Những tháng đầu năm 2022, lạm phát giá tiêu dùng tại khu vực đồng euro và nhiều nước trên thế giới đã tăng lên mức cao kỷ lục. Kỳ vọng lạm phát của nhiều hộ gia đình cũng tăng lên, kéo theo nguy cơ làm tăng rủi ro lạm phát dai dẳng hơn trong tương lai. Trong bối cảnh đó, nghiên cứu của các chuyên gia kinh tế từ Ngân hàng trung ương Đức (Deutsche Bundesbank) sử dụng kết quả khảo sát trực tuyến Panel Households (BOP-HH) cho thấy hoạt động truyền thông của Ngân hàng trung ương châu Âu (ECB) về triển vọng lạm phát đã có tác động làm giảm đáng kể kỳ vọng lạm phát của người tham gia khảo sát. Đặc biệt, việc giải thích về triển vọng lạm phát bằng lời nói, văn bản có hiệu quả lớn hơn đáng kể so với việc chỉ cung cấp các con số dự báo.
Trong bối cảnh lạm phát tiêu dùng tăng cao thời gian gần đây cùng với tình trạng nguồn cung liên tục thiếu hụt, kể từ tháng 12/2021, ECB đã có hai lần điều chỉnh tăng các dự báo về lạm phát vào tháng 3 và tháng 6/2022. Đặc biệt, dự báo triển vọng lạm phát hiện tại cho năm 2022 đã được nâng lên đáng kể từ 1,7% lên 3,2% vào tháng 12/2021 và tiếp tục tăng lên 5,1% vào tháng 3/2022, sau đó là 6,8% vào tháng 6/2022. Có thể nhận thấy rằng việc đưa lạm phát trở lại xung quanh mức mục tiêu sẽ mất nhiều thời gian hơn, khi dự báo cho năm 2023 đã được điều chỉnh tăng từ 1,8% lên 2,1% và sau đó lên 3,5% vào tháng 6/2022. Tuy nhiên, các dự báo của chuyên gia ECB/Eurosystem vẫn cho thấy trong trung hạn lạm phát sẽ vận động hướng tới mục tiêu 2% của ECB, với triển vọng cho năm 2024 được điều chỉnh từ 1,8% trong tháng 12 lên 1,9% và 2,1% vào tháng 3 và tháng 6.
Trước diễn biến lạm phát và thay đổi dự báo của ngân hàng trung ương, kỳ vọng lạm phát của các hộ gia đình cũng đã tăng lên đáng kể kể từ năm 2021. Kỳ vọng lạm phát trung bình dự kiến cho 12 tháng tiếp theo đã tăng liên tục từ 2% vào tháng 1/2021 lên 5% vào tháng 2/2022 và gần đây đã tăng lên 8% vào tháng 6/2022. Mặc dù kỳ vọng lạm phát dài hạn cho 5 và 10 năm tới cũng đã tăng đáng kể, chúng vẫn thấp hơn một chút với mức tương ứng là 5% và 4%.
Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu đã phân tích hai khía cạnh của quá trình hình thành kỳ vọng của các hộ gia đình. Đầu tiên, đó là các hộ gia đình coi tỷ lệ lạm phát cao hiện nay là một hiện tượng nhất thời hay một sự phát triển lâu dài. Kết quả khảo sát từ BOP-HH của Bundeskbank đã đưa ra khoảng 5.000 phản hồi chung về tỷ lệ lạm phát trong tương lai từ làn sóng lạm phát tháng 3/2022. Mỗi người tham gia khảo sát được yêu cầu đưa ra các đánh giá xác suất về lạm phát trong 12 tháng tới (ngắn hạn), 2-3 năm (trung hạn) và 5-10 năm tới (dài hạn). Thứ hai, đánh giá việc hoạt động truyền thông của ECB về triển vọng lạm phát trung hạn có làm giảm kỳ vọng lạm phát hộ gia đình một cách hiệu quả hay không. Việc kết hợp hai khía cạnh trên các câu hỏi khảo sát cho phép nghiên cứu hướng phát triển lạm phát kỳ vọng của các hộ gia đình và nó bị ảnh hưởng như thế nào bởi thông tin của ngân hàng trung ương.
Các câu hỏi khảo sát được thiết kế như một thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên (RCT). Trong bước đầu tiên, tất cả những người được hỏi được thông báo về mục tiêu lạm phát. Sau đó, họ được yêu cầu chọn lựa các mức xác suất hình thành lạm phát trung hạn sẽ rơi vào những khoảng thời gian xác định trước. Các câu trả lời được giới hạn để tổng số các xác suất được báo cáo là 100. Trong bước thứ hai, những người trả lời được chọn ngẫu nhiên thành một số nhóm, mỗi nhóm sẽ nhận được các biến thể khác nhau của thông tin mang tính định lượng và định tính của ECB về lạm phát dự kiến trong trung hạn. Một nhóm được kiểm soát không nhận bất kỳ thông tin nào. Cuối cùng, tất cả những người tham gia một lần nữa được hỏi về lạm phát trong thời gian 1 năm, 2 đến 3 năm và 5 đến 10 năm tới.
Cụ thể, có hai nhóm đã nhận được thông tin định lượng về các dự báo lạm phát của ECB được công bố vào tháng 3/2022. Một trong hai nhóm (được gắn nhãn là thông tin định lượng mạnh mẽ) đã nhận được thông tin về việc thay đổi từ các dự báo tháng 12/2021. Trong khi hai nhóm khác đã nhận được các thông tin giải thích bằng lời từ nhà kinh tế trưởng Philip Lane của ECB về các dự báo lạm phát của ngân hàng trung ương – các thông tin này cũng đã được trích dẫn trong các báo cáo truyền thông khác nhau. Một nhóm khác (được gắn nhãn là thông tin định tính) đã được cung cấp thông tin rằng Lane dự báo tỷ lệ lạm phát sẽ giảm trong suốt năm 2022 và lạm phát trong năm 2023 và 2024 sẽ giảm xuống dưới mức lạm phát mục tiêu. Nhóm khác cũng được cung cấp bổ sung một thông báo rằng Lane không thấy bất kỳ bằng chứng nào về tác động tiếp theo.
Kết quả khảo sát cho thấy tỷ lệ kỳ vọng trung bình của các hộ gia đình đối với lạm phát ngắn hạn, trung và dài hạn trước khi được ECB thông tin về triển vọng lạm phát. Cụ thể, kỳ vọng lạm phát trong ngắn hạn nghiêng hẳn về phía tăng, với trung bình những người được hỏi lựa chọn 1/3 khả năng lạm phát trên 5% và phân bổ khoảng 80% xác suất cho lạm phát trên 3%. Tuy nhiên, đối với trung hạn, kỳ vọng lạm phát về cơ bản thấp hơn đáng kể. Trong dài hạn 10 năm, kỳ vọng lạm phát thậm chí còn thấp hơn, nhưng phần lớn vẫn nằm trên mục tiêu lạm phát 2% của ECB. Từ các con số này có thể nhận định người tham gia khảo sát cho rằng lạm phát cao phần lớn là tạm thời trong tháng 3/2022, nhưng cũng nhận thấy rủi ro đáng kể là lạm phát sẽ duy trì trên mục tiêu của ECB trong một thời gian dài hơn.
Truyền thông tác động đến kỳ vọng lạm phát
Từ những phát hiện trên, để tìm hiểu việc liệu thông tin truyền thông của ECB có hiệu quả trong việc đưa các kỳ vọng lạm phát đến gần với mục tiêu lạm phát hay không, nghiên cứu đã so sánh các hướng đi của lạm phát được báo cáo cho các nhóm khác nhau từ những người tham gia được chọn mẫu ngẫu nhiên trước và sau khi cho họ nhận được thông tin định lượng hoặc định tính về triển vọng lạm phát của ECB.
Đối với kỳ vọng lạm phát một năm tới, các hộ gia đình đặc biệt đánh giá ít có khả năng xảy ra lạm phát rất cao sau khi nhận được thông tin về triển vọng lạm phát. Kết quả tương tự cũng được thấy đối với các kỳ vọng lạm phát trung hạn mặc dù ở mức độ thấp hơn. Trong khi đó, đối với các kỳ vọng dài hạn hơn, thông tin được cung cấp làm giảm tỷ lệ kỳ vọng lạm phát cao.
Đối với tác động của các biến thể thông tin khác nhau được cung cấp đối với kỳ vọng lạm phát, nổi lên ba phát hiện từ việc phân tích các kết quả. Đầu tiên, cấu trúc kỳ hạn đang giảm dần, với tỷ lệ lạm phát kỳ vọng trung bình giảm từ 4,28% ở kỳ hạn một năm xuống 3,78% ở kỳ hạn 2 đến 3 năm và 3,38% ở kỳ hạn 5 - 10 năm. Trong khi mức giảm 90 điểm cơ bản là khá lớn thì kỳ vọng lạm phát trung bình vẫn tăng ngay cả trong dài hạn. Thứ hai, các tác động ước tính đều giảm và có ý nghĩa thống kê cao. Điều này ngụ ý rằng thông tin của ECB cung cấp có thể có hiệu quả trong việc làm giảm các kỳ vọng lạm phát cao hơn mức mục tiêu. Thứ ba, so sánh các hiệu quả cho thấy thông tin “định tính” có tác động mạnh hơn đáng kể so với thông tin “định lượng”. Trong một nghiên cứu có liên quan, Draeger et al. (2022) nhận thấy việc cung cấp dự báo của các nhà dự báo chuyên nghiệp (SPF) cho người khảo sát – vốn là những người chỉ quan tâm đến tỷ lệ lạm phát cao hơn là mục tiêu lạm phát của ECB - có xu hướng chỉ làm giảm kỳ vọng lạm phát ngắn hạn. Hơn nữa, họ nhận thấy ảnh hưởng khá hạn chế của thông tin trên văn bản đối với lạm phát kỳ vọng của người trả lời.
Việc mở rộng thông tin truyền thông với nhiều yếu tố mang tính gợi ý hơn, như cung cấp thêm các bản điều chỉnh dự báo trong trường hợp mang tính “định lượng cao” hoặc đề cập đến các hiệu ứng tiếp theo chưa được quan sát trong các trường hợp “định tính cao”, không làm tăng thêm hiệu quả tác động. Những kết quả này có thể ngụ ý rằng những người tham gia khảo sát chỉ sẵn sàng hoặc chỉ có thể xử lý một lượng văn bản giới hạn. Điều này phù hợp với nghiên cứu của Coibion và các cộng sự (2019a, 2019b) rằng những thông tin chi tiết về các quyết định của Ủy ban Thị trường Mở Liên bang Hoa Kỳ (FOMC) không có nhiều ảnh hưởng khác biệt đến kỳ vọng lạm phát của các hộ gia đình so với việc chỉ cung cấp cho họ các dự báo của FOMC. Kết quả nghiên cứu gần đây của Hwang và các cộng sự (2022a, 2022b) cũng gợi ý rằng các thông tin chi tiết hơn của ngân hàng trung ương thậm chí có thể gây bất lợi cho sự tin tưởng của các cá nhân vào ECB. Tuy nhiên, trong phân tích từ kết quả khảo sát của các chuyên gia kinh tế từ Bundesbank cho thấy mức độ tin tưởng cao hơn có mối liên hệ với hiệu quả truyền thông mạnh mẽ hơn của ECB về các kỳ vọng lạm phát của hộ gia đình. Kết quả này phù hợp với nghiên cứu trước đó của họ khi chỉ ra việc cung cấp thông tin cho các hộ gia đình về chiến lược chính sách tiền tệ của ECB có thể định hướng hiệu quả quá trình hình thành kỳ vọng của họ, và các hộ gia đình có mức độ tin tưởng cao hơn vào ngân hàng trung ương sẽ điều chỉnh kỳ vọng của họ nhiều hơn theo mục tiêu của ngân hàng trung ương.
Đặc biệt, các kết quả làm nổi lên hoạt động truyền thông có mục tiêu của ngân hàng trung ương có thể hiệu quả trong việc giảm kỳ vọng lạm phát của khu vực tư nhân trong các thời điểm lạm phát cao. Hơn nữa, các giải thích, bình luận bằng lời nói về triển vọng lạm phát dường như có tác động lớn hơn so với việc đưa ra các đánh giá định lượng. Bản thân các nhà hoạch định chính sách trước đây cũng đã thừa nhận hoạt động truyền thông của ECB với công chúng nói chung có thể được cải thiện hơn nữa để tăng hiệu quả như việc sử dụng các phương tiện truyền thông xã hội. Ngoài ra, các giải thích bằng lời nói dường như cung cấp các phương tiện tốt hơn để giải quyết những “sự khác biệt trong mức độ hiểu biết của người dân về chính sách tiền tệ”.
HN (theo CEPR)