻ sẽ đem lại cơ hội thành công tốt hơn so với tiếp cận muộn hơn sau này. Các chương trình GDTC được thiết kế để xây dựng thói quen lành mạnh và khuyến khích thái độ, hành vi tích cực từ thời nhỏ có thể tạo nền tảng vững chắc cho tình trạng tài chính, truyền cảm hứng cho các cá nhân để duy trì sự tiến bộ trong suốt cuộc đời.

Các sự kiện liên quan đến công việc (như bắt đầu một công việc mới, thay đổi vị trí,...) cũng có thể được coi là những giai đoạn quan trọng trong cuộc sống. Ví dụ, chương trình MoneySense của Singapore, chia cuộc sống công việc thành bốn giai đoạn chính với mỗi giai đoạn đem lại những mục tiêu và ưu tiên khác nhau đòi hỏi một cách tiếp cận đầu tư khác nhau, gồm: Bắt đầu sự nghiệp; Giữa sự nghiệp; Chuẩn bị cho việc nghỉ hưu; Nghỉ hưu.

GDTC hỗ trợ lập kế hoạch hưu trí và tiết kiệm

Ngoài việc cung cấp thông tin chung về lương hưu và lập kế hoạch tài chính, nhiều quốc gia đã triển khai các sáng kiến ​​GDTC khác nhau nhằm tăng cường lập kế hoạch hưu trí và tiết kiệm dài hạn. Tại một số nước, GDTC về lập kế hoạch tài chính được thực hiện thông qua các chiến dịch thông tin (trực tuyến và ngoại tuyến), đào tạo, hội thảo và trao đổi. Ví dụ: Cơ quan Tiêu dùng Tài chính Canada (FCAC), phối hợp với Ủy ban Chứng khoán Ontario và cơ quan quản lý các thị trường tài chính l'Autorité des Marchés đã phát triển chương trình Your Financial Toolkit (Bộ công cụ Tài chính của bạn), gồm các thông tin về hưu trí và lương hưu, kế hoạch tài chính có liên quan cụ thể đến người cao tuổi.

Tại Hồng Kông (Trung Quốc), Quỹ Bảo trợ Bắt buộc (MPF) tổ chức chuỗi “Hội thảo Lập kế hoạch hưu trí” từ năm 2014 với mục tiêu giúp các thành viên quản lý tốt hơn quỹ bảo trợ cũng như các khoản tiết kiệm và đầu tư khác. Từ năm 2016, IFEC phối hợp với các nhà tuyển dụng và các tổ chức đào tạo cung cấp chương trình “RetireWise” để hỗ trợ những người trưởng thành đang đi làm lập kế hoạch nghỉ hưu tốt hơn. Chương trình kéo dài 3 giờ bao gồm các hội thảo về các chủ đề như: các yếu tố ảnh hưởng đến nhu cầu tài chính của một người khi nghỉ hưu, các bước cơ bản trong lập kế hoạch nghỉ hưu và các tính năng của các sản phẩm tài chính phổ biến trong lập kế hoạch hưu trí. Chương trình được thực hiện dưới dạng hội thảo với các bài tập và thảo luận nhóm.

Trung tâm Quốc gia về GDTC của Ấn Độ (NCFE) đã phát triển một khóa đào tạo tổng hợp về GDTC cơ bản bao gồm các chủ đề về ngân hàng, thị trường chứng khoán, các sản phẩm bảo hiểm và hưu trí. Các nội dung được chia nhỏ thành 20 mô-đun có thời lượng 15-20 phút dưới dạng các video, âm thanh và mô phỏng. Các mô-đun được dành cho các nhóm đối tượng khác nhau như trẻ em, thanh niên, phụ nữ, công nhân/doanh nhân mới, người cao tuổi, v.v.

Tại Ý, “Tuần giáo dục về hưu trí” được tổ chức trong Tháng Giáo dục tài chính để giáo dục mọi người về các vấn đề liên quan đến lương hưu, bao gồm: tầm quan trọng của lập kế hoạch hưu trí và tiết kiệm cho việc nghỉ hưu. Mục đích của sáng kiến này nhằm nâng cao nhận thức của công dân về an sinh xã hội, bắt đầu từ những người trẻ tuổi, thúc đẩy sự hiểu biết tốt hơn về cách thức hoạt động của hệ thống lương hưu bắt buộc và khuyến khích của quốc gia.

Một số quốc gia như Hà Lan, Ireland hoặc Vương quốc Anh cũng tổ chức các ngày hoặc tuần nhận thức về lương hưu. Tại Hà Lan, trong những ngày hưu trí Quốc gia, MoneyWise cung cấp các công cụ cho người lao động và người sử dụng lao động, đồng thời hỗ trợ các quỹ hưu trí tổ chức các hoạt động nhằm nâng cao nhận thức về kế hoạch nghỉ hưu.

Tại Ireland, Tuần lễ Nhận thức về Lương hưu được tổ chức hàng năm nhằm thúc đẩy tầm quan trọng của việc tiết kiệm khi nghỉ hưu. Các lĩnh vực chính được thảo luận trong năm 2021 bao gồm lập kế hoạch nghỉ hưu, lương hưu hợp nhất hoặc cách bắt đầu nhận lương hưu.

Peru đã kết hợp chủ đề lập kế hoạch dài hạn và tiết kiệm như một phần của năng lực GDTC trong chương trình giảng dạy quốc gia. Cơ quan Giám sát ngân hàng (SBS) cũng đã tích hợp nội dung văn hóa tiết kiệm và lương hưu như một học phần trong Chương trình đào tạo giáo viên và chương trình GDTC tại nơi làm việc. SBS cũng chuẩn bị các tài liệu GDTC liên quan đến tiết kiệm dài hạn và lương hưu tập trung vào các đối tượng mục tiêu khác nhau như thanh niên: “Bạn có đang tiết kiệm cho tương lai của mình không?”; người lớn: “Bạn có đang suy nghĩ về kế hoạch lương hưu của mình không?” và người lớn tuổi: "Bạn có biết các phương thức và các bước để hưởng lương hưu trong hệ thống lương hưu tư nhân không?".

Tại Ba Lan, Quỹ Phát triển Ba Lan (PFR) đã khởi động một chương trình giáo dục về hệ thống tiết kiệm dài hạn tư nhân mới, được thiết kế cho 12,3 triệu người lao động, dựa trên sự hợp tác giữa người sử dụng lao động, người lao động và nhà nước. Chương trình bao gồm xây dựng một cổng thông tin điện tử, chiến dịch truyền thông, hội thảo trên web, các khóa học trực tuyến và cung cấp các khóa đào tạo tại nơi làm việc bởi các chuyên gia của PFR. Trong các hội thảo và thảo luận trên web, người học có thể tìm hiểu về chương trình tiết kiệm, và các quy tắc rút tiền tiết kiệm tích lũy trước hạn, các nguyên tắc cơ bản của việc kế thừa tiền tiết kiệm, cách sử dụng các công cụ, cách tính toán lợi ích của họ dựa trên thu nhập hiện tại và số tiền trợ cấp hưu trí mà họ có thể nhận được từ chủ lao động và nhà nước.

Tại Vương quốc Anh, chương trình Pension Wise cung cấp hướng dẫn miễn phí, khách quan về lương hưu về các lựa chọn lương hưu đóng góp được xác định. Nó hỗ trợ mọi người hiểu được tình hình tài chính tổng thể của họ sẽ như thế nào khi nghỉ hưu và hướng dẫn các lựa chọn để đưa ra quyết định đúng đắn. Tại Hoa Kỳ, Hội đồng Quốc gia về Người cao tuổi (NCOA) đã phát triển bộ công cụ vào năm 2019 để giúp các chuyên gia đào tạo cho người lớn tuổi về các kỹ năng quản lý tiền. Bộ công cụ này là một chương trình 90 phút (với 65 phút hướng dẫn và 25 phút Hỏi - Đáp), cung cấp các khái niệm quản lý tiền cơ bản; lợi ích của ngân hàng; tổng quan về phúc lợi công cũng như cách tiếp cận và giữ lại chúng.

Tại Thụy Sĩ, các công ty tư nhân hoặc ngân hàng cung cấp chương trình giáo dục cho người lớn tuổi trong khi bộ phận tài chính của khoa kinh doanh và kinh tế Basel cung cấp khóa học về tài chính cá nhân, được thiết kế để giúp mọi người lập kế hoạch cho các mục tiêu dài hạn, đặc biệt là về nghỉ hưu. Tại Canada, Hiệp hội Ngân hàng Canada đã phát triển chương trình “Your Money Seniors” với sự hợp tác của FCAC, nhắm mục tiêu đến những người Canada từ 55 tuổi trở lên và bao gồm 3 hội thảo kéo dài 60 phút về phòng chống gian lận, lạm dụng tài chính và quản lý tiền mặt. Chương trình này được cung cấp miễn phí và được giới thiệu trực tiếp bởi các tình nguyện viên của ngân hàng.

Tại Thái Lan, Sở Giao dịch Chứng khoán đã thiết kế chương trình GDTC “Happy money, Happy retirement” (Đồng tiền hạnh phúc, Nghỉ hưu hạnh phúc) để thúc đẩy việc lập kế hoạch nghỉ hưu cho nhân viên. Các tài liệu giáo dục được cung cấp thông qua cổng thông tin điện tử bao gồm các máy tính lập kế hoạch tiết kiệm và hưu trí, hướng dẫn về cách lập kế hoạch và tiết kiệm hiệu quả cho thời kỳ nghỉ hưu.

Tại Hà Lan, khu vực tư nhân cũng rất tích cực trong việc thiết kế các công cụ GDTC. Ví dụ, một công cụ trực tuyến có trả phí có tên geldvinder giúp người dùng có một cái nhìn tổng quan về hạnh phúc tài chính (thu nhập/chi phí, tiết kiệm/nợ, lương hưu, rủi ro, v.v.) và đề xuất các bước để cải thiện những khía cạnh này, có tính đến các sự kiện nhất định trong cuộc sống.

Các công cụ kỹ thuật số để hỗ trợ lập kế hoạch hưu trí và tiết kiệm

Cùng với việc cung cấp thông tin và đào tạo, nhiều thành viên OECD/INFE cũng đang sử dụng các công cụ kỹ thuật số cung cấp thông tin để hỗ trợ lập kế hoạch tài chính. Ví dụ: Chính phủ Canada đã phát triển một công cụ trực tuyến cho phép người dùng ước tính thu nhập hưu trí của họ từ nhiều nguồn khác nhau thông qua một loạt các mô-đun, cũng như khám phá tác động tiềm tàng của những thay đổi đối với hành vi tiết kiệm của họ.

Tại Hồng Kông (Trung Quốc), chuỗi “Hội thảo lập kế hoạch hưu trí” cũng có mục tiêu khuyến khích các thành viên sử dụng các ứng dụng di động của MPF và các công cụ trực tuyến để lập kế hoạch trước cho việc nghỉ hưu của họ. Một Chatbot Facebook Messenger đã được ra mắt vào năm 2018 để cung cấp thông tin thực tế về đầu tư của MPF và lập kế hoạch nghỉ hưu thông qua một cuộc trò chuyện mô phỏng.

Theo OECD, nhiều quốc gia EU cũng đang cung cấp (hoặc có kế hoạch cung cấp) hệ thống theo dõi lương hưu trực tuyến bao gồm thông tin cá nhân về lương hưu. Một số quốc gia cũng cung cấp thông tin về lương hưu nghề nghiệp (Bỉ, Hà Lan) và cá nhân (Thụy Điển, Đan Mạch, Slovakia, Na Uy, Latvia và Estonia). Các trình mô phỏng và máy tính lương hưu cũng được cung cấp ở các quốc gia khác như Australia, Vương quốc Anh, Hoa Kỳ, New Zealand hoặc Singapore. Một số mô phỏng này có thể bao gồm (một số) kịch bản cho dự báo lương hưu hoặc ước tính thu nhập suốt đời.

Các ứng dụng dành cho thiết bị di động cũng có thể đặc biệt hiệu quả trong việc hỗ trợ tiết kiệm dài hạn khi chúng có thể được sử dụng để truy cập và quản lý các chương trình hưu trí tự nguyện và kèm theo các nội dung GDTC tùy chỉnh. Một ứng dụng di động đã được Cơ quan quản lý hệ thống lương hưu Mexico, CONSAR, chọn để tăng cường sự tham gia và đóng góp tự nguyện của người lao động trong hệ thống tiết kiệm hưu trí. Ứng dụng Afore Movil, bao gồm các tính năng để quản lý tài khoản tiết kiệm hưu trí, liên lạc với hoặc chuyển đổi nhà cung cấp, lấy thông tin quản trị và cho phép người dùng đặt mục tiêu tiết kiệm. Ứng dụng này cùng với các nền tảng kỹ thuật số khác chiếm 89% giao dịch tiết kiệm tự nguyện và 81% số tiền tiết kiệm trong năm 2019. Họ đã thành công trong việc nhân các khoản đóng góp với hệ số 5,7 từ năm 2013 đến năm 2019.

GDTC đối phó với những thách thức do đại dịch COVID-19

Bên cạnh những tác động trước mắt đến thu nhập và việc làm, cuộc khủng hoảng COVID-19 còn có những tác động đến tiết kiệm hưu trí hiện tại và tương lai. Các cá nhân cần hiểu tác động của cuộc khủng hoảng đối với tình hình tài chính của mình và làm thế nào để tận dụng các biện pháp cứu trợ ngắn hạn. Hơn nữa, đại dịch COVID-19 đang có những tác động trực tiếp đến tình trạng tài chính của người cao tuổi như gia tăng nguy cơ bị loại trừ về tài chính và xã hội, gia tăng rủi ro về an ninh tài chính, hoặc khó tiếp cận các dịch vụ giáo dục và tư vấn. Để giải quyết những rủi ro này, nhiều quốc gia đã sử dụng các sáng kiến ​​GDTC hiện có hoặc mới để thông báo, giáo dục, cảnh báo và tư vấn cho các cá nhân trẻ hơn và lớn tuổi, và đặc biệt là những người dễ bị tổn thương.

Tại Canada, nhiều biện pháp được thực hiện để cảnh báo người tiêu dùng tài chính về những rủi ro tiềm ẩn của gian lận và lừa đảo trong đại dịch COVID-19 như: cập nhật nội dung trên website của FCAC về Gian lận và Lừa đảo liên quan đến COVID-19 (COVID-19 Fraud and Scams), khởi động một chiến dịch phòng chống gian lận và lừa đảo liên quan COVID -19, xây dựng các trang web về nhận biết hành vi lừa đảo,... Quỹ Tự do Kinh tế Canada (CFEF) đã tổ chức một loạt hội thảo “Hiểu biết về tài chính cho người lớn tuổi” để trang bị về các vấn đề tài chính liên quan cho người cao niên, chẳng hạn như những thách thức trong đại dịch. Cơ quan quản lý thị trường tài chính (Autorité des marés financiers) cũng phát triển một website chuyên trách để ngăn chặn gian lận tài chính và kỹ thuật số trong đại dịch, với trọng tâm là ngăn chặn lạm dụng tài chính của người cao tuổi.

Một số quốc gia tập trung vào tác động của việc rút tiền lương hưu sớm trong các sáng kiến ​​GDTC của họ. Tại New Zealand, Ủy ban Hưu trí phát triển một hội thảo trên web, đề cập cụ thể đến việc rút tiền khỏi quỹ tiết kiệm hưu trí và tác động xấu của nó đến thu nhập hưu trí. Tương tự, Cục Bảo vệ Tài chính Người tiêu dùng của Mỹ (CFPB) đã phát triển chương trình truyền thông đặc biệt nhắm mục tiêu đến những người đang cân nhắc rút lương hưu sớm. Tại Zambia, Cơ quan Bảo hiểm và Lương hưu (PIA) cũng đưa ra một số thông điệp công khai về rủi ro của việc rút sớm các khoản đóng góp lương hưu. Năm 2020, website Kế hoạch Quốc gia về GDTC (Bồ Đào Nha) đã phổ biến các biện pháp đặc biệt được áp dụng trong bối cảnh đại dịch COVID-19 để bảo vệ các hộ gia đình nhằm đảm bảo rằng họ tận dụng lợi thế của các biện pháp cứu trợ hạn.

GDTC để hỗ trợ số hóa

Các công cụ kỹ thuật số có thể tạo điều kiện cho việc truyền thông và cung cấp GDTC bằng cách cải thiện khả năng tiếp cận thông tin và tư vấn tài chính, cải thiện khả năng tiếp cận đào tạo hoặc phát triển kỹ năng và năng lực. Tuy nhiên, hiệu quả của các công cụ khó có thể phát huy đầy đủ đối với các nhóm dân số với kỹ năng tài chính kỹ thuật số hạn chế, như người cao tuổi. Khó khăn trong việc sử dụng các công cụ kỹ thuật số để tiếp cận các dịch vụ tài chính và GDTC thậm chí còn trở nên gay gắt hơn trong cuộc khủng hoảng COVID-19.

Để giúp giảm thiểu một số thách thức này và giảm nguy cơ loại trừ tài chính, đặc biệt là ở người cao tuổi, nhiều quốc gia đang hỗ trợ các nỗ lực cải thiện kiến ​​thức tài chính kỹ thuật số của người cao tuổi thông qua các chương trình giáo dục - đào tạo như là một phần trong kiến ​​thức tài chính tổng thể. Nhiều nước đang tích hợp GDTC (kỹ thuật số) cho người lớn tuổi như một thành phần của chiến lược quốc gia về GDTC hoặc các chính sách công khác. Tại Bồ Đào Nha, các sáng kiến ​​nâng cao nhận thức và GDTC cho các đối tượng dễ bị tổn thương được triển khai, với một số khóa học đặc biệt hướng đến người cao tuổi để nâng cao kiến ​​thức và kỹ năng sử dụng các dịch vụ tài chính kỹ thuật số. Tại Thụy Điển, chiến lược quốc gia về GDTC cung cấp một khóa học có tên Đảm bảo đảm tài chính của bạn khi về già, nhằm nâng cao kiến ​​thức tài chính của người nghỉ hưu. Tại New Zealand, Văn phòng Người cao tuổi đã ban hành Kế hoạch hành động tạo điều kiện cho người cao tuổi tiếp cận công nghệ và đảm bảo mọi người đều có thể tiếp cận các dịch vụ thiết yếu.

Nhiều quốc gia cũng đang tiến hành các chương trình GDTC kỹ thuật số đặc biệt hướng đến người cao tuổi. NHTW Brazil thực hiện một chiến dịch trên các kênh WhatsApp, Internet và TV để bảo vệ công dân cao tuổi khỏi gian lận tài chính. Ba Lan cũng tổ chức một loại chiến dịch tương tự nâng cao kiến ​​thức của người cao tuổi về các biện pháp an toàn trên môi trường mạng. Tại Mozambique, NHTW đã phát triển một chiến dịch truyền thông trên TV và radio nhằm giúp người cao tuổi làm quen với lợi ích của việc sử dụng các phương tiện thanh toán kỹ thuật số. Tại Hoa Kỳ, Cục Bảo vệ Tài chính Người tiêu dùng đã xuất bản blog với các mẹo giúp người tiêu dùng lớn tuổi tham gia vào ngân hàng di động.

Tại Đức, một loạt hội thảo trên web giúp người lớn tuổi làm quen với công nghệ kỹ thuật số và Internet. Những hoạt động này nhằm thông báo cho người dùng những phát triển mới về số hóa trong lĩnh vực ngân hàng, cách sử dụng Internet để thực hiện các giao dịch tài chính, nhận biết các rủi ro của hoạt động lừa đảo, cách đầu tư khi nghỉ hưu và nhu cầu tổng quan về thu nhập và chi phí. Tại Hồng Kông, IFEC đã khởi động một hội thảo về dịch vụ tài chính kỹ thuật số được thiết kế đặc biệt cho những người về hưu để tìm hiểu về việc áp dụng một số dịch vụ FinTech phổ biến. Hội thảo sử dụng các trò chơi mô phỏng cho phép trải nghiệm các ứng dụng của ví điện tử và xác thực sinh trắc học. Tại Israel, NHTW đã triển khai chương trình giáo dục và đào tạo dành cho người cao tuổi giúp họ thích nghi cải thiện kỹ năng sử dụng dịch vụ ngân hàng điện tử. Tại Malaysia, Ủy ban Chứng khoán đưa ra một sáng kiến ​​nhằm nâng cao nhận thức của người dân từ 55 tuổi trở lên để đạt được sự hòa nhập tài chính kỹ thuật số thông qua một loạt hội thảo trên web về các sản phẩm và dịch vụ của thị trường vốn và hướng dẫn về kiến ​​thức cơ bản về tài chính, ngân hàng và đầu tư.

HN (theo OECD)