Tại Kỳ họp thứ 5, Quốc hội Khóa XIII, Ngân hàng Nhà nước nhận được chất vấn của đại biểu Quốc hội Phạm Văn Gòn - Đoàn Đại biểu Quốc hội Thành phố Hồ Chí Minh.
Câu hỏi:
Theo thông tin từ báo chí cũng như phản ánh của cử tri thì vấn đề việc rút tiền thông qua hệ thống máy rút tiền tự động ATM của các ngân hàng vẫn còn nhiều bất cập. Có những thời điểm phải đi rất nhiều máy ATM vẫn không rút được tiền. Đó là chưa kể các bất cập khác như vấn đề an ninh trật tự, bị đánh cắp mã số…Đề nghị Thống đốc cho biết Ngân hàng Nhà nước có giải pháp gì cho vấn đề này? Định hướng phát triển hệ thống thanh toán không dùng tiền mặt hiện nay ra sao? Định hướng phát triển hệ thống thanh toán không dùng tiền mặt hiện nay ra sao? Cử tri cũng đặt vấn đề là bao giờ có thể dùng thẻ để thanh toán thay vì phải rút tiền từ ATM hiện nay?
Thống đốc Ngân hàng Nhà nước xin trả lời Đại biểu Phạm Văn Gòn như sau:
1. Về nâng cao chất lượng dịch vụ rút tiền qua thẻ ATM:
Để quản lý và nâng cao chất lượng dịch vụ máy giao dịch tự động (ATM) cũng như đảm bảo an toàn hoạt động ATM, Ngân hàng Nhà nước đã ban hành Thông tư số 36/2012/TT-NHNN ngày 28/12/2012 quy định về trang bị, quản lý, vận hành và đảm bảo an toàn hoạt động của máy giao dịch tự động. Ngân hàng Nhà nước cũng đã chỉ đạo và hướng dẫn Ngân hàng Nhà nước chi nhánh các tỉnh, thành phố, các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán (TCCƯDVTT) triển khai thực hiện các quy định tại Thông tư để nâng cao hoạt động của mạng lưới ATM, đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người sử dụng.
Đến nay, hầu hết các TCCƯDVTT đã đầu tư nâng cấp hệ thống ATM, cơ bản nâng cao chất lượng dịch vụ của mạng lưới ATM, phục vụ tốt hơn nhu cầu của người sử dụng, khách hàng sử dụng các dịch vụ thanh toán tiện ích qua ATM ngày càng tăng. Ngân hàng Nhà nước luôn có bộ phận theo dõi giám sát, kiểm tra hoạt động ATM, chỉ đạo xử lý các vấn đề đảm bảo an toàn hoạt động ATM theo đúng quy định.
Tuy nhiên, trong quá trình hoạt động khó tránh khỏi một số trường hợp máy ATM xảy ra sự cố ảnh hưởng đến việc sử dụng dịch vụ ATM như mất điện, sự cố đường truyền, tiếp quỹ chưa kịp thời... Ngân hàng Nhà nước đã tổ chức giám sát, chỉ đạo các TCCƯDVTT có phản hồi kịp thời những phản ánh trên phương tiện báo chí cũng như khắc phục nhanh chóng các sự cố kỹ thuật.
2. Về đảm bảo an ninh, an toàn hoạt động thanh toán thẻ:
Để đảm bảo an ninh, an toàn hoạt động thanh toán thẻ, ngành Ngân hàng đã phối hợp với Bộ Công an, đặc biệt là Cục Cảnh sát phòng chống tội phạm công nghệ cao (C50), trong việc phòng chống tội phạm, đảm bảo an ninh, an toàn trong hoạt động thanh toán; thiết lập các kênh trao đổi thông tin để kịp thời phối hợp, xử lý nhiều vụ việc gian lận, lừa đảo trong thanh toán thẻ, thanh toán điện tử, góp phần giảm bớt rủi ro trong thanh toán, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân có liên quan. Ngân hàng Nhà nước cũng đang tham gia xây dựng dự thảo Nghị định của Chính phủ quy định phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm và vi phạm pháp luật trong lĩnh vực sử dụng công nghệ cao do Bộ Công an chủ trì xây dựng nhằm hoàn thiện hơn cơ sở pháp lý về phòng, chống tội phạm công nghệ cao trong lĩnh vực thanh toán.
3. Về định hướng phát triển hệ thống thanh toán không dùng tiền mặt:
Ngày 27/12/2011, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án Đẩy mạnh thanh toán không dùng tiền mặt (TTKDTM) tại Việt Nam giai đoạn 2011-2015 (Quyết định số 2453/QĐ-TTg), theo đó định hướng:
- Định hướng chung: Đa dạng hóa dịch vụ thanh toán, phát triển cơ sở hạ tầng thanh toán, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thanh toán điện tử, chú trọng phát triển thanh toán không dùng tiền mặt trong khu vực nông thôn để đáp ứng tốt hơn nhu cầu thanh toán của nền kinh tế, giảm chi phí xã hội liên quan đến tiền mặt, tạo sự chuyển biến mạnh, rõ rệt về tập quán thanh toán trong xã hội, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống ngân hàng và hiệu quả quản lý nhà nước.
- Định hướng cụ thể:
+ Đến cuối năm 2015, tỷ lệ tiền mặt trong tổng phương tiện thanh toán ở mức thấp hơn 11%; Tăng mạnh số người dân được tiếp cận các dịch vụ thanh toán, nâng tỷ lệ người dân có tài khoản tại ngân hàng lên mức 35 - 40% dân số.
+ Thực hiện mục tiêu của Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử giai đoạn 2011 - 2015 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1073/QĐ-TTg ngày 12 tháng 7 năm 2010.
+ Phát triển dịch vụ thanh toán thẻ, trọng tâm là phát triển thanh toán qua điểm chấp nhận thẻ. Đến năm 2015, toàn thị trường có khoảng 250.000 thiết bị chấp nhận thẻ được lắp đặt với số lượng giao dịch đạt khoảng 200 triệu giao dịch/năm.
+ Áp dụng một số hình thức thanh toán mới, phù hợp với điều kiện và đặc điểm của khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa.
Đề án cũng đã nêu nhiệm vụ chủ yếu trong thời gian tới là phát triển thanh toán điện tử với nhiều sản phẩm, dịch vụ mới, đa dạng, an toàn, tiện lợi; trong đó trọng tâm là phát triển thanh toán qua điểm chấp nhận thẻ (POS) để giảm thanh toán bằng tiền mặt, tạo thói quen TTKDTM trong bộ phận dân cư.
Để đảm bảo triển khai kịp thời, có hiệu quả Đề án, Ngân hàng Nhà nước đã xây dựng Kế hoạch triển khai (Quyết định số 1131/QĐ-NHNN), xác định cụ thể các nhiệm vụ, lộ trình, thời hạn hoàn thành và trách nhiệm của các đơn vị liên quan thuộc Ngân hàng Nhà nước trong việc triển khai thực hiện; trình Chính phủ ban hành Nghị định 101/2012/NĐ-CP quy định về TTKDTM, tạo lập hành lang pháp lý quan trọng, điều chỉnh đối với các tổ chức, đơn vị, cá nhân tham gia vào hoạt động TTKDTM trong nền kinh tế. NHNN đã và sẽ ban hành một số Thông tư hướng dẫn cụ thể nhằm tạo khuôn khổ pháp lý thống nhất đồng bộ và thuận lợi, khuyến khích phát triển TTKDTM, thanh toán thẻ qua POS.
4. Về đẩy mạnh thanh toán thẻ thay vì rút tiền từ ATM:
Liên quan đến hoạt động thanh toán thẻ ngân hàng, nhìn chung hoạt động thanh toán thẻ thời gian qua đã đạt được những kết quả nhất định, góp phần giảm tỷ lệ tiền mặt trong tổng phương tiện thanh toán trong nền kinh tế qua các năm; đến nay, toàn thị trường có khoảng 58,4 triệu thẻ ngân hàng được phát hành của 49 tổ chức phát hành thẻ, với khoảng 14.300 ATM, hơn 105.700 POS được lắp đặt. Để tạo thuận lợi cho chủ thẻ, nâng cao hiệu quả hoạt động thẻ của các ngân hàng, từ đó thúc đẩy TTKDTM, thời gian qua Ngân hàng Nhà nước đã chỉ đạo liên thông mạng lưới ATM trên toàn quốc; đồng thời, đã chỉ đạo các công ty chuyển mạch, các ngân hàng thương mại triển khai kết nối liên thông hệ thống POS và phát triển thanh toán thẻ qua POS trên toàn quốc; thông qua đó khách hàng có thể sử dụng thẻ ngân hàng của mình để thanh toán hàng hóa/dịch vụ tại các ATM/ POS của bất kỳ ngân hàng nào kết nối trong hệ thống, hoặc thông qua Internet, Mobile,… hoặc các dịch vụ khác do các TCCƯDVTT cung ứng; không chỉ để rút tiền mặt tại ATM.
Tuy nhiên trong thời gian qua, thanh toán thẻ nội địa qua POS chưa nhiều; doanh nghiệp, người dân còn chưa mặn mà với thanh toán qua POS; mặc dù số lượng thẻ đã tăng lên đáng kể, nhưng việc sử dụng thẻ của người sử dụng thẻ chưa phát triển, thẻ chủ yếu dùng để rút tiền mặt tại ATM, do đó tác dụng giảm sử dụng tiền mặt chưa nhiều, mặt khác làm tăng áp lực đối với việc duy trì hoạt động và tiếp quỹ tiền mặt cho ATM.
Để đẩy mạnh phát triển hoạt động thanh toán thẻ qua POS trong thời gian tới, Ngân hàng Nhà nước dự kiến ban hành Chương trình tổng thể phát triển thanh toán thẻ qua POS với một số giải pháp chính như:
+ Bổ sung, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về thanh toán thẻ;
+ Nâng cao chất lượng và phát triển cơ sở hạ tầng thanh toán;
+ Xây dựng và ban hành các cơ chế, chính sách khuyến khích phù hợp về thuế hoặc biện pháp tương tự như ưu đãi về thuế (ưu đãi rõ rệt về Thuế Giá trị gia tăng, Thuế thu nhập doanh nghiệp) đối với doanh số bán hàng hoá, dịch vụ thanh toán bằng thẻ qua POS.
+ Phối hợp với Bộ Công thương trong việc yêu cầu các trung tâm mua sắm, trung tâm thương mại, điểm bán lẻ hàng hóa, dịch vụ có đủ điều kiện phải lắp đặt thiết bị và chấp nhận TTKDTM, nhất là thanh toán bằng thẻ.
+ Phối hợp với Bộ Công an ban hành các quy định, tăng cường biện pháp đảm bảo an ninh, an toàn, bảo mật, phát hiện, đấu tranh, phòng ngừa, ngăn chặn và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật trong lĩnh vực thanh toán thẻ, ATM, POS và các phương thức thanh toán sử dụng công nghệ cao; Phối hợp với Bộ Thông tin và Truyền thông đẩy mạnh công tác thông tin tuyên truyền về TTKDTM nói chung, hoạt động thanh toán thẻ qua POS nói riêng.
Mục tiêu đến năm 2015, toàn thị trường có khoảng 250.000 thiết bị chấp nhận thẻ được lắp đặt với số lượng giao dịch đạt khoảng 200 triệu giao dịch/năm. Với các biện pháp đồng bộ, tích cực của Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước, đặc biệt là chủ trương thúc đẩy phát triển thanh toán thẻ qua POS trong thời gian tới, việc sử dụng thẻ thanh toán qua POS sẽ trở nên phổ biến, tạo sự chuyển biến cơ bản về thói quen TTKDTM trong bộ phận dân cư.
Trên đây là ý kiến trả lời của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước về nội dung chất vấn của Đại biểu Quốc hội Phạm Văn Gòn. Thống đốc Ngân hàng Nhà nước mong tiếp tục nhận được sự quan tâm của Đại biểu Quốc hội đối với hoạt động ngân hàng.