Kỷ nguyên mới của thanh toán điện tử

Kỷ nguyên mới của thanh toán điện tử

Hoàng Lượng

Lấy khách hàng làm trung tâm

Cuối tuần qua, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA) phối hợp với NHTMCP Á Châu (ACB) tổ chức Hội nghị “Thanh toán điện tử, thanh toán không tiếp xúc trong kỷ nguyên số”. Dự hội nghị có đại diện NHNN, bộ ban ngành liên quan, Hiệp hội Ngân hàng, các TCTD, tổ chức thẻ...

Thanh toán không dùng tiền mặt (TTKDTM), một trong những chủ trương lớn của Chính phủ nhằm thay đổi tập quán sử dụng phương tiện thanh toán, giảm tỷ lệ lưu thông tiền mặt, góp phần tiết giảm chi phí xã hội. Đồng thời, đảm bảo an ninh, an toàn và hiệu quả hoạt động của các hệ thống thanh toán; tạo lập cơ chế bảo vệ người tiêu dùng... Tại hội nghị ông Nguyễn Quốc Hùng - Tổng Thư ký VNBA cho biết, đến nay các TCTD đã cung cấp cho khách hàng nhiều sản phẩm dịch vụ ngân hàng hiện đại trên nền tảng công nghệ 4.0, trong đó có sản phẩm, dịch vụ thẻ. Một trong những minh chứng rõ nhất là đại dịch Covid-19 vừa qua, hoạt động TTKDTM, sử dụng thẻ... đã tăng trưởng vượt bậc với doanh số thanh toán hàng triệu giao dịch/ngày song vẫn đảm bảo an toàn, thông suốt.

Từ yêu cầu phải thay đổi để thích ứng và phát triển trong cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, ngành Ngân hàng đang bước vào một giai đoạn then chốt với những cơ hội lẫn thách thức chưa có tiền lệ. Trong đó, hoạt động chuyển đổi số ngành Ngân hàng diễn ra mạnh mẽ theo hướng hiện đại, cung cấp nhiều ứng dụng tiện ích, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.

Đến nay, hành lang pháp lý cho TTKDTM từng bước được hoàn thiện. Cùng với đó, hạ tầng kỹ thuật và công nghệ phục vụ TTKDTM, nhất là thanh toán điện tử được chú trọng đầu tư, nâng cấp. Các phương tiện và dịch vụ thanh toán ngày càng phát triển, đa dạng hóa, góp phần thúc đẩy thanh toán điện tử, đáp ứng nhu cầu thanh toán đa dạng của người dân lẫn doanh nghiệp. Các TCTD đã nghiên cứu, ứng dụng nhiều công nghệ mới, hiện đại vào hoạt động thanh toán như: sử dụng mã phản hồi nhanh (QR Code), công nghệ mã hóa thông tin thẻ (Tokenization), thanh toán phi tiếp xúc, công nghệ mPOS. Nhiều phiên bản Mobile Banking thế hệ mới xuất hiện, với các dịch vụ tiện ích ngân hàng số...

Hạ tầng thanh toán, điểm chấp nhận thanh toán, mạng lưới thiết bị, không ngừng mở rộng, bao phủ cả nước với hơn 20.000 máy ATM, trên 347.000 POS và hơn 100.000 điểm chấp nhận thanh toán QR code. Tỷ lệ người dân trưởng thành có tài khoản thanh toán đạt gần 70%. Đến cuối tháng 7/2022 số lượng thẻ lưu hành đạt 139,1 triệu thẻ (tăng 15,3% so với cuối năm 2021). Hơn 1,8 triệu khách hàng sử dụng dịch vụ Mobile Money (hơn 60% là khách hàng ở nông thôn, vùng sâu, vùng xa, hải đảo). Thanh toán điện tử mức tăng trưởng bình quân trên Internet 44%/năm, trong khi đó đối với Mobile lên đến 87%/năm. Giá trị giao dịch trên Internet cũng tăng trưởng 41%/năm, Mobile lên đến 140%/năm... Đây là những con số tăng trưởng ấn tượng, được thế giới đánh giá cao. Ông Kelvin Utomo - Trưởng Bộ phận Phát triển Giải pháp Visa Việt Nam và Lào cho rằng, Việt Nam đang đi đúng hướng và có nhiều thành công trong TTKDTM. Trở thành một trong những quốc gia đi đầu trong thanh toán điện tử, thanh toán không tiếp xúc ở trong khu vực.

Tăng cường kiểm soát rủi ro

Việt Nam đề ra mục tiêu đến cuối năm 2025, giá trị TTKDTM gấp 25 lần GDP; TTKDTM trong thương mại điện tử đạt 50%; Tăng khả năng tiếp cận các dịch vụ thanh toán của người dân; 80% người dân từ 15 tuổi trở lên có tài khoản giao dịch tại ngân hàng hoặc các tổ chức được phép khác; Phấn đấu tốc độ tăng trưởng bình quân về số lượng và giá trị giao dịch TTKDTM tăng 20 - 25%/năm; Tỷ lệ cá nhân, tổ chức sử dụng phương tiện TTKDTM qua các kênh thanh toán điện tử đạt 40%...

Tuy có những bước phát triển vượt bậc thời gian qua, song cũng phải thẳng thắn nhìn nhận, TTKDTM vẫn chỉ tập trung phát triển tại các thành phố lớn. Trong khi, ở khu vực nông thôn, miền núi, vùng sâu vùng xa, thanh toán bằng tiền mặt vẫn còn khá phổ biến. Thói quen sử dụng tiền mặt và những e ngại với giao dịch ngân hàng điện tử đã hạn chế người dân tham gia. Hay giao dịch thanh toán điện tử hiện chỉ tập trung nhiều ở nhóm người trẻ... Theo bà Huỳnh Thị Kim Oanh - Phó Giám đốc NHNN chi nhánh Khánh Hòa, việc số hóa thông tin thu phí tại các cơ sở giáo dục, y tế, cung ứng nước sạch... hầu như chưa thực hiện. Bởi vậy, việc TTKDTM chỉ dừng ở việc đơn vị chấp nhận thanh toán dịch vụ phí qua tài khoản ngân hàng, thanh toán qua POS, chuyển khoản qua tài khoản ngân hàng hay Internet Banking...

Đặc biệt, gần đây tội phạm công nghệ cao trong lĩnh vực tiền tệ ngân hàng diễn biến ngày càng tinh vi, phức tạp. Tại nhiều địa phương còn xuất hiện tình trạng tung tin giả, lừa đảo trên mạng để chiếm đoạt tiền; sử dụng trạm phát sóng giả gửi tin nhắn giả mạo của ngân hàng. Các hành vi sử dụng giấy tờ tùy thân giả mạo/làm giả CMND để mở tài khoản thanh toán, mở thẻ ngân hàng sử dụng cho các hành vi lừa đảo, gian lận... không chỉ khiến khách hàng thiệt hại tài chính mà còn ảnh hưởng đến uy tín của ngành Ngân hàng. Trung tá Nguyễn Thành Trung - Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an) dự báo, trong thời gian tới tình hình tội phạm công nghệ cao trong lĩnh vực tiền tệ ngân hàng còn diễn biến phức tạp. Bởi vậy, các TCTD nên chủ động phòng ngừa, rà soát hậu kiểm về việc mở tài khoản, kịp thời xử lý những tài khoản có dấu hiệu nghi vấn...

Trước những diễn biến phức tạp nêu trên, về phía ngành Ngân hàng ông Lê Anh Dũng - Phó Vụ trưởng phụ trách Vụ Thanh toán, NHNN cho biết, NHNN đã Ban hành Chỉ thị 02/CTNHNN về đẩy mạnh chuyển đổi số và bảo đảm an ninh, an toàn thông tin trong hoạt động ngân hàng. Thành lập mạng lưới ứng cứu sự cố an toàn thông tin ngành Ngân hàng và tổ chức các hoạt động ứng cứu. Một số NHTM phối hợp với các đơn vị Bộ Công an triển khai thí điểm: Xác thực thông tin khách hàng thông qua thiết bị đầu đọc thẻ CCCD gắn chip, tại máy ATM, tại quầy giao dịch; Xác thực thông tin khách hàng từ xa thông qua phần mềm của Bộ Công an tích hợp vào ứng dụng ngân hàng... Những nỗ lực trên nhằm kiểm soát rủi ro trong thanh toán điện tử, thanh toán không tiếp xúc.

Ông Lê Anh Dũng cho biết, để đẩy mạnh TTKDTM ngành Ngân hàng sẽ tiếp tục tham mưu, đề xuất để hoàn thiện cơ chế chính sách, khuôn khổ pháp lý; phát triển các hình thức thanh toán phi tiếp xúc, lấy thanh toán số làm nòng cốt, tạo sự thuận tiện, an toàn cho người dân. Các NHTM tiếp tục hoàn thiện, nâng cấp hệ thống ngân hàng lõi (Core Banking), hệ thống thanh toán nội bộ và các hệ thống thanh toán khác, đảm bảo kết nối, tích hợp với các hệ thống thanh toán quan trọng để cung ứng dịch vụ một cách an toàn, thuận tiện. Từ đó, thúc đẩy người dân sử dụng các sản phẩm, dịch vụ ngân hàng. Ngoài ra, tập trung cải cách các thủ tục hành chính trực tuyến; tiếp tục nghiên cứu, triển khai và phát triển thanh toán điện tử tại nông thôn, vùng sâu, vùng xa gắn với triển khai Chiến lược Quốc gia về tài chính toàn diện tại Việt Nam.