Hỗ trợ tiền mặt trực tiếp cho các đối tượng bị tác động bởi suy thoái kinh tế và dịch Covid-19 đang được nhiều nước trên thế giới lựa chọn như biện pháp cốt lõi trong thực hiện chính sách an sinh xã hội. Trong bối cảnh đóng cửa kinh tế, duy trì giãn cách xã hội, cùng sự chắp vá của hệ thống an sinh và mức độ cao của khu vực không chính thức khiến cho việc chuyển tiền gặp khó khăn, chính phủ nhiều quốc gia đã tích cực sử dụng công nghệ di động để chuyển tiền hỗ trợ một cách nhanh chóng, minh bạch, đem lại lợi ích thiết thực cho người dân.
Mobile Money - Cơ chế chuyển tiền mặt hiệu quả
Trong điều kiện lượng sở hữu và sử dụng điện thoại di động rất cao tại các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển, giải pháp tiền di động (Mobile Money) được xem là một lựa chọn phù hợp, thân thiện với các biện pháp giãn cách vật lý để giúp chính phủ các nước có thể chuyển tiền mặt trực tiếp tới các đối tượng thụ hưởng ở quy mô lớn, chính xác và hiệu quả. Tại Togo, một quốc gia nhỏ ở Tây Phi với khoảng 8 triệu dân, chính phủ đã phân phát khoản hỗ trợ tài chính khẩn cấp tới hơn nửa triệu người chỉ trong vòng chưa đầy hai tuần thông qua điện thoại di động. Còn tại Morocco, lao động không chính thức cũng đang được nhận các khoản tiền hỗ trợ từ chính phủ thông qua ứng dụng điện thoại di động một cách nhanh chóng.
Cùng với sự phổ biến của điện thoại di động, số lượng đại lý Mobile Money (là các điểm bán lẻ quy mô nhỏ nơi khách hàng có thể gửi hoặc rút tiền mặt ra khỏi tài khoản điện thoại di động, mua thẻ điện thoại,…) tăng nhanh tại nhiều nước. Tính chung trên toàn cầu, số đại lý Mobile Money là 228 đại lý/100 nghìn dân, cao hơn rất nhiều so với con số 11 ngân hàng và 33 ATMs/100 nghìn dân. Nhờ vậy, Mobile Money có thể giúp dân cư ở khu vực nông thôn và vùng sâu vùng xa dễ dàng tiếp cận với các chương trình trợ cấp tiền của chính phủ mà không cần phải đi xa hoặc xếp hàng chờ đợi, hoặc thậm chí không cần phải có 1 tài khoản ngân hàng. Đây chính là một lợi thế mấu chốt giúp Mobile Money chiếm ưu thế khi mà trên thế giới có khoảng 1,7 tỷ người không được tiếp cận với các tổ chức tài chính chính thức.
Những tác động của dịch bệnh cũng đã thúc đẩy nhiều quốc gia tăng cường hệ sinh thái Mobile Money và giải quyết các vấn đề bất cập. Điển hình, Ecuador đã tăng gấp đôi số đại lý tiền mặt được cấp phép chỉ trong 2 tuần; Malaysis mở rộng truy cập internet di động miễn phí; Nigeria hợp tác với các nhà cung cấp dịch vụ mạng di động để xác định đối tượng lao động không chính thức bị tổn thương tại khu vực thành thị thông qua cách thức mua thẻ điện thoại. Saudi Arabia giảm cước phí di động để khuyến khích thanh toán qua điện thoại di động. Những năm gần đây, Peru đã thúc đẩy tạo dựng một nền tảng cho phép chuyển khoản giữa ba nhà mạng di động lớn nhất với 32 ngân hàng.
Xây dựng một khuôn khổ cho Mobile Money
Tại nhiều quốc gia, dịch bệnh và khủng hoảng đã buộc các nhà hoạch định chính sách phải có phản ứng nhanh để khắc phục điểm yếu pháp lý xung quanh vấn đề tiền di động được phát hành bởi các công ty viễn thông hoặc fintech, khi mà khách hàng của các tổ chức này thường không được bảo vệ bởi các quy định pháp lý theo cách tương tự như các khách hàng của ngân hàng. Tuy nhiên, điều quan trọng là phải đảm bảo những rủi ro của việc thúc đẩy Mobile Money, bao gồm cả các rủi ro liên quan đến không gian mạng và gian lận kỹ thuật số sẽ không lấn át những lợi ích mà Mobile Money đem lại.
Vượt ra ngoài phạm vi khủng hoảng, nhiều quốc gia đã tìm cách thúc đẩy các nền tảng thanh toán di động nhằm giảm tham nhũng, nâng cao hiệu quả và minh bạch chi tiêu ngân sách, đồng thời mở rộng tài chính toàn diện, đặc biệt là cho đối tượng phụ nữ và khu vực không chính thức.
Trong khi nhanh chóng mở rộng các giao dịch chuyển tiền di động giúp giảm nhẹ tác động của đại dịch, chính phủ các nước cần có cách tiếp cận rộng hơn ngoài phạm vi công nghệ và xem xét đến toàn bộ hệ sinh thái phía sau. Ngoài ra, một phương pháp tiếp cận toàn diện cần được cân nhắc để tích hợp tất cả các thành phần tạo nên một nền tảng Mobile Money bền vững, bao gồm các bên liên quan, các thiết kế và chính sách giúp tối đa hóa lợi nhuận, chống lại rủi ro.
H.Nam (Nguồn: IMF blog)