Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB) đã cam kết xem xét tác động của biến đổi khí hậu trong khuôn khổ chính sách tiền tệ của mình. Cả biến đổi khí hậu và việc giảm thiểu tác động của nó đều có thể có tác động tương ứng đến giá cả và lạm phát. Lạm phát toàn phần đã tăng đáng kể trong các tháng gần đây, chủ yếu phản ánh sự tăng vọt của giá năng lượng. Cho đến nay, các chính sách khí hậu chỉ đóng một vai trò hạn chế đối với động lực lạm phát. Trước mắt, quá trình chuyển đổi năng lượng có thể gây thêm áp lực lạm phát, nhưng có sự không chắc chắn về mức độ và thời gian. Về lâu dài, những áp lực này có thể giảm bớt hoặc thậm chí đảo ngược. Để thực hiện đúng các cam kết của mình, ECB đã và đang làm việc để nắm bắt tác động của các chính sách về biến đổi khí hậu trong các dự báo kinh tế vĩ mô của Eurosystem/ECB và xem xét các vấn đề này trong triển vọng lạm phát trung hạn.
Giải quyết vấn đề biến đổi khí hậu là một thách thức toàn cầu và là ưu tiên chính sách của Liên minh Châu Âu và nhiều quốc gia trên thế giới. Trong khi các chính phủ và nghị viện có trách nhiệm chính trong việc hành động ứng phó đối với biến đổi khí hậu, Hội đồng quản trị của Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB) đã cam kết trong báo cáo đánh giá chiến lược của ngân hàng đã hoàn thành năm 2021, đó là “sẽ kết hợp sâu hơn các cân nhắc về khí hậu vào trong khuôn khổ chính sách của mình”. Điều này đặc biệt quan trọng, khi biến đổi khí hậu và các chính sách khí hậu tác động đến triển vọng ổn định giá cả thông qua tác động của chúng đến các chỉ số kinh tế vĩ mô, ổn định tài chính và việc truyền tải chính sách tiền tệ.
Theo ECB, biến đổi khí hậu và việc giảm thiểu các tác động của nó đều có thể tác động đến giá cả và lạm phát. Mặt khác, các cú sốc về biến đổi khí hậu - đặc biệt nếu hiện thực hóa dưới dạng các hiện tượng cực đoan xảy ra đồng thời và các rủi ro kép - có thể ngày càng trở nên thách thức để phản ứng lại. Mặt khác, quá trình chuyển đổi có thể gây thêm áp lực lên giá cả, nhưng có sự không chắc chắn về mức độ và thời gian. Ngoài ra, những áp lực này có thể giảm bớt hoặc thậm chí đảo ngược trong dài hạn, khi nền kinh tế được kỳ vọng sẽ tiến lên với quá trình chuyển đổi xanh.
Thị trường năng lượng đã và đang chịu nhiều áp lực
Các áp lực lên giá hàng hóa năng lượng do nhu cầu phục hồi sau đại dịch, cùng với căng thẳng về nguồn cung và tác động của cuộc chiến Nga - Ukraine. Giá hàng hóa năng lượng đã tăng lên vượt xa mức trung bình dài hạn và được dự đoán sẽ duy trì mức cao trong tương lai gần. Đặc biệt, giá khí đốt tự nhiên của châu Âu đạt mức cao nhất mọi thời đại, góp phần làm giá điện bán buôn tại châu Âu tăng cao kỷ lục.
Giá hàng hóa năng lượng tăng có tác động lớn đến giá tiêu dùng ở khu vực đồng euro, với sự đóng góp mạnh mẽ của lạm phát năng lượng vào lạm phát toàn phần. Cú sốc giá năng lượng hiện nay là chưa từng có về mức độ và phạm vi trong khu vực đồng euro: trong khi giá dầu thô tăng lên mức tương tự trong quá khứ, người tiêu dùng hiện nay không chỉ đối mặt với cú sốc giá dầu mà còn cả sự gia tăng đáng kể của giá khí đốt và điện. Đây là điều chưa từng được thấy dưới góc độ này trước đây. Các biện pháp bù đắp của chính phủ đã giảm bớt một số áp lực tăng giá đối với giá tiêu dùng, tuy nhiên mặt bằng giá vẫn tiếp tục tăng lên.
Vai trò của các chính sách giảm thiểu biến đổi khí hậu đối với lạm phát
Vai trò của các chính sách chuyển đổi năng lượng và giảm thiểu biến đổi khí hậu, bao gồm cả thuế carbon, đối với lạm phát còn có những bất ổn lớn về dấu hiệu, quy mô và thời điểm. Để xem xét các tác động tiềm tàng và các kênh tác động của quá trình chuyển đổi xanh đối với lạm phát, điều hữu ích là phân biệt giữa các giai đoạn khác nhau. Quá khứ gần đây và ngắn hạn được đặc trưng bởi những cú sốc lớn quy mô toàn bao gồm sự phục hồi của đại dịch và tác động của cuộc chiến của Nga tại Ukraine, phần lớn làm lu mờ bất kỳ tác động tiềm tàng nào của các chính sách khí hậu. Trong trung hạn, các áp lực giá có thể trở nên cực đại khi quá trình chuyển đổi diễn ra nhanh chóng, nhưng với việc giảm chi phí của các lựa chọn thay thế bền vững, có thể áp lực giá sẽ giảm bớt hoặc thậm chí đảo ngược trong trung và dài hạn.
Cho đến nay, các chính sách khí hậu chỉ đóng một vai trò rất hạn chế đối với lạm phát. Mặc dù giá carbon theo hệ thống thương mại khí thải của EU (ETS) đã tăng mạnh kể từ đầu năm 2021, tác động của chúng đối với lạm phát cho đến nay là rất hạn chế. Nhìn chung, khoảng 40% lượng khí thải ở EU. Cho đến nay, sản xuất điện và nhiệt vẫn là những hoạt động chính mà lượng khí thải phải được bù đắp bằng các khoản phụ cấp mua trên thị trường. Tuy nhiên, tác động của giá carbon đối với giá điện bán buôn - và từ đó đến cả giá tiêu dùng - đã bị lu mờ chủ yếu do giá khí đốt tự nhiên tăng chưa từng có. Giá khí đốt tự nhiên trong những tháng cuối năm 2021 và đầu năm 2022 là động lực chính của giá bán buôn điện. Tương tự, các chương trình định giá carbon quốc gia, chiếm tới 65% lượng khí thải của các quốc gia riêng lẻ không thuộc EU ETS, đã đóng góp hoặc dự kiến sẽ đóng góp trong thời gian tới cho việc kiềm chế sự phát triển giá cả tại các quốc gia khu vực đồng euro (theo World Bank, 2022; Bundesbank, 2021; Oesterreichische Nationalbank, 2022).
Trong tương lai, có một số bằng chứng cho thấy việc chuyển đổi có thể gây thêm một số áp lực tăng lên đối với lạm phát và làm gia tăng sự biến động giá cả. Các chuyên viên của ECB đã thực hiện phân tích mức độ nhạy cảm của lạm phát khu vực đồng euro với việc tăng thuế carbon hiệu quả. Kết quả chỉ ra các tác động hạn chế nhưng không đáng kể đối với lạm phát trong kịch bản điều chỉnh dần dần cho đến năm 2024. Kịch bản giả định thuế carbon tăng dần và tuyến tính cho đến năm 2030, phù hợp với lộ trình đạt mức phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Các tác động sẽ được khuếch đại trong trường hợp kịch bản định giá carbon mạnh, trong đó mức tăng giá carbon tương tự đã xảy ra vào năm 2024, tức là trong một khoảng thời gian ngắn hơn nhiều so với dự kiến hiện tại trong các đề xuất chính sách của EU. Do đó, những kết quả này có thể được coi là ước tính giới hạn trên. Ngoài ra, chúng còn phải tuân theo một số cảnh báo quan trọng về phương pháp luận, điều này cũng minh họa sự không chắc chắn xung quanh các ước tính như vậy hiện tại.
Áp lực chi phí gia tăng trong quá trình chuyển đổi xanh cũng được dự đoán bởi một cuộc khảo sát gần đây với các tập đoàn phi tài chính lớn. Trong số 90 công ty phi tài chính lớn tham gia có phản hồi, phần lớn kỳ vọng chi phí đầu vào sẽ tăng nhẹ hoặc đáng kể trong quá trình chuyển đổi và dẫn đến áp lực lên giá bán. Tuy nhiên, sau khi chuyển đổi, chỉ một số ít người được hỏi kỳ vọng áp lực chi phí và giá cả sẽ vẫn cao hơn đáng kể.
Mặc dù các kết quả khảo sát này cho thấy rằng những áp lực lên giá này có thể sẽ giảm bớt trong thời gian dài hơn, nhưng chúng thậm chí rất có khả năng đảo ngược khi các công nghệ sạch đã trưởng thành. Một ví dụ quan trọng là giá năng lượng: theo các biện pháp chính sách do Ủy ban Châu Âu đề xuất - đặc biệt là gói Fit-for-55, gần đây là đề xuất của RePowerEU - dự kiến rằng các nguồn năng lượng tái tạo rẻ hơn sẽ ngày càng góp phần đáp ứng nhu cầu năng lượng. Có khả năng tác động đầu tiên sẽ xảy ra đối với giá điện, vốn có thể giảm do nhu cầu điện ngày càng được đáp ứng với giá điện tái tạo rẻ hơn vào cuối thập kỷ này. Mặc dù chi phí tăng gần đây, nhưng ngày nay các liên doanh quang điện mặt trời và gió trên đất liền đang cung cấp các hợp đồng năng lượng dài hạn thấp hơn mức giá bán buôn trung bình trong vài tháng qua (theo IEA, 2022). Bên cạnh việc giảm chi phí năng lượng mặt trời và năng lượng gió, đơn giá pin sử dụng trong xe điện chở khách cũng giảm khoảng 85% trong giai đoạn 2010 - 2019. Hơn nữa, nhiều khả năng việc tăng hiệu quả sử dụng năng lượng cũng có thể làm giảm áp lực lên giá năng lượng. Tuy nhiên, nhiên liệu hóa thạch được kỳ vọng sẽ đóng vai trò quan trọng trong các loại năng lượng tổng hợp trong một số thập kỷ tới, do đó giá dầu thô và khí đốt tự nhiên sẽ tăng trong tổng giá năng lượng.
Có rất nhiều điều không chắc chắn xung quanh mức độ và thời gian của tác động của biến đổi khí hậu và giảm thiểu biến đổi khí hậu đối với lạm phát. Tuy nhiên, có thể chỉ ra các kênh khả thi mà thông qua đó, quá trình chuyển đổi năng lượng và thuế carbon có thể có tác động. Các tác động phụ thuộc vào cách thức quá trình chuyển đổi sẽ phát triển, tức là liệu sự nghiêm ngặt về chính sách và giá carbon có được tăng dần và theo một cách đồng bộ (“chuyển đổi có trật tự”; NGFS, 2021) hay quá trình chuyển đổi tiếp tục bị trì hoãn và sau đó được thực hiện một cách đột ngột và không có sự phối hợp thời trang ("quá trình chuyển đổi hỗn loạn"). Nó cũng phụ thuộc vào tốc độ tiến bộ công nghệ và sự sẵn có của các công nghệ quan trọng để khử carbon trong các lĩnh vực phát thải nhiều, chẳng hạn như công nghệ thu giữ và lưu trữ cacbon (IEA, 2021). Tác động đến kinh tế vĩ mô và lạm phát cụ thể hơn sẽ phụ thuộc vào cách các chính phủ sẽ hỗ trợ các hộ gia đình hoặc các lĩnh vực dễ bị tổn thương hơn để vượt qua quá trình chuyển đổi (ECB, 2022c). Tuy nhiên, về tổng thể, có bằng chứng rõ ràng về những tác động thảm khốc của biến đổi khí hậu chưa được khắc phục (IPCC, 2021; IPCC, 2022b), qua đó nhấn mạnh sự cấp thiết của hành động mạnh mẽ để chuyển đổi sang các nền kinh tế trung tính với carbon.
Trong cuộc đánh giá chiến lược năm 2021, Hội đồng quản trị ECB đã đồng ý về một lộ trình về biến đổi khí hậu, đồng thời dự kiến sẽ phải làm việc nhiều hơn nữa đối với các câu hỏi nêu trên. Đặc biệt, Hội đồng quản trị ECB đã cam kết mở rộng năng lực phân tích của mình trong mô hình kinh tế vĩ mô liên quan đến biến đổi khí hậu, bao gồm việc tiến hành các phân tích kịch bản liên quan đến các chính sách chuyển đổi (ECB, 2021a). ECB cũng đang nghiên cứu để nắm bắt tác động của các chính sách về biến đổi khí hậu trong các dự báo kinh tế vĩ mô của Hệ thống đồng Euro / ECB và cùng với đó là trong triển vọng lạm phát trung hạn, điều này đặc biệt liên quan đến các cân nhắc về chính sách tiền tệ.
HN (theo SUERF)