Vấn đề giảm tỷ lệ thanh toán bằng tiền mặt xuống để nền kinh tế Việt Nam trở thành nền kinh tế phi tiền mặt là mục tiêu rất lâu dài, không thể một sớm một chiều làm ngay được. Các chuyên gia đánh giá, cùng với sự phát triển, hội nhập, tỷ lệ sử dụng tiền mặt trong nền kinh tế nước ta có sự chuyển đổi tích cực. Nếu như trước đây lượng tiền mặt trong nền kinh tế là rất lớn, ở cả lĩnh vực DN và tư nhân thì nay tỷ lệ sử dụng tiền mặt đã được kéo xuống đáng kể.
Giảm sử dụng tiền mặt để giảm chi phí xã hội
Nền kinh tế dựa chủ yếu vào tiền mặt không thể phát triển nhanh được
Khuê Nguyễn
Vấn đề giảm tỷ lệ thanh toán bằng tiền mặt xuống để nền kinh tế Việt Nam trở thành nền kinh tế phi tiền mặt là mục tiêu rất lâu dài, không thể một sớm một chiều làm ngay được. Các chuyên gia đánh giá, cùng với sự phát triển, hội nhập, tỷ lệ sử dụng tiền mặt trong nền kinh tế nước ta có sự chuyển đổi tích cực. Nếu như trước đây lượng tiền mặt trong nền kinh tế là rất lớn, ở cả lĩnh vực DN và tư nhân thì nay tỷ lệ sử dụng tiền mặt đã được kéo xuống đáng kể. Tuy nhiên, sử dụng tiền mặt trong lưu thông vẫn còn rất nhiều, nhất là khu vực dân cư. Hiện tỷ lệ không dùng tiền mặt của các DN là khá cao, ước chừng chiếm khoảng 10%, nhưng vẫn là con số khiêm tốn, nếu tính toán cả ngành kinh tế. Đơn cử như lĩnh vực nông nghiệp nông thôn, thì thanh toán không dùng tiền mặt vẫn chỉ ở mức “làm quen”.
Một trong những mục tiêu của Đề án đẩy mạnh thanh toán không dùng tiền mặt (TTKDTM) tại Việt Nam giai đoạn 2011 – 2015 là phấn đấu tới cuối năm 2015, tỷ lệ tiền mặt trong tổng phương tiện thanh toán ở mức thấp hơn 11%; đồng thời tăng số người dân tiếp cận các dịch vụ thanh toán, nâng tỷ lệ người dân có tài khoản NH lên mức 35-40% dân số. Khoan nói tới kết quả của Đề án đã được triển khai tới đâu, vì vẫn chưa ở thời điểm “cuối ngày”. Tuy nhiên, phải khẳng định rằng, đây là chủ trương đúng đắn của Chính phủ. Và NHNN Việt Nam - đơn vị được giao phụ trách chính triển khai thực hiện Đề án này đã thực sự nỗ lực trong suốt giai đoạn vừa qua. Bằng chứng là, tới tháng 9/2015, tỷ trọng tiền mặt lưu thông trên tổng phương tiện thanh toán còn 11,71%, giảm gần 2,5% so với hồi tháng 2/2015 (khoảng 14,21%). Theo báo cáo của Vụ Thanh toán (NHNN), tính tới cuối quý III/2015, số lượng thẻ NH đã phát hành là 96,26 triệu thẻ; hơn 171 triệu lượt giao dịch qua ATM và hơn 14 triệu giao dịch qua POS...
Vì sao TTKDTM sẽ khiến cho nền kinh tế phát triển? Bởi rủi ro của tiền mặt lưu thông trên thị trường tài chính, là rủi ro chuỗi. Thứ nhất, về vấn đề không kiểm soát được dòng tiền bằng tiền mặt. Tiền mặt, được xem là dòng tiền không có “dấu vết”, nên rất dễ nảy sinh các vấn đề về tham nhũng, buôn lậu... Khi dòng tiền này không được dịch chuyển qua hệ thống tài chính, không hợp vào với kỹ thuật số thì sẽ rất khó để kiểm soát, các tệ nạn liên quan tới tiền mặt sẽ có cơ hội tăng lên. Thứ hai, lưu thông tiền mặt tiêu tốn một chi phí quá lớn. Đơn cử, hàng năm NHNN phải thu về tiêu hủy và phát hành thay thế cho lượng tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông; chưa kể tới vấn đề chuyên chở, kiểm đếm... gây lãng phí, đem lại độ rủi ro cho cả NHTM và khách hàng. Từ kinh nghiệm thực tế của các nước phát triển cho thấy, một nền kinh tế dựa chủ yếu vào tiền mặt không thể phát triển nhanh được.
Nền kinh tế của Việt Nam còn rất bất lợi khi lượng tiền mặt lưu thông trên thị trường vẫn còn khá lớn. Chủ trương phát triển TTKDTM là chủ trương lớn, sẽ làm thay đổi diện mạo của thanh toán trong nền kinh tế quốc dân, giúp nền kinh tế Việt Nam từng bước phù hợp với thông lệ quốc tế. Tất nhiên, so sánh là khập khiễng với một thị trường tài chính đang phát triển như Việt Nam, nhưng khi đứng trong sân chơi toàn cầu, phải biết “nhìn người” để “ngẫm ta”. Ở nhiều quốc gia trên thế giới, hoạt động TTDKTM là một phương thức thanh toán phổ biến, thậm chí có thể chiếm tới 90% tổng lượng giao dịch hàng ngày. Với Việt Nam, phải thẳng thắn mà nhìn nhận rằng, đến giờ vẫn chưa thể chắc chắn về việc sẽ thành công được bao nhiêu phần trăm, và điều này sẽ đến sớm hay muộn. Vì đây là con đường dài, cần rất nhiều sự nỗ lực, thời gian, vật chất, nguồn lực... để có thể bước một bước dài như vậy. Nhưng với những con số đã đạt được, thêm nữa, việc tiếp cận thương mại điện tử tại nước ta kể từ khi có sự xuất hiện và phát triển nhanh chóng của internet hay điện thoại thông minh, đang ngày càng lớn hơn, để tiết kiệm thời gian, chi phí đi lại, vận chuyển, không ít người dân đã chủ động lựa chọn các phương thức thanh toán trực tuyến phục vụ cho nhu cầu mua sắm của bản thân và gia đình. Khi thấy được sự thuận tiện, an toàn và nhanh chóng, tất yếu sẽ nhiều người làm theo. Từ ý thức của mỗi cá nhân, sẽ hình thành nên ý thức chung của cả cộng đồng. Và việc TTKDTM sớm muộn, sẽ là xu thế tất yếu ở Việt Nam.