Bài viết của các chuyên gia Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) ngày 6/9/2022 đánh giá triển vọng tăng trưởng kinh tế lạc quan của Việt Nam là một điểm sáng trong xu hướng tăng trưởng chậm lại tại những nơi khác của châu Á. Đặc biệt, việc kiểm soát lạm phát ở mức tương đối thấp của Việt Nam cũng là một ngoại lệ so với quy luật chung trong khu vực.
Trong sáu tháng đầu năm 2022, nền kinh tế của Việt Nam đã phục hồi nhanh chóng khi các biện pháp hạn chế sự lây lan của đại dịch COVID-19 được nới lỏng cùng với việc áp dụng chiến lược sống chung với COVID và chiến dịch tiêm chủng mạnh mẽ. Các chính sách hỗ trợ như lãi suất thấp, tăng trưởng tín dụng và Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội của chính phủ đã giúp thúc đẩy mạnh mẽ hoạt động sản xuất, kinh doanh và sự phục hồi của các lĩnh vực bán lẻ và du lịch.
Trên cơ sở đó, IMF gần đây đã nâng dự báo tăng trưởng của Việt Nam lên 7% trong năm nay, cao hơn một điểm phần trăm so với mức dự báo ba tháng trước đó và là trường hợp duy nhất được điều chỉnh tăng ở mức đáng kể trong số các nền kinh tế lớn ở Châu Á. Mặc dù mức tăng trưởng cho năm 2023 được điều chỉnh thấp hơn 0,5 điểm phần trăm và xuống còn 6,7%, nhưng Việt Nam vẫn trái ngược hoàn toàn với triển vọng mờ nhạt ở những nơi khác là quốc gia có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất trong số các nền kinh tế lớn của châu Á. Báo cáo cập nhật Triển vọng Kinh tế Thế giới mới nhất của IMF ước tính tăng trưởng cho châu Á đã giảm xuống các mức lần lượt là 4,2% và 4,6% cho năm nay và năm tiếp theo.
Các áp lực lạm phát của Việt Nam n được hạn chế trong một số hàng hóa như xăng dầu, nhiên liệu và các dịch vụ liên quan như vận tải. Tuy nhiên, các đợt điều chỉnh giảm mạnh giá xăng dầu kể từ tháng 6/2022 đã góp phần kiềm chế tốc độ tăng của chỉ số giá tiêu dùng. Người tiêu dùng hầu như không bị ảnh hưởng nhiều bởi sự gia tăng giá lương thực, thực phẩm trên toàn cầu nhờ nguồn cung trong nước dồi dào, giá thịt lợn giảm so với mức đỉnh của năm ngoái và nhất là giá lúa gạo vẫn rẻ hơn so với các loại ngũ cốc khác như lúa mì. Hơn nữa, mức tăng giá đối với các dịch vụ, chẳng hạn như y tế và giáo dục, cũng rất nhẹ.
Mặc dù giá tiêu dùng trong tám tháng đầu năm có tăng, nhưng vẫn thấp hơn mục tiêu 4% của ngân hàng trung ương trong năm. Số liệu mới nhất do Tổng cục Thống kê công bố cho thấy CPI 8 tháng đầu năm được ghi nhận ở mức 2,58%. Tuy nhiên, lạm phát có thể tăng lên khi hoạt động kinh tế trở lại với tốc độ tối đa. Chi phí vận chuyển cao hơn và các mặt hàng như phân bón và thức ăn chăn nuôi cũng có thể làm tăng giá đối với nhiều loại hàng hóa và dịch vụ hơn, gây thêm áp lực lạm phát.
Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng sự phục hồi của Việt Nam cũng gặp phải những trở ngại do tăng trưởng toàn cầu giảm tốc. Báo cáo Triển vọng Kinh tế Thế giới của IMF đã hạ dự báo tăng trưởng kinh tế thế giới xuống còn 3,2% trong năm nay và 2,9% vào năm sau trong bối cảnh tác động lan tỏa từ cuộc chiến của Nga tại Ukraine cùng với sự suy thoái của nền kinh tế Trung Quốc và các nền kinh tế phát triển. Tốc độ tăng trưởng chậm lại của kinh tế toàn cầu cũng có nghĩa là nhu cầu đối với một số hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam có thể giảm sút, đặc biệt là từ các đối tác thương mại chính như Hoa Kỳ, Trung Quốc và Liên minh Châu Âu.
Ngoài ra, các điều kiện tài chính đang được thắt chặt khi các ngân hàng trung ương lớn trên thế giới như Cục Dự trữ liên bang Hoa Kỳ (FED), Ngân hàng trung ương châu Âu (ECB),… tiếp tục tăng nhanh lãi suất để kiềm chế lạm phát. Điều đó sẽ làm tăng chi phí tài chính và có thể dẫn đến việc dòng vốn chảy ra ngoài, như đã thấy ở nhiều thị trường mới nổi trong khu vực.
Cuối cùng, sự không chắc chắn về triển vọng thương mại toàn cầu và các thị trường tài chính thế giới có thể gây áp lực lên quá trình phục hồi, đặc biệt việc chuỗi cung ứng tiếp tục bị gián đoạn sẽ dẫn đến nguy cơ một số ngành mất khả năng tiếp cận hàng hóa trung gian cần thiết. Điều đó có thể làm hạn chế đầu tư nước ngoài vào Việt Nam, làm chậm tốc độ tăng trưởng sản xuất và công nghệ. Sự kết hợp những yếu tố này đòi hỏi các nhà hoạch định chính sách phải nhanh chóng thực hiện những thay đổi kịp thời. Cụ thể: Chính sách tài khóa cần đi đầu trong việc hỗ trợ phục hồi, nhưng được điều chỉnh linh hoạt để phù hợp với các điều kiện kinh tế đang phát triển. Ngân hàng trung ương nên tập trung vào các rủi ro lạm phát gia tăng và truyền thông về việc sẵn sàng hành động khi cần thiết, đồng thời tiếp tục cam kết đạt được mục tiêu lạm phát của mình. Các cơ quan chức năng cũng cần tiếp tục xử lý các khoản nợ xấu trong hệ thống ngân hàng và giám sát chặt chẽ các rủi ro tiềm ẩn trên thị trường bất động sản để đảm bảo ổn định tài chính.
Ngay cả sau nhiều thập kỷ đạt được những thành tựu ấn tượng, Việt Nam vẫn phải đối mặt với một số khó khăn, thách thức và cần phải có những cải cách kinh tế sâu rộng để đạt được các mục tiêu phát triển. Ví dụ, tăng trưởng kinh tế tiềm năng bị giảm do chênh lệch hiệu suất giữa các công ty có năng suất cao hưởng lợi từ đầu tư trực tiếp nước ngoài và các công ty khác có năng suất thấp hơn. Các doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ còn gặp khó khăn bởi một số quy định chưa phù hợp, thủ tục hành chính rườm rà, năng lực quản trị doanh nghiệp yếu kém, cơ sở hạ tầng chưa hoàn thiện và chênh lệch về kết nối kỹ thuật số.
Thị trường lao động có thể sẽ được hưởng lợi từ việc giảm bớt tình trạng bất cân đối do người lao động không có kỹ năng công việc phù hợp, đồng thời khuyến khích chính thức việc làm thông qua cải thiện kỹ năng và giảm chi phí.
Ở một số khu vực, mạng lưới an sinh xã hội cần được mở rộng độ bao phủ và hoạt động hiệu quả hơn. Các rủi ro liên quan đến khí hậu có thể được giải quyết thông qua các hành động chính sách cụ thể để đầu tư vào thích ứng với khí hậu, giảm lượng khí thải carbon và đạt được chương trình nghị sự đầy tham vọng về môi trường của quốc gia.
Giải quyết được những thách thức này sẽ giúp Việt Nam tiếp tục phát huy tiềm năng tăng trưởng đáng kể và tiếp tục tiến trên con đường phát triển bền vững hướng tới vị thế thu nhập cao hơn. Quan trọng là, những cải cách như vậy đã được đặt ra trong chiến lược phát triển của đất nước và việc triển khai thực hiện một cách quyết liệt sẽ giúp thúc đẩy tăng trưởng xanh bền vững, bao trùm và toàn diện.
HN (theo IMF)