a) Tên Đề tài: Hoàn thiện hệ thống báo cáo thống kê của NHNN và nâng cấp Thông tư 31/2013/TT-NHNN ngày 13/12/2013 - mã số DTNH.03/2015
b) Tổ chức chủ trì: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
c) Chủ nhiệm và người tham gia chính:
- Chủ nhiệm: ThS. Nguyễn Thị Dịu - Phó trưởng phòng, Vụ Dự báo, thống kê, NHNN.
- Thư ký: CN. Trần Tuấn Anh - Phó Vụ trưởng, Vụ Dự báo, thống kê, NHNN.
- Các thành viên tham gia:
d) Mục tiêu của nhiệm vụ:
Đề tài nhằm mục tiêu nghiên cứu những vấn đề chung về thống kê tiền tệ, ngân hàng và kinh nghiệm quốc tế trong xây dựng và tổ chức hệ thống báo cáo thống kê; nghiên cứu thực trạng hệ thống báo cáo thống kê tại Ngân hàng Nhà nước; từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện hệ thống báo cáo thống kê tại Thông tư 31/2013/TT-NHNN ngày 13/12/2013.
đ) Thời gian bắt đầu và thời gian kết thúc:
- Thời gian bắt đầu: Tháng 02/2015.
- Thời gian kết thúc: Tháng 07/2016.
e) Kinh phí thực hiện: 220 triệu đồng
g) Kết quả thực hiện:
Đề tài DTNH.03/2015 được cấu trúc thành 03 chương với các nội dung nghiên cứu cụ thể như sau:
Chương 1 nghiên cứu những vấn đề chung về thống kê tiền tệ, ngân hàng và kinh nghiệm quốc tế trong xây dựng và tổ chức hệ thống báo cáo thống kê, bao gồm: vai trò và nhiệm vụ của thống kê tiền tệ, ngân hàng , phương pháp thống kê và các loại báo cáo thống kê tiền tệ, ngân hàng, kinh nghiệm xây dựng và tổ chức hệ thống báo cáo thống kê phục vụ yêu cầu quản lý, điều hành của một số ngân hàng trung ương hiện đại. Trên cơ sở kinh nghiệm của NHTW Thái Lan và Malaysia trong công tác xây dựng và tổ chức hệ thống báo cáo thống kê phục vụ yêu cầu quản lý, điều hành cũng như để tiếp tục hoàn thiện và nâng cao chất lượng công tác thống kê của NHNN Việt Nam, nhóm nghiên cứu rút ra một số bài học kinh nghiệm cho Việt Nam như sau:
- NHNN Việt Nam cần nghiên cứu sắp xếp, tổ chức lại bộ phận thống kê của hệ thống NHNN để có khối lượng thông tin lớn, tin cậy, phục vụ đắc lực cho hoạch định và điều hành chính sách tiền tệ – tín dụng và hoạt động ngân hàng, phục vụ phát triển kinh tế – xã hội và hội nhập quốc tế về thông tin.
- Để mở rộng phạm vi thu thập thông tin, bổ sung thông tin phục vụ tốt hơn cho công tác chỉ đạo điều hành của NHNN, NHNN cần phải sử dụng phương pháp điều tra thống kê thường xuyên hơn để thu thập các thông tin chưa được quy định trong Thông tư 31 của Thống đốc NHNN.
- NHNN Việt Nam cần nghiên cứu hoàn thiện mô hình báo cáo tập trung theo hướng tập trung hoàn toàn. Theo đó, với tất cả các yêu cầu báo cáo áp dụng đối với TCTD, NHNN chỉ yêu cầu trụ sở chính của TCTD báo cáo, các chi nhánh TCTD không phải báo cáo NHNN chi nhánh tỉnh, thành phố trên địa bàn đối với tất cả các báo cáo.
- Để tiếp tục đổi mới công tác thống kê của NHNN Việt Nam theo mô hình tập trung, vấn đề công nghệ phải được ưu tiên hàng đầu và phải được xây dựng trên nền tảng công nghệ thông tin hiện đại.
Tại chương 2, nhóm tác giả tập trung phân tích thực trạng hệ thống báo cáo thống kê tại Ngân hàng Nhà nước, đánh giá hệ thống báo cáo thống kê hiện tại so với yêu cầu thông tin phục vụ công tác quản lý, điều hành, giám sát an toàn hoạt động tổ chức tín dụng của Ngân hàng Nhà nước, phân tích kết quả đạt được và những hạn chế trong hệ thống báo cáo thống kê hiện tại. Theo nhóm nghiên cứu, hệ thống báo cáo thống kê hiện tại đã có sự cải thiện đáng kể về tính chính xác, kịp thời và đầy đủ của số liệu, báo cáo thống kê; tính đa dạng hóa và chất lượng các sản phẩm thống kê cũng được cải thiện đáng kể. Tuy nhiên, hệ thống báo cáo thống kê hiện tại vẫn còn nhiều hạn chế. Cụ thể, hệ thống chỉ tiêu, mẫu biểu báo cáo thống kê chưa đảm bảo tính bao quát về đơn vị báo cáo, nhiều chỉ tiêu được quy định quá chi tiết so với mức cần thiết; chưa có sự thống nhất trong cách thức phân tổ; hệ thống chỉ tiêu, mẫu biểu báo cáo khá cồng kềnh, nhưng lại chưa đáp ứng yêu cầu tổng hợp thông tin báo cáo cho các tổ chức quốc tế; Một số chỉ tiêu báo cáo đưa ra khi chưa có văn bản hướng dẫn nghiệp vụ rõ ràng, chưa có sự thống nhất trong định nghĩa đối với một số chỉ tiêu cơ bản phục vụ công tác chỉ đạo, điều hànhnhư chỉ tiêu tín dụng, huy động vốn, nợ xấu... Định dạng báo cáo hiện thời còn gây khó khăn cho người kiểm tra, tra soát và duyệt báo cáo, không hỗ trợ nhiều cho TCTD trong đáp ứng thông tin quản trị điều hành cũng như hỗ trợ việc khai thác báo cáo linh hoạt. Tại Ngân hàng Nhà nước, công tác xây dựng, ban hành yêu cầu báo cáo chưa thực hiện theo quy trình tập trung, chưa hình thành kho dữ liệu chuẩn có khả năng tích hợp với nhiều hệ thống thông tin nội bộ khác, việc chia sẻ thông tin giữa các đơn vị trong NHNN còn hạn chế... Bên cạnh đó, hệ thống báo cáo thống kê hiện tại còn một số hạn chế như: Chương trình phần mềm báo cáo thống kê hiện tại đôi khi còn không ổn định, tốc độ xử lý chậm, công tác kiểm tra, tra soát báo cáo đối với một số chỉ tiêu, mẫu biểu báo cáo còn gặp nhiều khó khăn; Công tác kiểm tra báo cáo trước khi gửi tại TCTD còn hạn chế ; Công tác giám sát thực hiện quy định về báo cáo, sử dụng dữ liệu đối với các đơn vị thuộc NHNN còn hạn chế; Chế tài xử lý vi phạm đối với các TCTD vi phạm quy định về báo cáo tại Thông tư 31 chưa đủ tính răn đe dẫn đến tính kịp thời, chất lượng báo cáo còn hạn chế.
Tại chương 3, nhóm tác giả đặt ra 05 mục tiêu hoàn thiện hệ thống báo cáo thống kê trong ngành ngân hàng, bao gồm: Xây dựng hệ thống báo cáo thống kê về tiền tệ và hoạt động ngân hàng tập trung, thống nhất và hoạt động có hiệu quả dựa trên cơ sở nền tảng công nghệ thông tin tiên tiến nhằm cải thiện căn bản chất lượng và hiệu quả của công tác thống kê trong ngành ngân hàng; Xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung (Data Warehouse) và tổ chức kho dữ liệu chuyên biệt theo mảng nghiệp vụ đáp ứng nhu cầu các đơn vị chức năng; Xây dựng chương trình phần mềm báo cáo thống kê với các chức năng tiện ích, thông minh, thân thiện với người sử dụng cho phép tạo mới/chỉnh sửa/bổ sung yêu cầu dữ liệu đầu vào; Ứng dụng triệt để các công cụ khai thác báo cáo thống kê linh hoạt, kịp thời tạo và thiết kế báo cáo theo yêu cầu người sử dụng và Tăng cường khả năng chia sẻ dữ liệu tự động.
Trên cơ sở phân tích thực trạng hệ thống báo cáo thống kê hiện tại và mục tiêu hoàn thiện hệ thống báo cáo thống kê trong ngành ngân hàng, nhóm nghiên cứu đề xuất một số giải pháp xây dựng chế độ báo cáo thống kê mới, bao gồm:
- Tách riêng quy định báo cáo thống kê áp dụng đối với các đơn vị thuộc Ngân hàng Nhà nước với quy định báo cáo thống kê áp dụng đối với các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài.
- Tích hợp quy định báo cáo thống kê, báo cáo tài chính, báo cáo cân đối tài khoản kế toán áp dụng cho các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài tại một Chế độ báo cáo mới.
- Hoàn thiện hệ thống thông tin báo cáo đáp ứng yêu cầu chỉ đạo, điều hành và xây dựng kế hoạch, chiến lược phát triển ngành Ngân hàng.
- Chuyển đổi định dạng yêu cầu báo cáo từ chỉ tiêu sang mẫu biểu.
- Kiện toàn mô hình báo cáo thống kê tập trung hoàn toàn.
- Bổ sung chế tài xử phạt vi phạm quy định báo cáo thống kê.
Theo báo cáo của nhóm nghiên cứu, các giải pháp đưa ra đã được áp dụng trong xây dựng Chế độ báo cáo mới thay thế Thông tư 31 và là khung pháp lý cơ bản để triển khai hệ thống báo cáo thống kê trong khuôn khổ Dự án Hệ thống thông tin quản lý và Hiện đại hóa ngân hàng (FSMIMS) do Ngân hàng Thế giới tài trợ nhằm nâng cao chất lượng báo cáo thống kê phục vụ công tác quản lý, điều hành của NHNN.
Đề tài được Hội đồng tư vấn đánh giá nghiệm thu kết quả thực hiện xếp loại khá./.