Tài chính vi mô (TCVM) đang góp phần tích cực trong công cuộc xóa đói giảm nghèo bền vững tại Việt Nam. Những năm qua, nhiều tổ chức hoạt động trong lĩnh vực TCVM đã cung cấp rất nhiều dịch vụ tài chính cho người nghèo khu vực nông nghiệp, nông thôn, miền núi... Tuy nhiên, hoạt động này hiện vẫn còn gặp phải một số khó khăn nhất định như hạn chế về khuôn khổ pháp lý, khả năng tiếp cận người dân tại các vùng sâu, vùng xa và vùng đặc biệt khó khăn còn nhiều hạn chế, các tổ chức TCVM phát triển chưa đồng bộ…
Tài chính vi mô:
Thiết thực với người nghèo
Nguyễn Hiếu
Tài chính vi mô (TCVM) đang góp phần tích cực trong công cuộc xóa đói giảm nghèo bền vững tại Việt Nam. Những năm qua, nhiều tổ chức hoạt động trong lĩnh vực TCVM đã cung cấp rất nhiều dịch vụ tài chính cho người nghèo khu vực nông nghiệp, nông thôn, miền núi... Tuy nhiên, hoạt động này hiện vẫn còn gặp phải một số khó khăn nhất định như hạn chế về khuôn khổ pháp lý, khả năng tiếp cận người dân tại các vùng sâu, vùng xa và vùng đặc biệt khó khăn còn nhiều hạn chế, các tổ chức TCVM phát triển chưa đồng bộ… Chính bởi vậy, NHNN đang triển khai thực hiện Dự án hỗ trợ kỹ thuật “Hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và tăng cường năng lực quản lý, giám sát lĩnh vực TCVM tại Việt Nam” do Cơ quan Phát triển Pháp (AFD) tài trợ nhằm hỗ trợ NHNN trong việc phát triển một ngành TCVM bền vững và có hiệu quả. Nhờ đó có thể cung cấp các sản phẩm tài chính đa dạng cho người nghèo và các DN nhỏ. Mục tiêu dài hạn của dự án là hỗ trợ phát triển một ngành TCVM bền vững, cho phép những người thu nhập thấp, các DN vi mô và kinh doanh nhỏ có thể tiếp cận đến nhiều loại hình dịch vụ tài chính.
Có thể nói, với phần lớn người dân nghèo sống ở khu vực nông thôn, miền núi khó tiếp cận được các dịch vụ tài chính NH thì TCVM đã và đang thực hiện hiệu quả được điều đó. Mặc dù vốn vay của TCVM không lớn nhưng lại có ý nghĩa quan trọng khi đến được tận tay người nghèo, giúp họ khởi tạo sản xuất kinh doanh, tạo dựng tài sản, ổn định chỉ tiêu và bảo vệ họ khỏi nghèo đói. Ông Nguyễn Ngọc Ẩn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Phú Yên cho rằng, đối tượng hộ nghèo và cận nghèo chiếm tỷ lệ lớn và rất có nhu cầu về vốn tín dụng để phát triển sản xuất. Tuy nhiên việc tiếp cận được nguồn vốn NH là rất khó khăn bởi họ không có tài sản thế chấp. Nhiều hộ gia đình buộc phải đi vay nặng lãi với lãi suất rất cao. Đây là điều thiệt thòi với người nghèo. Hiện tại ở Phú Yên cũng có một số tổ chức cho vay ưu đãi đối tượng người nghèo, đặc biệt là VBSP đã góp phần vào hạn chế tín dụng đen trên địa bàn. Nhưng với nhu cầu của các hộ nghèo là chưa đủ nên rất cần nhiều tổ chức như TCVM để tạo điều kiện cho người nghèo tiếp cận được nguồn vốn.
Đặc thù của TCVM ở Việt Nam chính là việc đào tạo, trang bị kiến thức cho người dân trước khi cho vay vốn. Bởi trên thực tế, nếu người dân chỉ có vốn không, nhất là người nghèo thì chưa chắc đã biết cách dùng nguồn vốn để phát triển sản xuất và dùng vốn không đúng mục đích có thể dẫn đến nợ thêm nợ. Vì vậy bản thân những người làm TCVM phải trang bị cho họ những kiến thức về phương thức sản xuất và cách thức làm ăn. Theo một thành viên của đơn vị TCVM, khi đi triển khai cho vay tại xã vùng núi khó khăn, ngay cả chính quyền địa phương cũng còn nghi ngại. Bởi trên thực tế nhiều chính sách hỗ trợ tiền miễn phí còn khó giúp người dân sản xuất, đằng này lại cho người dân vay có lãi suất thì rất khó thực hiện. Tuy nhiên sau khi được các thành viên TCVM hướng dẫn, hỗ trợ các cách thức làm ăn và đầu tư vốn thì đã mang lại hiệu quả thiết thực. Chính điều này đã được chính quyền địa phương sở tại ghi nhận và khuyến khích TCVM tích cực hỗ trợ hơn nữa.
Ông Jagdeep Dahiya, Tư vấn trưởng Dự án, Công ty Microsave (Ấn Độ) cho rằng, để TCVM phát triển, cung cấp các dịch vụ tài chính cho người nghèo một cách hiệu quả, bên cạnh việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cũng rất cần những chính sách hỗ trợ từ Chính phủ. Bản thân các tổ chức TCVM cũng cần có những hoàn thiện để có thể phát triển bền vững. Theo ông Jagdeep Dahiya, trong 5 đến 10 năm nữa, TCVM tại Việt Nam sẽ phát triển mạnh mẽ, rút ngắn khoảng cách với các NH trong hoạt động tài chính. Ở vị trí là cơ quan cấp phép, ông Hoàng Quốc Mạnh, Phó Vụ trưởng Vụ Quản lý cấp phép các TCTD và hoạt động NH, Cơ quan Thanh tra giám sát NH (NHNN) đánh giá: các tổ chức TCVM hoạt động trong điều kiện hết sức khó khăn, mặc dù đã được hỗ trợ nhưng vẫn còn trong phạm vi hạn hẹp. Hiện nay, nhu cầu xin thành lập tổ chức TCVM ngày một tăng (hiện đang có 4 hồ sơ xin thành lập tổ chức TCVM) cho thấy lĩnh vực TCVM đang đem lại hiệu quả thiết thực. Thời gian tới, NHNN sẽ hoàn thiện, ban hành các văn bản theo thẩm quyền thi hành Luật Các TCTD đối với tổ chức TCVM. Nghiên cứu đề xuất sửa đổi, bổ sung khuôn khổ pháp lý cho phép đa dạng hóa loại hình tổ chức hoạt động và mở rộng sản phẩm dịch vụ TCVM. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền để TCVM thật sự phát triển bền vững.