a) Tên Đề tài: Hoàn thiện quy trình, thủ tục giám sát các tổ chức tín dụng nhằm đảm bảo an toàn hệ thống, Mã số: ĐTNH.001/16.
b) Tổ chức chủ trì: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam
c) Chủ nhiệm và người tham gia chính:
- Chủ nhiệm: CN. Trần Đăng Phi, Phó Chánh Thanh tra, giám sát ngân hàng, Cơ quan TTGSNH, NHNN;
- Thư ký: TS. Nguyễn Phi Lân;
- Các thành viên tham gia: Ths. Đỗ Thị Nhàn; Ths. Trương Anh Hùng; Ths. Nguyễn Mạnh Tiến; CN. Nguyễn Trọng Du; Ths. Bùi Anh Tuấn; Ths. Vũ Duy Tín; Ths. Nguyễn Xuân Hiệp; Ths. Nguyễn Hoài Nam.
d) Mục tiêu của nhiệm vụ: đề tài nhằm nghiên cứu sơ sở lý luận về quy trình, thủ tục giám sát ngân hàng; thực trạng quy trình, thủ tục giám sát ngân hàng tại Ngân hàng Nhà nước Việt Nam để đề xuất phương hướng và giải pháp hoàn thiện quy trình, thủ tục giám sát ngân hàng tại NHNN Việt Nam.
đ) Thời gian bắt đầu và thời gian kết thúc:
- Thời gian bắt đầu: Tháng 10/2016.
- Thời gian kết thúc: Tháng 01/2018.
e) Kinh phí thực hiện: 300 triệu đồng.
g) Kết quả thực hiện:
Đề tài ĐTNH.001/16 nhằm mục tiêu nghiên cứu, đánh giá các quy trình giám sát an toàn hoạt động ngân hàng hiện đang được một số cơ quan thanh tra, giám sát ngân hàng trên thế giới sử dụng; lựa chọn và xây dựng quy trình giám sát phù hợp với mô hình cơ cấu tổ chức của Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng; thử nghiệm và ứng dụng quy trình và các công cụ phục vụ hoạt động giám sát ngân hàng, trên cơ sở đó kiến nghị và tham mưu cho Ban lãnh đạo NHNN về hoàn thiện trình tự, thủ tục giám sát ngân hàng và đề xuất các giải pháp và lộ trình thực hiện nhằm nâng cao chất lượng công tác giám sát ngân hàng. Đề tài được cấu trúc thành 03 chương với các nội dung nghiên cứu cụ thể như sau:
Chương 1 nghiên cứu cơ sở lý luận về quy trình, thủ tục giám sát ngân hàng, bao gồm các vấn đề về khái niệm và vai trò hoạt động giám sát ngân hàng ; Mô hình, nội dung, hình thức và phương pháp giám sát ngân hàng; Quy trình, thủ tục giám sát ngân hàng và các nhân tố ảnh hưởng đến việc lựa chọn quy trình, thủ tục giám sát ngân hàng; Kinh nghiệm quốc tế về hoạt động giám sát ngân hàng và bài học đối với Việt Nam. Từ kết quả đề tài, nhóm nghiên cứu cho rằng để thực thi tốt vai trò đảm bảo an toàn hệ thống, cơ quan giám sát ngân hàng, tài chính phải đáp ứng tốt các yêu cầu sau:
- Ban hành đầy đủ và đồng bộ quy định về thanh tra, giám sát dựa trên cơ sở rủi ro; vận dụng và thực hiện có hiệu quả các nguyên tắc cơ bản của Ủy ban giám sát ngân hàng (BASEL) về thanh tra, giám sát ngân hàng; thiết lập hệ thống giám sát từ xa tập trung, xây dựng hệ thống cảnh báo sớm cho các TCTD, nhất là về tỷ giá, lãi suất, tăng trưởng và chất lượng tín dụng…
- Xây dựng và triển khai thực hiện các quy định về tiêu chuẩn và yêu cầu tổi thiểu đối với hệ thống quản lý rủi ro hiệu quả tại TCTD, bao gồm: hệ thống kiểm tra, kiểm toán nội bộ, hệ thống quản lý tài sản nợ/có và hệ thống quản lý rủi ro về tín dụng, thanh khoản, thị trường và hoạt động.
- Hoàn thiện quy định về an toàn hoạt động ngân hàng phù hợp với điều kiện mới (sự phát triển của thông lệ quốc tế về bảo đảm an toàn, tình hình biến động của nền kinh tế, tài chính - tiền tệ thế giới…).
- Ứng dụng công nghệ hiện đại trong công tác thanh tra, giám sát từ xa và phòng ngừa rủi ro.
- Tăng cường sự phối hợp với các cơ quan giám sát tài chính, ngân hàng trong nước và quốc tế trong việc phát hiện, phòng ngừa, ngăn chặn và xử lý các rủi ro trong hoạt động của TCTD, bảo đảm sự an toàn và lành mạnh của hệ thống tài chính.
Chương 2 của đề tài nghiên cứu thực trạng quy trình, thủ tục giám sát ngân hàng tại Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Nội dung Chương 2 sẽ đi sâu nghiên nghiên cứu về mô hình giám sát ngân hàng tại Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và thực trạng hoạt động giám sát ngân hàng của NHNN Việt Nam đối với hệ thống các TCTD, chi nhánh NHNNg qua các giai đoạn được đánh dấu bởi sự ra đời của các văn bản pháp luật quy định về tổ chức và hoạt động của Thanh tra, giám sát ngành ngân hàng như Nghị định 91/1999/NĐ-CP được ban hành ngày 04/9/1999, Quyết định 83/QĐ-TTg được ban hành ngày 27/5/2009, Nghị định 26/2014/NĐ-CP được ban hành ngày 07/4/2014 và Quyết định 35/2014/QĐ-TTg được ban hành ngày 12/6/2014.
Theo kết quả nghiên cứu, hiện thời, công tác thanh tra giám sát ngân hàng tại NHNN Việt Nam được thực hiện theo quy trình 4 bước, cho phép cán bộ thanh tra, giám sát ngân hàng thu thập, tổng hợp và xử lý các tài liệu, thông tin, dữ liệu của đối tượng giám sát ngân hàng; Xem xét, theo dõi tình hình chấp hành các quy định về an toàn hoạt động ngân hàng và các quy định khác của pháp luật có liên quan; phân tích, đánh giá thường xuyên tình hình tài chính, hoạt động, quản trị, điều hành và mức độ rủi ro của TCTD; phát hiện, cảnh báo các yếu tố tác động, xu hướng biến động tiêu cực, rủi ro gây mất an toàn hoạt động đối với từng TCTD và hệ thống các TCTD...
Bên cạnh đó, quy trình giám sát được thực hiện theo nguyên tắc tập trung thống nhất từ Trung ương đến địa phương, kết hợp chặt chẽ giữa giám sát việc chấp hành chính sách pháp luật về tiền tệ, ngân hàng với giám sát trên cơ sở rủi ro. Các nội dung giám sát bao gồm việc giám sát việc tuân thủ pháp luật, chấp hành các tỷ lệ, giới hạn an toàn hoạt động và đánh giá, cảnh báo rủi ro trong hoạt động của TCTD được kết hợp trong các bước của quy trình giám sát. Thông qua các bước trong quy trình giám sát của CQTTGSNH đối với các TCTD, nhiều rủi ro, vi phạm, dấu hiệu bất thường của từng TCTD cũng như của hệ thống các TCTD đã được phát hiện, cảnh báo và đề xuất, kiến nghị xử lý, kể cả những bất cập về cơ chế chính sách. Tuy nhiên, quy trình giám sát này chưa phải là quy trình khép kín như nhiều nước trên thế giới đang thực hiện. Theo đánh giá của IMF, quy trình 4 bước nêu trên có thể ảnh hưởng tới công tác phối hợp và trao đổi thông tin giữa các bộ phận thuộc CQTTGSNH, từ đó gián tiếp ảnh hưởng tới hiệu quả thực thi công tác giám sát ngân hàng.
Chương 3 của đề tài đề xuất phương hướng và giải pháp hoàn thiện quy trình, thủ tục giám sát ngân hàng tại NHNN Việt Nam. Theo nhóm nghiên cứu, các giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện quy trình, thủ tục giám sát ngân hàng được đưa ra bao gồm: hoàn thiện nội dung và quy trình, thủ tục giám sát ngân hàng; hoàn thiện nội dung thu thập, tổng hợp và xử lý thông tin, dữ liệu, tài liệu; hoàn thiện quy trình, thủ tục giám sát an toàn vi mô và an toàn vĩ mô; giải pháp đối với công tác tiếp xúc đối tượng giám sát ngân hàng và giải pháp về xử lý trong giám sát ngân hàng. Ngoài ra, NHNN cũng cần chú ý đến một số vấn đề như tăng cường kết hợp giữa giám sát an toàn vi mô với giám sát an toàn vĩ mô; nghiên cứu và phát triển các công cụ định lượng phục vụ giám sát ngân hàng; nghiên cứu, xây dựng và triển khai phương pháp Khung năng lực nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thực hiện nhiệm vụ thanh tra, giám sát ngân hàng; nghiên cứu, xây dựng Quy chế phối hợp, trao đổi thông tin giữa các đơn vị thực hiện giám sát ngân hàng, bảo hiểm và chứng khoán nói chung và giám sát ngân hàng nói riêng; phân tách rõ ràng, cụ thể trách nhiệm của từng đơn vị tham gia giám sát ngân hàng.
Đề tài được Hội đồng tư vấn đánh giá nghiệm thu kết quả thực hiện xếp loại Giỏi./.