Làn sóng chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ trong ngành ngân hàng - tài chính trên thế giới cùng với những bước phát triển đột phá về đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực thanh toán đã đem lại những cơ hội tiềm năng cho các ngân hàng và các nhà cung cấp dịch vụ thanh toán. Tuy nhiên, điều này cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với các tổ chức này trong việc cập nhật, nắm bắt những xu hướng phát triển của công nghệ thanh để nâng cao hiệu quả quản lý, phát triển các sản phẩm, dịch vụ an toàn, tiện ích để đáp ứng và gia tăng trải nghiệm khách hàng, tiết giảm chi phí cũng như thích ứng với bối cảnh số hóa.
Infosys Consulting - Công ty đa quốc gia chuyên cung cấp dịch vụ tư vấn doanh nghiệp, công nghệ thông tin và thuê ngoài dịch vụ có trụ sở tại Ấn Độ, đã điểm lại những xu hướng phát triển thanh toán “chủ đạo” năm 2022 cũng như phân tích tầm quan trọng của các xu hướng thanh toán mới này đối với ngành dịch vụ ngân hàng-tài chính trên thế giới.
Thứ nhất, mô hình thanh toán như một dịch vụ (PaaS) được kỳ vọng sẽ thu hút sự quan tâm của các tổ chức tài chính quy mô nhỏ và vừa. Mô hình này giúp kết nối, tích hợp các hệ thống, dịch vụ thanh toán với nhau, qua đó loại bỏ rào cản quy định về gia nhập thị trường với các ngân hàng có quy mô nhỏ. Khảo sát cho thấy 85% các giám đốc ngân hàng nhìn nhận mô hình PaaS và mô hình ngân hàng như một dịch vụ (BaaS) kết hợp với nhau sẽ mang lại hiệu suất kinh doanh đáng kể trong 12 tháng tới. Trong khi đó, các ngân hàng quy mô nhỏ và vừa xem mô hình này như chất xúc tác hữu hiệu để thúc đẩy tiến trình hiện đại hóa ngân hàng và đáp ứng các mục tiêu chiến lược phát triển kinh doanh trong dài hạn.
Thứ hai, hệ thống thanh toán theo thời gian thực (RTP) là động lực thúc đẩy chuyển đổi số ngân hàng. Áp lực về lợi nhuận từ các dịch vụ thanh toán truyền thống, kỳ vọng ngày càng tăng của khách hàng, và sự tham gia mạnh mẽ của các công ty công nghệ tài chính không phải ngân hàng là động lực, tác nhân quan trọng đối với các ngân hàng trong việc thúc đẩy nhanh hơn việc xây dựng, hoàn thiện các quy định về thanh toán, cải tiến hệ thống RTP tạo thuận lợi cho tăng trưởng doanh thu. Đến nay, đã có 79 quốc gia đã triển khai và 10 quốc gia có kiến hoạch dự kiến triển khai hệ thống RTP; bên cạnh đó là việc áp dụng chuẩn tin điện quốc tế ISO 20022, ngân hàng mở (Open banking) và sáng kiến Thanh toán châu Âu (EPI) đã kích hoạt làn sóng đổi mới các dịch vụ giá trị gia tăng thanh toán theo thời gian thực và tích hợp hệ sinh thái giap diện lập trình ứng dụng (API).
Ba là, những “người chơi” mới về thanh toán truyền thống sẽ cân nhắc lại về các chiến lược và khả năng tham gia hệ sinh thái Internet vạn vật (IoT) để thúc đẩy các luồng giao dịch thanh toán. Để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của khách hàng về các sản phẩm, dịch vụ thanh toán an toàn, tiện ích, ưu tiên phát triển các dịch vụ thanh toán liền mạch, tức thời, chi phí hợp lý và được tích hợp cá nhân hóa sở thích và nhu cầu thương mại là một trong những mục tiêu hàng đầu của các ngân hàng. Thanh toán trên nền tảng IoT còn nhiều cơ hội tiềm năng chưa được khai thác để những thành phần tham gia mở rộng hệ sinh thái thanh toán, cải thiện nguồn doanh thu, phát triển hệ sinh thái đối tác và người dùng; khả năng tận dụng dữ liệu thanh toán, trải nghiệm khách hàng và chuỗi giá trị của người sử dụng dịch vụ là “chìa khóa thành công” lâu dài của các ngân hàng và các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán không phải là ngân hàng.
Bốn là, mô hình fintech “mua trước, trả sau (BNPL)” – loại hình tài trợ ngắn hạn cho phép người tiêu dùng mua hàng và thanh toán vào một thời điểm trong tương lai, củng cố vị thế dẫn đầu trong việc cung cấp các giải pháp tài trợ cho các điểm bán hàng (PoS). BNPL đang nổi lên như một sự lựa chọn thanh toán cho cả thế hệ Milennials (thế hệ Y) và Gen-Z (từ 18-40 tuổi), với 59% người sử dụng tham gia phân khúc này. Nhờ có khả năng phục vụ nhu cầu tín dụng/cho vay khách hàng hiệu quả nên BNPL mở ra cơ hội thị trường mới và là tác nhân quan trọng trong quá trình chuyển đổi “cho vay như một tính năng”, hứa hẹn trở thành mô hình tiềm năng cho các nhà cung cấp dịch vụ thanh toán và ngân hàng thời gian tới.
Năm là, công nghệ API sẽ góp phần thúc đẩy tích hợp sâu hơn và liền mạch hơn với khách hàng doanh nghiệp. Các dịch vụ thanh toán mang lại nguồn doanh thu ổn định, đáng tin cậy cho các ngân hàng, trong khi đó sự thay đổi kỳ vọng của khách hàng về các sản phẩm, dịch vụ, giải pháp cung cấp và sự gia tăng của các đối thủ cạnh tranh là động lực thúc đẩy các ngân hàng hiện đại hóa, đổi mới hạ tầng công nghệ. Trong đó, mô hình API kết nối các doanh nghiệp (B2B) được xem là sự lựa chọn công nghệ phù hợp để tích hợp tệp dữ liệu cho ngân hàng, giúp ngân hàng thực hiện các giao dịch thanh toán và dịch vụ ngân hàng cho khách hàng và đối tác liền mạch, an toàn.
Sáu là, các ngân hàng sẽ mở rộng quy mô áp dụng tiền mã hóa và các giải pháp trên nền tảng công nghệ Blockchain để tái định hình trải nghiệm khách hàng trong các giao dịch thanh toán xuyên biên giới. Điều này sẽ giúp ngân hàng giữ được tập khách hàng vốn có của mình, thúc đẩy hoạt động thanh toán xuyên biên giới với chi phí, tốc độ giao dịch nhanh hơn, qua đó mở rộng phạm vi lựa chọn của khách hàng. Một mặt, giúp chuyển đổi trải nghiệm khách hàng bằng cách sử dụng các phương thức thanh toán thay thế đơn giản hơn, nhanh hơn, rẻ hơn, minh bạch hơn. Mặt khác, thúc đẩy đổi mới sáng tạo thanh toán thông qua hợp tác với các doanh nghiệp Fintech có nền tảng công nghệ và giải pháp hiện đại, đột phá.
Bảy là, định danh số đang trở thành ranh giới quan trọng cho các ngân hàng và các nhà cung cấp dịch vụ thanh toán duy trì quyền kiểm soát cấu trúc tài chính của nền kinh tế số. Mức độ phức tạp của giao dịch, nhu cầu khách hàng ngày càng tăng đối với dịch vụ giao hàng liền mạch, đa kênh đồng nhất, sự phụ thuộc vào tăng trưởng giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt và các yêu cầu quy định nghiêm ngặt và nguy cơ gian lận gia tăng là nguyên nhân chính thúc đẩy các ngân hàng đầu tư xây dựng hệ thống định danh số mạnh mẽ, qua đó tự động hóa quy trình nghiệp vụ, cải tiến chất lượng dịch vụ và “định vị cạnh tranh” trong cuộc đua số hóa
Tám là, tiền mã hóa (tiền kỹ thuật số NHTW-CBDC, tiền ổn định - Stablecoin) đã sẵn sàng thay thế phương thức chi tiêu cấu trúc thị trường. Sự phát triển của các loại tiền số kể trên cũng mang đến cơ hội mới cho thị trường, tuy nhiên cũng dẫn đến một số thách thức, rủi ro như: (i) Với các CBDC bán lẻ, các ngân hàng thương mại (NHTM) sẽ phải cạnh tranh với các NHTW và các công ty công nghệ lớn cho vai trò trung gian tài chính, CBDC được phát hành trực tiếp dựa trên tài khoản có thể khiến các NHTM cạnh tranh về thị phần tiền gửi với NHTW, điều này làm tăng chi phí nguồn vốn cho các ngân hàng; (ii) Rủi ro về lợi nhuận và các mối quan hệ, cụ thể nếu được triển khai dưới dạng CBDC dựa trên token cùng với sự tham gia của các công ty công nghệ lớn vào tài chính số, các NHTM có thể đối mặt với tỷ suất lợi nhuận giảm và những thách thức để duy trì mối quan hệ với khách hàng; (iii) Nếu CBDC được phân phối thông qua ngân hàng, các ngân hàng sẽ đóng vai trò là cơ quan giám sát và quản lý token số và ở một mức độ nào đó, xây dựng một nền tảng phù hợp từ góc độ công nghệ, nghiệp vụ, pháp lý và tuân thủ.
Cuối cùng, nền kinh tế gian lận (fraud economy) được phát triển cùng với sự tăng trưởng của hoạt động thanh toán. Nhờ đại dịch Covid-19, hoạt động thương mại điện tử toàn cầu đã tăng trưởng 16,8% lên gần 5 nghìn tỷ đô la vào năm 2021 và không có dấu hiệu giảm sút. Tuy nhiên, gian lận thẻ không xuất trình (card-not-present fraud) đã gây thiệt hại lên tới 15,3 tỷ đô la trong năm 2021; các giao dịch bất hợp pháp chủ yếu dưới hình thức tội phạm chiếm đoạt tài khoản gây tổn thất hơn 16 nghìn tỷ đô la hàng năm; trong khi các cuộc tấn công mã độc tống tiền (ransomware) tăng 148% và ngành tài chính là mục tiêu hàng đầu với 38% của các tin tặc. Vì lý do này, các ngân hàng cần tăng cường đẩy mạnh tuyên truyền cho khách hàng về cách phương thức, thủ đoạn của tội phạm, thay đổi thói quen, nâng cao nhận thức khách hàng về các dịch vụ ngân hàng hiện đại, đồng thời chuẩn bị các kịch bản về rủi ro đối với hệ thống thanh toán tức thời bằng cách sử dụng kỹ năng phân tích nâng cao như trí tuệ nhân tạo (A.I), học máy (M.L) để phát hiện gian lận theo thời gian thực, cải tiến quy trình xác thực khách hàng (KYC) theo cấp độ, chú trọng vấn đề hệ thống an ninh mạng và mô hình chấm điểm rủi ro./.
NMĐ (Theo Infosys Consulting)