Công nghệ sẽ tiếp tục kết hợp với thanh toán ở tất cả các khía cạnh của cuộc sống của chúng ta. Xu hướng thanh toán không dùng tiền mặt (TTKDTM) tiếp tục tăng và gần 4/5 người tiêu dùng Đông Nam Á sẽ sử dụng TTKDTM thường xuyên hơn. Việt Nam đứng ở vị trí thứ 3 khu vực Đông Nam Á về TTKDTM.
Đây là nhận định của Visa trong báo cáo nghiên cứu về thái độ thanh toán của người tiêu dùng phát hành năm 2022. Báo cáo của Visa nêu các xu hướng hiện tại và tương lai của thị trường thanh toán và thương mại kỹ thuật số ở Đông Nam Á, xem xét sự thay đổi hành vi thanh toán của người tiêu dùng dựa trên kết quả khảo sát được thực hiện năm 2021 với 6.520 người tiêu dùng từ 18 - 65 tuổi ở 7 quốc gia Đông Nam Á bao gồm Singapore, Malaysia, Thái Lan, Indonesia, Philippines, Campuchia và Việt Nam.
Thanh toán không dùng tiền mặt tiếp tục phát triển tại Đông Nam Á
Các giải pháp kỹ thuật số tiếp tục định hướng cách người dân Đông Nam Á mua sắm và thanh toán. Trên khắp khu vực, 93% người tiêu dùng theo khảo sát của Visa sử dụng các phương thức TTKDTM như thanh toán qua thẻ, thanh toán qua điện thoại di động, ví điện tử, mã QR trong cuộc sống hàng ngày. Dẫn đầu xu hướng này là người tiêu dùng ở Singapore (97%), Malaysia (96%). Việt Nam đứng ở vị trí thứ 3 khu vực cùng Indonesia với 95% người tham gia khảo sát trả lời sử dụng TTKDTM trong cuộc sống thường ngày.
Visa nhận định, ngày càng có nhiều người tiêu dùng lựa chọn TTKDTM, ngay cả ở các thị trường nơi trước đây thanh toán bằng tiền mặt chiếm ưu thế, chẳng hạn như Campuchia, Philippines hay Việt Nam. Kết quả khảo sát cho thấy 77% người tiêu dùng Đông Nam Á có kế hoạch sử dụng phương thức TTKDTM thường xuyên hơn, trong đó 3 nước có tỷ lệ người tham gia khảo sát trả lời “Có” cao nhất khu vực là Thái Lan (89%), Việt Nam (83%) và Malaysia (78%). Lý do lựa chọn phương thức này là bởi họ cho rằng TTKDTM an toàn hơn, thuận tiện hơn và đồng thời cũng để ủng hộ kế hoạch phát triển thanh toán không tiền mặt của Chính phủ.
Nguồn: Visa (2022)
An toàn hơn và tiện lợi hơn, lý do lựa chọn cuộc sống “không tiền mặt”
Trả lời cho câu hỏi liệu có lựa chọn cuộc sống hoàn toàn “không tiền mặt”, 70% người tiêu dùng Đông Nam Á đã trả lời “Có”; trong đó dẫn đầu là Thái Lan (87%), Philippines (84%), Việt Nam xếp thứ 3 khu vực với 77% lựa chọn cách sống này. Đặc biệt, khảo sát đưa ra một kết quả bất ngờ về tác động của đại dịch Covid-19 đối với hoạt động TTKDTM trong khu vực, theo đó đại dịch đã đẩy nhanh quá trình chuyển đổi tới “xã hội không dùng tiền mặt” ít nhất từ 2 đến 4 năm đối với các quốc gia trong khu vực, riêng Việt Nam thì không mất thêm năm nào nữa. Minh chứng cho nhận định này là hơn một nửa người tiêu dùng Đông Nam Á (53%) tin rằng họ có thể sống mà không dùng tiền mặt trong một tuần hoặc lâu hơn, trong đó dẫn đầu là người tiêu dùng ở Việt Nam (64%), Thái Lan (63%) và Philippines (62%). Khảo sát về số ngày mà người tiêu dùng có thể sống “không tiền mặt” thì người tiêu dùng ở Việt Nam thành công nhất với số ngày trung bình dài nhất (13,7 ngày).
Trả lời cho câu hỏi thói quen thanh toán đã thay đổi thế nào trong đại dịch, hơn một nửa số người tiêu dùng Đông Nam Á cho biết đã sử dụng tiền mặt ít thường xuyên hơn (56%). Gần ba phần năm (57%) cho biết ví của họ có ít tiền mặt hơn, dẫn đầu là ở Việt Nam (65%), Indonesia (64%) và Thái Lan (61%); đặc biệt, có 14% trả lời hầu như không sử dụng tiền mặt nữa trong khi con số này của năm 2020 chỉ là 10%. An toàn và tiện lợi chính là chìa khóa thúc đẩy người tiêu dùng Đông Nam Á thay đổi thói quen thanh toán theo hướng sử dụng nhiều hơn các phương thức TTKDTM. Lý do chính là do sự phát triển của thẻ ngân hàng và các phương thức thanh toán không tiếp xúc, bên cạnh đó là do người dùng có nhiều lựa chọn hơn trong TTKDTM trong khi còn e ngại về an toàn khi sử dụng tiền mặt.
Thanh toán kỹ thuật số dẫn đầu xu hướng
Đổi mới công nghệ thanh toán trong những năm gần đây giúp tạo ra nhiều phương thức thanh toán kỹ thuật số (TTKTS) và ở khu vực Đông Nam Á, người tiêu dùng trong đại dịch có nhiều sự lựa chọn trong hoạt động thanh toán hơn và cách thức thanh toán cũng phong phú hơn. Nói về các phương thức TTKTS ưa thích trong cuộc sống thường ngày, người Đông Nam Á xếp ví điện tử và thẻ không tiếp xúc ở vị trí đầu tiên, tiếp đến là thanh toán thẻ trực tuyến. Covid-19 cũng khiến số người lần đầu tiên tham gia sử dụng các phương thức TTKTS đạt mức kỷ lục. Tuy nhiên, sự lựa chọn phương thức ưa thích không giống nhau giữa các nước, người tiêu dùng ở Singapore, Malaysia và Thái Lan lựa chọn thanh toán bằng thẻ không tiếp xúc nhiều hơn thì ví điện tử được người dân ở Indonesia, Việt Nam và Philippines ưu tiên hơn. Trả lời về xu hướng thanh toán trong tương lai, có 27% người tham gia khảo sát trả lời không muốn sử dụng tiền mặt nữa ngay cả sau khi dịch bệnh đã qua đi. Việt Nam đứng thứ 3 trong khu vực về kết quả khảo sát theo xu hướng này (32%), cho thấy nhận thức và sự quan tâm của người Việt dành cho TTKDTM tăng cao.
Xu hướng ứng dụng công nghệ sinh trắc học
Bên cạnh các công nghệ số sử dụng trong thanh toán, công nghệ sinh trắc học là giải pháp được các nhà cung cấp dịch vụ phát triển và ứng dụng vào sản phẩm thanh toán. Theo kết quả khảo sát của Visa, nhận thức của người dùng Đông Nam Á về công nghệ này có sự tăng trưởng rõ rệt và đạt mức cao (75% người trả lời biết) bởi những ưu việt của công nghệ này như tốc độ và thuận tiện hơn, an toàn và bảo mật hơn, đưa đến những trải nghiệm mới lạ, không phải mang theo thẻ vật lý... Tuy nhiên, công nghệ này vẫn còn những rào cản và hạn chế nhất định khiến người dùng e ngại như vấn đề bảo mật dữ liệu sinh trắc học hay ảnh hưởng quyền riêng tư…; vì thế, chỉ khoảng 2/3 người tiêu dùng (66%) quan tâm đến phương thức thanh toán áp dụng công nghệ sinh trắc học. Thái Lan và Việt Nam dẫn đầu khu vực (81%) về sự quan tâm và kỳ vọng công nghệ này sẽ phát triển mạnh mẽ hơn trong tương lai.
Với cuộc sống ngày càng được số hóa nhiều hơn thì danh tính kỹ thuật số dự kiến cũng ngày càng phát triển. Singpass Singapore, NDID của Thái Lan và VIDA của Indonesia…chắc chắn sẽ trở thành những kho tài nguyên số khổng lồ, tuy nhiên mức độ sử dụng và quan tâm của người tiêu dùng khu vực đối với danh tính kỹ thuật số hiện vẫn tương đối thấp (18%). Theo khảo sát, việc sử dụng danh tính kỹ thuật số trong thanh toán hiện nay tập trung ở ba hoạt động chính gồm giao dịch trực tuyến, quản lý thông tin tài khoản và tham gia các dịch vụ công.
Thương mại điện tử tiếp tục phát triển với các kênh mua sắm mới
Thương mại điện tử tiếp tục được người tiêu dùng trong khu vực ưu tiên lựa chọn với gần hai phần ba (62%) người tham gia khảo sát trả lời thường xuyên tham gia mua sắm thông qua các ứng dụng hoặc các trang web. Đồng thời, người tiêu dùng cũng khám phá nhiều kênh mua sắm mới với nhiều lựa chọn và trải nghiệm trong thời gian đại dịch. Gần một nửa người tiêu dùng Đông Nam Á (45%) mua sắm nhiều hơn qua hình thức đặt hàng qua điện thoại và giao hàng trực tiếp về nhà, gần hai phần năm (39%) mua sắm qua mạng xã hội. Mua sắm trực tuyến đang trở thành một xu hướng khi ba trong năm người ít đi mua sắm trực tiếp tại các cửa hàng hơn trong khi con số này vào 2020 là khoảng hai trong số năm người (44%). Kết quả khảo sát cũng cho thấy thói quen mua sắm trực tuyến hình thành trong đại dịch sẽ không bị bỏ qua do nhiều người trả lời sẽ tiếp tục duy trì thói quen này sau khi dịch bệnh kết thúc. Vì vậy, hoạt động thanh toán cũng cần chuyển dịch theo hướng số hóa để đáp ứng tốt hơn nhu cầu mua sắm trực tuyến của người dân.
Sự phát triển của hoạt động ngân hàng trong tương lai
Theo khảo sát của Visa, Covid-19 đã khiến ngành ngân hàng Đông Nam Á đẩy nhanh hơn quá trình chuyển đổi số theo hướng cung cấp nhiều hơn các dịch vụ trực tuyến và dịch vụ qua điện thoại di động. Hơn một nửa trong số người tiêu dùng Đông Nam Á (52%) sử dụng dịch vụ ngân hàng trực tuyến ít nhất một lần một tuần, trong khi hơn hai phần ba (69%) sử dụng dịch vụ ngân hàng di động ít nhất mỗi tuần một lần. Các động lực chính khiến việc người tiêu dùng tham gia dịch vụ ngân hàng trực tuyến và di động nhiều hơn là do những ưu điểm như tiết kiệm thời gian giao dịch hơn so với phải đi đến chi nhánh ngân hàng, có thể thực hiện giao dịch bất cứ lúc nào và ở bất kỳ đâu, đảm bảo an toàn khi hạn chế tiếp xúc.
Theo Visa, 89% người tiêu dùng Đông Nam Á có điện thoại di động đã cài đặt ứng dụng ngân hàng, 75% đã sử dụng các ứng dụng ngân hàng di động trước khi dịch bệnh xảy ra và trong thời kỳ đại dịch, 2/3 số người tham gia khảo sát trả lời đã tăng mức độ sử dụng ngân hàng trực tuyến và qua điện thoại di động của họ, 70% trả lời vẫn sẽ sử dụng các dịch vụ ngân hàng số trong thời gian tới. Bên cạnh dịch vụ ngân hàng số, khảo sát cho thấy các ngân hàng kỹ thuật số cũng sẽ có vị trí tốt để phát triển ở Đông Nam Á, nơi có hơn 70% người biết và quan tâm tới loại hình này. Trên thị trường, Singapore đã cấp bốn giấy phép ngân hàng kỹ thuật số (NHKTS), Philippines cấp sáu giấy phép NHKTS, Malaysia vừa trao năm giấy phép NHKTS vào tháng 4/2022, Thái Lan và Indonesia đang xem xét triển khai việc cấp giấy phép NHKTS.
So sánh giữa dịch vụ cung cấp bởi ngân hàng truyền thống và NHKTS cho thấy dịch vụ cung cấp bởi NHKTS được yêu thích bởi các ưu điểm như cung cấp dịch vụ ngân hàng 24/7, chi phí chung thấp hơn và tiện lợi hơn. Tuy nhiên, ngân hàng truyền thống cũng có nhiều mặt mạnh như mang đến sự an toàn, sự tin cậy và nhiều trải nghiệm tích cực nên khoảng 60% người được hỏi trả lời vẫn thích giữ tài khoản thanh toán chính của họ tại ngân hàng truyền thống hơn. Vì vậy, hoạt động ngân hàng truyền thống vẫn có nhiều lợi thế cạnh tranh và dư địa phát triển trong tương lai.
Với những kết quả khảo sát tích cực như trên, có thể thấy mặc dù đại dịch Covid-19 ảnh hưởng đến nhiều mặt của đời sống nhưng đó cũng là thời gian chứng kiến sự chuyển dịch mạnh mẽ trong thói quen thanh toán của người dân khu vực Đông Nam Á sang hướng “không tiền mặt” và mở ra những tiềm năng mới cho hoạt động TTKDTM trong kỷ nguyên số.
BVA (theo Visa)