Ngân hàng Nhà nước Việt Nam nhận được 01 kiến nghị của cử tri tỉnh Thái Nguyên thuộc thẩm quyền giải quyết, xử lý của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) do Văn phòng Chính phủ chuyển đến sau Kỳ họp thứ 11, Quốc hội Khóa XIII.
Kiến nghị của cử tri: “Đề nghị xem xét ban hành Luật quản lý và sử dụng tiền mặt. Việc sử dụng tiền mặt như hiện nay của Việt Nam rất khó cho công tác quản lý, dễ tẩu tán tài sản khi bị phát hiện tham ô, tham nhũng và dễ dàng sử dụng đồng tiền để đưa, nhận hối lộ”.
Ngân hàng Nhà nước Việt Nam trả lời như sau:
1. Về hành lang pháp lý quản lý việc sử dụng tiền mặt:
Hiện nay, liên quan đến quản lý nhà nước về hoạt động thanh toán nói chung và thanh toán bằng tiền mặt nói riêng, theo thẩm quyền, Quốc hội, Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính đã ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh hoạt động thanh toán bằng tiền mặt, cụ thể như sau:
- Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam 2010;
- Nghị định số 222/2013/NĐ-CP ngày 31/12/2013 của Chính phủ về thanh toán bằng tiền mặt;
- Thông tư số 33/2014/TT-NHNN ngày 20/11/2014 quy định về một số trường hợp được thanh toán bằng tiền mặt của các tổ chức sử dụng vốn nhà nước;
- Thông tư số 09/2012/TT-NHNN ngày 10/4/2012 quy định việc sử dụng các phương tiện thanh toán để giải ngân vốn cho vay của tổ chức tín dụng;
- Thông tư số 164/2011/TT-BTC ngày 17/11/2011 quy định quản lý thu chi bằng tiền mặt qua hệ thống Kho bạc Nhà nước;
- Thông tư số 09/2015/TT-BTC ngày 29/01/2015 hướng dẫn giao dịch tài chính của doanh nghiệp.
Ngoài ra, còn có nhiều quy định khác được ban hành để đẩy mạnh việc thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam như:
- Quy định về điều kiện khấu trừ thuế giá trị gia tăng đầu vào tại Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật thuế giá trị gia tăng; quy định về điều kiện của các khoản chi được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế tại Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp;
- Quyết định số 291/2006/QĐ-TTg ngày 29/12/2006 về việc phê duyệt Đề án thanh toán không dùng tiền mặt giai đoạn 2006-2010 và định hướng đến năm 2020 tại Việt Nam;
- Chỉ thị số 20/2007/CT-TTg ngày 24/8/2007 về việc trả lương qua tài khoản cho các đối tượng hưởng lương từ ngân sách nhà nước;
- Quyết định số 2453/QĐ-TTg ngày 27/12/2011 phê duyệt Đề án đẩy mạnh thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam giai đoạn 2011-2015;
- Nghị định số 101/2012/NĐ-CP ngày 22/11/2012 về thanh toán không dùng tiền mặt;
- Quyết định số 1131/QĐ-NHNN ngày 30/5/2012 của Ngân hàng Nhà nước ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện Quyết định số 2453/QĐ-TTg ngày 27/12/2011 phê duyệt Đề án đẩy mạnh thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam giai đoạn 2011-2015;
- Thông tư số 46/2014/TT-NHNN ngày 31/12/2014 hướng dẫn về dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt.
Như vậy, hiện nay về cơ bản, các văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh về thanh toán bằng tiền mặt và thanh toán không dùng tiền mặt đã được ban hành tương đối đầy đủ như đã nêu trên. Những quy định về trường hợp được thanh toán bằng tiền mặt, trường hợp bắt buộc phải thanh toán không dùng tiền mặt (qua ngân hàng) đã được nghiên cứu thận trọng, phù hợp với tình hình thực tiễn ở nước ta (như đối với khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa chưa tiếp cận được với dịch vụ ngân hàng hoặc các giao dịch nhỏ lẻ...) nhằm đảm bảo tính khả thi; đồng thời góp phần phòng chống tham nhũng (như những quy định về tổ chức có sử dụng kinh phí ngân sách nhà nước và vốn nhà nước không được thanh toán bằng tiền mặt...).
Bên cạnh đó, để tăng cường công tác quản lý tiền mặt và từng bước hạn chế các giao dịch thanh toán bằng tiền mặt trong nền kinh tế nhằm cải thiện tính minh bạch trong các hoạt động kinh tế, góp phần hạn chế việc tham ô, tham nhũng, NHNN đã và đang triển khai các biện pháp như chỉ đạo các tổ chức tín dụng đầu tư cơ sở hạ tầng phục vụ thanh toán không dùng tiền mặt; đa dạng hóa các dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt như dịch vụ ngân hàng trên Internet (Internet banking), dịch vụ ngân hàng trên điện thoại di động (Mobile banking), dịch vụ ngân hàng qua tin nhắn điện thoại di động (SMS banking),...; nâng cao chất lượng cung cấp dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt; đẩy mạnh công tác tuyên truyền về những rủi ro của việc sử dụng tiền mặt và lợi ích của việc thanh toán không dùng tiền mặt đem lại để từng bước thay đổi thói quen thanh toán của người dân.
Các chính sách NHNN triển khai thời gian qua đã góp phần tạo chuyển biến tích cực về việc sử dụng tiền mặt trong nền kinh tế. Các giao dịch thanh toán bằng tiền mặt trong nền kinh tế đã từng bước được quản lý và có xu hướng giảm dần, nhất là những giao dịch thanh toán bằng tiền mặt qua hệ thống Kho bạc Nhà nước, của các doanh nghiệp nhà nước,... Tính đến cuối năm 2015, tỷ lệ tiền mặt trong tổng phương tiện thanh toán là 12,7%.
Tuy nhiên, việc thanh toán bằng tiền mặt trong nền kinh tế hiện nay còn được điều chỉnh bởi nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác có liên quan như Bộ luật Dân sự, Luật Thương mại, Luật Nhà ở. Theo đó, phương thức thanh toán đối với những giao dịch dân sự, thương mại, nhà ở trong nền kinh tế do các bên tự thỏa thuận.
2. Về đề xuất xem xét ban hành Luật quản lý và sử dụng tiền mặt:
Ngân hàng Nhà nước sẽ tiếp tục nghiên cứu, tổng kết, đánh giá việc thực hiện các quy định hiện hành về thanh toán bằng tiền mặt và thanh toán không dùng tiền mặt cũng như tham khảo kinh nghiệm quốc tế về việc quản lý tiền mặt và thanh toán bằng tiền mặt để đề xuất sửa đổi, bổ sung các quy định hiện hành hoặc đề xuất cơ quan có thẩm quyền xây dựng Luật quản lý và sử dụng tiền mặt nếu cần thiết.
Trên đây là ý kiến trả lời của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam về nội dung kiến nghị của cử tri tỉnh Thái Nguyên. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam trân trọng cảm ơn và rất mong tiếp tục nhận được sự quan tâm, ủng hộ của Đoàn Đại biểu Quốc hội và cử tri đối với hoạt động ngân hàng./.