Trước hết, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) xin trân trọng cảm ơn sự quan tâm của Đại biểu Quốc hội Nguyễn Trường Giang, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Đắk Nông đối với hoạt động ngân hàng.
Về ý kiến chất vấn của Đại biểu nêu tại Phiên chất vấn và trả lời chất vấn của Đại biểu Quốc hội vào sáng ngày 17/11/2017 liên quan đến hiệu quả của việc sử dụng nguồn vốn cấp bù lãi suất cho vay nhà ở xã hội, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước xin trả lời như sau:
1. Về hiệu quả của việc sử dụng nguồn vốn được ngân sách nhà nước cấp bù chênh lệch lãi suất tại Ngân hàng Chính sách xã hội (NHCSXH):
Theo quy định tại Nghị định số 78/2002/NĐ-CP ngày 04/10/2002 của Chính phủ và các văn bản có liên quan, hàng năm, Nhà nước cấp cho NHCSXH cấp bù chênh lệch lãi suất huy động và chi phí thường xuyên để duy trì hoạt động quản lý của NHCSXH. Bên cạnh đó, NHCSXH đã chủ động xây dựng phương án sử dụng vốn, cũng như phương án huy động các nguồn vốn để triển khai cho vay các chương trình tín dụng chính sách đến người nghèo và các đối tượng chính sách.
Nguồn vốn tín dụng chính sách đã được đầu tư đến 100% xã, phường, thị trấn trên cả nước; trong đó, chủ yếu tập trung cho vay hộ nghèo, hộ cận nghèo, học sinh sinh viên có hoàn cảnh khó khăn, cho vay nước sạch vệ sinh môi trường, hỗ trợ hộ nghèo về nhà ở, người nghèo vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng đặc biệt khó khăn, vùng sâu, vùng xa... Kết quả, đã có trên 31,8 triệu lượt hộ nghèo và các đối tượng chính sách được vay vốn từ NHCSXH, góp phần giúp trên 4,5 triệu hộ vượt qua ngưỡng nghèo; thu hút, tạo việc làm cho gần 3,4 triệu lao động, hơn 3,5 triệu lượt HSSV có hoàn cảnh khó khăn được vay vốn học tập; xây dựng trên 9,9 triệu công trình nước sạch và vệ sinh môi trường; gần 528 nghìn căn nhà cho hộ nghèo và các hộ gia đình chính sách... Tín dụng chính sách đã góp phần giảm tỷ lệ hộ nghèo giai đoạn 2001-2005 từ 17% xuống 7%; giai đoạn 2005-2010 từ 22% xuống 9,45%; giai đoạn 2011-2015 từ 14,2% xuống 4,25%.
Đến cuối tháng 9/2017, tổng nguồn vốn tín dụng chính sách đạt 179.120 tỷ đồng, tăng 172.098 tỷ đồng, gấp hơn 25 lần so với khi thành lập. Trong đó, nguồn vốn do NHCSXH huy động trên thị trường, vay Ngân hàng Nhà nước, nhận tiền gửi 2% của các tổ chức tín dụng nhà nước và phát hành trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh đạt 129.775 tỷ đồng, chiếm 72,5%/tổng nguồn vốn.
Đối với việc bố trí vốn cho vay nhà ở xã hội theo Nghị định 100/2015/NĐ-CP, giai đoạn 2016-2020 NHCSXH đã được bố trí nguồn vốn 1.062 tỷ đồng từ ngân sách nhà nước nhưng đến nay vẫn chưa được cấp. Để sớm đưa chính sách vào cuộc sống, NHNN đã chỉ đạo NHCSXH có văn bản đề nghị Bộ Kế hoạch và đầu tư ứng trước 500 tỷ đồng và tự huy động 500 tỷ đồng cho kế hoạch năm 2018 để triển khai chương trình cho vay nhà ở xã hội, tuy nhiên đến nay Bộ Kế hoạch và Đầu tư vẫn chưa được bố trí vốn theo đề nghị.
Riêng trong năm 2018, dự kiến phân bổ Kế hoạch đầu tư vốn ngân sách trung ương để cấp bù lãi suất và phí quản lý cho NHCSXH là 2.000 tỷ đồng, phần cấp bù này đã bao gồm cả cấp bù lãi suất cho chương trình cho vay mua nhà ở xã hội theo Nghị định số 100/2015/NĐ-CP. Ngoài ra, NHCSXH còn chủ động huy động vốn, tiết giảm chi phí để cho vay đối với người nghèo ở nơi khó khăn, vùng không thuận lợi.
2. Về việc giảm chi phí cho vay đối với người nghèo ở vùng đặc biệt khó khăn nơi không thuận lợi cho việc sản xuất:
Ngoài việc ưu tiên tập trung nguồn vốn cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng đặc biệt khó khăn, vùng sâu, vùng xa, biên giới... Hiện nay, NHCSXH đang triển khai cho vay một số chương trình tín dụng dành riêng cho hộ nghèo vùng khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số với mức lãi suất thấp hơn mức lãi suất cho vay đối với hộ nghèo nói chung trên toàn quốc, cụ thể: (i) Cho vay hộ nghèo tại các huyện nghèo theo Nghị quyết 30a/2008/NQ- CP, lãi suất vay hiện nay là 3,3%/năm; (ii) Cho vay đối với hộ dân tộc thiểu số nghèo, hộ nghèo ở xã khu vực III, thôn, bản đặc biệt khó khăn theo Quyết định số 2085/QĐ-TTg, lãi suất cho vay hiện nay là 3,3%/năm; (iii) Cho vay trồng rừng sản xuất, phát triển chăn nuôi theo quy định tại Nghị định 75/2015/NĐ-CP, lãi suất cho vay là 1,2%/năm.
Như vậy, việc ưu tiên về nguồn vốn, ưu tiên về lãi suất cho vay đối với người nghèo vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số đã được thể hiện ở các chính sách cụ thể của Chính phủ, đồng thời phù hợp với Chiến lược phát triển NHCSXH giai đoạn 2011-2020 “Tiếp tục thực hiện cơ chế ưu đãi về lãi suất phù hợp với khả năng tài chính của Nhà nước và của đối tượng vay vốn trong từng thời kỳ.... Mức ưu đãi cao nhất dành cho hộ đồng bào dân tộc nghèo ở vùng đặc biệt khó khăn”.
3. Về giải pháp tăng dư nợ ngoài nguồn hỗ trợ lãi suất từ ngân sách nhà nước:
Thời gian tới, NHNN tiếp tục hỗ trợ, tạo điều kiện để NHCSXH thực hiện tốt công tác huy động nguồn lực cho tín dụng chính sách theo hướng tăng nguồn vốn NHCSXH tự huy động, tăng nguồn lực tại địa phương, nguồn vốn trong dân cư và từ chính người nghèo, cụ thể:
(i) Tiếp tục phối hợp chặt chẽ cùng với các Bộ, ngành Trung ương, cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương, đơn vị liên quan nghiêm túc thực hiện Quyết định 401/QĐ-TTg ngày 14/3/2016 về Kế hoạch triển khai Chỉ thị số 40-CT/TW ngày 22/11/2014 của Ban Bí thư Trung ương Đảng về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với tín dụng chính sách xã hội;
(ii) Chỉ đạo các tổ chức tín dụng Nhà nước thực hiện tốt việc duy trì 2% số dư tiền gửi tại NHCSXH; tạo điều kiện hỗ trợ NHCSXH trong việc huy động vốn, khuyến khích các tổ chức tín dụng mua trái phiếu do NHCSXH phát hành được Chính phủ bảo lãnh để đảm bảo ổn định nguồn vốn cho NHCSXH triển khai các chương trình tín dụng chính sách;
(iii) Chỉ đạo NHCSXH đa dạng hóa nguồn vốn, tập trung khai thác các nguồn vốn từ thị trường được ngân sách nhà nước cấp bù lãi suất, đặc biệt thực hiện tốt việc nhận tiền gửi từ người nghèo nhằm tạo thói quen tích lũy và hỗ trợ người nghèo từng bước tiếp cận với dịch vụ ngân hàng.
Trên đây là ý kiến trả lời của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước về nội dung chất vấn của Đại biểu Quốc hội Nguyễn Trường Giang. Thống đốc Ngân hàng Nhà nước mong tiếp tục nhận được sự quan tâm của Đại biểu đối với hoạt động ngân hàng.