Khi áp lực lãi suất lớn dần

Khi áp lực lãi suất lớn dần

Nguyễn Sơn

 

Ngay những ngày đầu năm, áp lực lãi suất ngày càng lớn dần. Lãi suất huy động của khá nhiều NH đã tăng nhẹ khoảng 0,1- 0,2% để đưa lãi suất tiết kiệm các kỳ hạn 12 tháng lên mức 7 – 7,5%/năm tại các NH nhỏ và thấp hơn một chút tại các NH lớn như Vietcombank, BIDV, Argibank, VietinBank.

Lãi suất tăng phần nào phản ánh dòng vốn đầu năm có dấu hiệu thiếu hụt cục bộ ở một vài NH nhỏ, trong khi những NH lớn cũng muốn điều chỉnh cơ cấu nguồn vốn huy động phù hợp hơn với đường cong lãi suất. Nhất là khi người dân và các doanh nghiệp những tuần áp Tết Nguyên đán vừa qua đã rút bớt vốn từ hệ thống NH để chi tiêu cũng như thanh toán cho đối tác. Mặc dù vậy, dòng vốn cũng nhận được bệ đỡ từ dòng kiều hối đổ về trong dịp đầu năm. Điều này cũng giúp giảm áp lực cho thị trường ngoại hối, đưa tỷ giá USD/VND giảm một chút so với dịp căng thẳng cuối năm ngoái.

Mặc dù tháng 1/2016, thị trường sản xuất kinh doanh khá trầm lắng và vẫn còn quá sớm để nói về hơn chục tháng tiếp theo của năm 2016, song mặt bằng lãi suất nhích lên thời gian qua có thể tiếp tục đà tăng hay hạ ngay trong những tháng tới bởi hiện tại dòng vốn đầu tư chảy vào nền kinh tế vẫn chưa rõ ràng. Điển hình là dòng vốn chảy vào thị trường chứng khoán đang có dấu hiệu chững lại và chỉ số VN-Index tiếp tục đứng ở mức thấp, chỉ dao động quanh vùng 530 trong những ngày vừa qua.

Lãi suất đầu vào của NH tăng mặc dù giúp tiền đồng bình ổn hơn nhưng chắc chắn, cộng đồng doanh nghiệp sẽ không cảm thấy vui khi áp lực trả nợ cho năm 2016 sẽ cao hơn so với năm 2015.

Khi so sánh với mặt bằng lãi suất các quốc gia trong khu vực, doanh nghiệp Việt vẫn còn chịu khá nhiều thiệt thòi khi lãi suất cho vay cao hơn. Ví dụ, lãi suất cho vay phổ biến đối với các doanh nghiệp trong nước hiện nay từ khoảng 10,5%năm trở lên trong khi tại Thái Lan, lãi suất cho vay hiện chỉ khoảng 6-8%/năm, lãi suất cho vay của các NH Malaysia quanh mức 4-5%/năm.

Đặc biệt, áp lực tiền tệ cho các quốc gia châu Á ngày càng lớn hơn khi mới đây, NH Trung ương Nhật Bản hạ lãi suất tiền gửi tiết kiệm ở hầu hết các đối tượng xuống – 0,1% trong động thái hạ giá trị đồng Yên, kích thích chi tiêu của người dân. Cùng với một số quốc gia châu Âu cũng đã giữ lãi suất tiết kiệm thấp hơn 0%, hành động nới lỏng tiền tệ của Nhật thật sự gây lo ngại cho các quốc gia khác về một cuộc chiến tiền tệ khốc liệt trong năm nay.

Chỉ số nhà quản trị mua hàng (PMI) tháng 1 vừa qua cũng chỉ ra các quốc gia châu Á suy giảm sản xuất khá nhanh. Cụ thể chỉ số PMI của Đài Loan suy giảm từ mức 51,7 tháng trước xuống còn 50,6. Đặc biệt là tại Hàn Quốc, chỉ số PMI đã rớt vào vùng thu hẹp sản xuất khi rơi từ mức 50,7 của tháng trước xuống còn 49,5 trong tháng 1. Sản lượng xuất khẩu của Hàn Quốc đã sụt giảm mạnh đến 18,5%, mức mạnh nhất kể từ tháng 8/2009.

Nhưng điều gây lo ngại nhất chính là Trung Quốc. Nền kinh tế có dấu hiệu nguội lạnh sẽ gây áp lực cho NH Trung Ương nước này tiếp tục thực hiện phá giá đồng Nhân dân tệ nhằm thúc đẩy xuất khẩu, giải phóng hàng tồn kho trong nước. Trước khi Nhật hành động thì vào ngày 7/1/2016, Trung Quốc cũng đã hạ giá trị đồng nhân dân tệ 0,51%.

Hiện tại, cán cân thương mại giữa Việt Nam và Trung Quốc tiếp tục diễn biến lệch pha, trong đó thâm hụt thương mại của Việt Nam ngày càng tăng mạnh. Nhập siêu của Việt Nam từ Trung Quốc đã tăng hơn 10 lần từ mức 2,8 tỷ USD năm 2005 lên mức gần 29 tỷ USD năm 2014. Năm 2015, mức nhập siêu này tiếp tục tăng mạnh lên 35 tỷ USD.

Rõ ràng, hàng hóa của Việt Nam khó mà cạnh tranh nổi với các sản phẩm đã rẻ giờ còn rẻ hơn của Trung Quốc. Để hạn chế phần nào tác động cũng như hỗ trợ cho các doanh nghiệp xuất khẩu trong bối cảnh thị trường bên ngoài đang suy giảm rất nhanh, NHNN Việt Nam cần mềm dẻo hơn trong các chính sách tiền tệ.

Bối cảnh hiện tại cũng có thể cho phép thực hiện điều đó. Lạm phát trong tháng 1 chỉ là 0,8%. Với giá dầu được giới chuyên gia cho rằng sẽ tiếp tục diễn biến thấp trong năm nay thì lạm phát sẽ tiếp tục duy trì ở mức thấp. Nhờ đó, NHNN đang rộng đường để thực hiện các chính sách tiền tệ.

Trong năm nay, gói hỗ trợ thị trường bất động sản 30.000 nghìn đồng tỷ sẽ kết thúc vào tháng 6. Hiện tại, các nhà kinh doanh bất động sản và người mua nhà đang kỳ vọng về một gói hỗ trợ mới, có thể là dành cho phân khúc cấp trung bình để tiếp tục giữ lửa cho thị trường.

Dĩ nhiên, mặt trái của chính sách này là có thể dễ dẫn đến các khoản vay nợ của hộ gia đình và doanh nghiệp tăng lên. Mặc dù vậy, với tỷ lệ vay nợ của các hộ gia đình trên tổng thu nhập quốc dân hiện chỉ khoảng 20%, thấp hơn khá nhiều so với mức 80% của Thái Lan hay Malaysia thì ít nhất trong ngắn hạn, những rủi ro nợ ở phân khúc hộ gia đình không phải là điều đáng lo.

Điều đáng quan ngại chính là nằm ở khu vực công, đặc biệt là khối doanh nghiệp nhà nước với tỉ lệ vay nợ quá lớn. Do đó, song song với các biện pháp nới lỏng tiền tệ thì việc cải cách khu vực doanh nghiệp này là điều thiết yếu để tránh gây ra các rủi ro lớn.