Ngân hàng Trung ương Pháp (BdF) đang triển khai một số chương trình thử nghiệm phát hành tiền kỹ thuật số (CBDC) sử dụng trong hoạt động thanh toán bán buôn (W-CBDC) nhằm mục đích kiểm tra, đánh giá những lợi ích, rủi ro cũng như thách thức, cơ hội đối với thị trường tài chính, thanh toán.
Số hóa đang diễn ra mạnh mẽ tại các quốc gia và hứa hẹn góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống tài chính và lĩnh vực thanh toán. Tuy nhiên, xu hướng phát triển các công nghệ mới, sự xuất hiện của tiền điện tử mã hóa hay việc các công ty công nghệ lớn (Bigtech) tham gia ngày càng sâu rộng trong lĩnh vực thanh toán, tài chính thời gian qua đã và đang đặt ra thách thức đối với ngân hàng trung ương (NHTW) các nước trong việc bảo vệ chủ quyền tiền tệ, thanh toán cũng như đảm bảo vai trò quan trọng của tiền NHTW. Những thách thức này đòi hỏi NHTW và các nhà hoạch định chính sách cần nỗ lực chuyển mình, nghiên cứu đổi mới các biện pháp quản lý nhưng vẫn đảm bảo tạo điều kiện cho sự phát triển các sáng kiến khu vực tư nhân.
Để tiếp tục thực hiện chức năng ổn định tài chính và tiền tệ đồng thời thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nhiều NHTW đang xem xét phát hành hình thức tiền NHTW mới được gọi là tiền kỹ thuật số NHTW (CBDC) sử dụng trong hoạt động thanh toán bán lẻ hoặc bán buôn. Từ đầu năm 2020, NHTW Châu Âu (ECB) đã tiến hành nghiên cứu, phát triển CBDC bán lẻ (dự án Digital Euro), xuất bản báo cáo về đồng euro kỹ thuật số, tham vấn ý kiến cộng đồng và tổ chức triển khai thử nghiệm. Ngày 14/7/2021, Hội đồng quản trị của ECB khởi động giai đoạn điều tra, khảo sát kéo dài hai năm để xem xét khả năng phát hành đồng euro kỹ thuật số bao gồm: thiết kế mẫu đồng euro kỹ thuật số, khảo sát ý kiến người dân và đánh giá tác động đối với khu vực tài chính. Dự kiến đến năm 2023, ECB sẽ quyết định liệu có hiện thực hóa đồng euro kỹ thuật số trong khu vực này hay không.
Các chương trình thử nghiệm tại Pháp
Tại Pháp, đồng hành với dự án tiền kỹ thuật số của ECB, từ tháng 3/2020, BdF đã khởi động chương trình thử nghiệm phát hành CBDC bán buôn (W-CBDC) sử dụng cho hoạt động thanh toán xuyên biên giới, thanh toán đa tiền tệ và thanh toán chứng khoán.
Mục tiêu của chương trình này nhằm: (i) Thử nghiệm sử dụng đồng CBDC trong nhiều lĩnh vực khác nhau và trong phạm vi giao dịch cả nội địa và quốc tế; (ii) Thử nghiệm với nhiều loại tiền tệ khác nhau nhằm nâng cao khả năng thích nghi của CBDC trong bối cảnh các khu vực pháp lý khác nhau có thể ban hành CBDC khác nhau; (iii) Đảm bảo NHTW giữ quyền kiểm soát tiền NHTW trong bất kỳ hình thức phát hành nào (kể cả tự vận hành hay thuê ngoài); (iv) Ứng dụng các công nghệ mới, sáng tạo thông qua thử nghiệm nhiều công nghệ khác nhau nhằm thúc đẩy sự đổi mới trong thị trường thanh toán và tài chính.
Các chương thử nghiệm tại Pháp được triển khai trên cơ sở áp dụng quy định pháp lý hiện hành (không thử nghiệm theo chế độ “hộp cát” - sandbox) nhằm tạo cơ sở đánh giá khả năng ứng dụng của các công nghệ khác nhau trong điều kiện thực tế, từ đó xác định hạn chế cũng như thách thức đối với khung khổ pháp lý hiện hành.
BdF đã nhận được 40 đơn đăng ký và 09 chương trình được lựa chọn để triển khai thử nghiệm. Trong đó, một số chương trình sử dụng W-CBDC cho thanh toán cả chứng khoán niêm yết và chưa niêm yết (như Jura, LiquidShare, Iznes, SG Forge, Euroclear và Seba Bank); một số chương trình sử dụng W-CBDC cho thanh toán xuyên biên giới và đa tiền tệ thông qua hợp tác với NHTW một số quốc gia hoặc ngân hàng thanh toán quốc tế (như Cơ quan Quản lý Tiền tệ Singapore, NHTW Tunisia - dự án Prosperus, Ngân hàng Thanh toán quốc tế (BIS) - dự án Jura, Ngân hàng HSBC). BdF chỉ yêu cầu về tính sáng tạo, không quy định về giải pháp kỹ thuật, tuy nhiên tất cả các chương trình thử nghiệm được chọn đều triển khai dựa trên môi trường sổ cái phân tán DLT, đặc biệt là công nghệ Blockchain.
Các chương trình thử nghiệm W-CBDC được chọn tại Pháp
Bài học kinh nghiệm
Đến tháng 11/2021, tất cả các chương trình thử nghiệm sử dụng W-CBDC cho thanh toán chứng khoán đều đã hoàn thành. Theo ghi nhận của BdF, kết quả thử nghiệm đã minh chứng việc W-CBDC có khả năng bảo đảm an toàn thị trường tài chính mã hóa và vai trò kiểm soát của NHTW đối với tiền NHTW.
Cụ thể, tại Bộ nguyên tắc chung đối với cơ sở hạ tầng thị trường tài chính (PFMIs) do Ủy ban các hệ thống thanh quyết toán và Tổ chức Quốc tế các Ủy ban Chứng khoán (CPMI-IOSCO) ban hành tháng 4/2012, thì tiền NHTW được khuyến nghị sử dụng quyết toán cho các giao dịch tài chính để tránh rủi ro tín dụng và rủi ro thanh khoản. Thông tư 909/2014 của liên minh Châu Âu về lưu ký chứng khoán trung tâm (CSDR) quy định chứng khoán chưa niêm yết OTC không được quản lý bởi các cơ quan lưu lý chứng khoán trung tâm (CSD) nên không nhất thiết phải xử lý qua hệ thống thanh toán chứng khoán Châu Âu T2S. Việc phát hành chứng khoán OTC trên môi trường sổ cái phân tán được thực hiện theo Điều L.211-3 Bộ Luật tài chính và tiền tệ Pháp. Theo đó các chứng khoán OTC được mã hóa tại Pháp hiện đang được xử lý quyết toán bằng tiền ngân hàng thương mại. Vì vậy, việc BdF thử nghiệm phát hành W-CBDC trên môi trường sổ cái phân tán sẽ cho phép chứng khoán mã hóa chưa niêm yết có thể sử dụng tiền NHTW để thanh toán một cách an toàn, hiệu quả, góp phần giảm thiểu rủi ro thanh khoản trong các thị trường mới nổi.
Bên cạnh đó, các chương trình thử nghiệm cũng ghi nhận việc NHTW có thể giữ quyền kiểm soát đối với tiền NHTW phát hành trên môi trường sổ cái phân tán thông qua: (i) Hợp đồng thông minh - là các chương trình được nhúng trong sổ cái phân tán, NHTW đóng vai trò là tổ chức duy nhất phát hành, đóng băng mã thông báo W-CBDC, quản lý, thiết lập và kiểm soát dòng tiền W-CBDC,… (ii) Thiết kế các tùy chọn kỹ thuật khác nhau cho phép triển khai hiệu quả W-CBDC trên môi trường sổ cái phân tán như: tính bảo mật, khả năng truy xuất nguồn gốc giao dịch, tiết kiệm năng lượng, bảo vệ môi trường, nâng cao năng suất và hiệu quả sử dụng.
Trong năm 2022, BDF tiếp tục triển khai các chương trình thử nghiệm phát hành W-CBDC sử dụng trong thanh toán xuyên biên giới và đa tiền tệ, đồng thời nghiên cứu khung khổ pháp lý quản lý các loại tài sản mã hóa (crypto-asset) và hệ sinh thái tài chính phi tập trung DeFi. Các chương trình thử nghiệm đang triển khai cũng cho thấy tính khả thi về mặt kỹ thuật của W-CBDC trong việc đảm bảo khả năng liên thông giữa các khu vực pháp lý khác nhau nơi xử lý các giao dịch xuyên biên giới và đa tiền tệ, đồng thời cho phép các giao dịch thanh toán xuyên biên giới được xử lý nhanh hơn với chi phí thấp, minh bạch và thúc đẩy tài chính toàn diện.
Theo báo cáo của BdF, kết quả triển khai các chương trình thử nghiệm tại Pháp đang minh chứng cho việc CBDC có thể hỗ trợ thúc đẩy đổi mới sáng tạo hoạt động hệ thống tài chính, thanh toán và bổ sung cơ sở, luận cứ quan trọng cho dự án nghiên cứu phát triển đồng euro kỹ thuật số bán lẻ đang tiến hành tại khu vực Châu Âu. Quá trình triển khai thử nghiệm của BdF cũng gợi mở một số vấn đề về chính sách và thách thức mới đối với Pháp cũng như các NHTW. Theo đó, việc xem xét, phát hành W-CBDC ở phạm vi rộng hơn cần phải có nghiên cứu, đánh giá kỹ lưỡng, làm rõ tác động đối với chính sách tiền tệ và nền kinh tế vĩ mô đồng thời việc lựa chọn công nghệ phù hợp để hỗ trợ phát hành và phân phối W-CBDC cũng rất quan trọng, phải có đánh giá tác động đầy đủ trên cơ sở yêu cầu kỹ thuật riêng của mỗi quốc gia.
ĐTT (theo Ngân hàng Trung ương Pháp)