Những tiêu chí cho một giải pháp thanh toán mới thành công qua góc nhìn của người dân Châu Âu

Kantar Public (một tổ chức nghiên cứu, phân tích dữ liệu thị trường uy tín tại Anh) vừa công bố báo cáo khảo sát về xu hướng thanh toán tại khu vực sử dụng đồng euro (eurozone) vào tháng 3/2022. Khảo sát được thiết kế phù hợp với yêu cầu của Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB), nhằm cung cấp cho ECB cái nhìn sâu sắc về thói quen thanh toán của người dân trong khu vực và đặc biệt là thái độ của họ đối với các phương thức thanh toán kỹ thuật số. Để đảm bảo tính hiệu quả của nghiên cứu và có được cái nhìn tổng thể, một loạt đối tượng mục tiêu được nhóm nghiên cứu lựa chọn cẩn thận đã được phỏng vấn tại tất cả 19 quốc gia trong khu vực, bao gồm đối tượng là người bán hàng và người dùng, trong đó bao gồm cả những cá nhân ít tiếp cận với các dịch vụ ngân hàng, tất cả đều được phỏng vấn bằng cách sử dụng phương pháp tiếp cận phù hợp với từng nhóm đối tượng. Báo cáo đã cung cấp nhiều phát hiện thú vị về thái độ và thói quen thanh toán của doanh nghiệp và người dân khu vực này.

Nhu cầu của người bán hàng

Yếu tố chính ảnh hưởng đến việc lựa chọn phương thức thanh toán mới của người bán hàng, người chấp nhận thanh toán là đáp ứng nhu cầu thanh toán của khách hàng và phương thức đó có tạo điều kiện thuận lợi nhất cho khách hàng thực hiện thanh toán hay không. Đối với họ, điều quan trọng nhất là việc thanh toán diễn ra suôn sẻ và khi có vướng mắc, họ nhận được trợ giúp tích cực của ngân hàng hay của tổ chức cung cấp dịch vụ thanh toán. Các nhà bán hàng cho biết họ đã và đang chứng kiến sự gia tăng mạnh mẽ của các phương thức thanh toán kỹ thuật số, hầu hết các khoản thanh toán tại cửa hàng hiện nay là thông qua thanh toán kỹ thuật số do phương thức này đem đến cho họ nhiều ích lợi như giao dịch nhanh chóng, liền mạch và dễ dàng. Việc này cũng đem lại các lợi ích cho người bán vì họ có thể dễ dàng tiếp cận khách hàng tại những khu vực khác nhau, thậm chí là khách hàng quốc tế, và người bán cũng cảm thấy an toàn hơn khi không phải giữ nhiều tiền mặt tại cửa hàng, không bị rủi ro vì nhận phải tiền giả, mất an ninh trong quá trình vận chuyển, mất thời gian khi phải chứng minh tính hợp pháp của tiền mặt… Tuy nhiên, vấn đề đầu tư thiết bị và công nghệ để áp dụng thanh toán kỹ thuật số được coi là một rào cản đối với người bán hàng vì nó làm tăng gánh nặng chi phí. Ngoài ra, một số vấn đề của thanh toán kỹ thuật số cũng khiến người bán hàng e ngại không muốn sử dụng thanh toán kỹ thuật số như: mất thời gian để nhận được tiền thanh toán, mất tín hiệu kết nối khi thanh toán và phát sinh phí thanh toán người bán, đặc biệt là phí thẻ ghi nợ/thẻ tín dụng. Mặc dù vậy, trước sự cạnh tranh của thị trường, các nhà bán hàng vẫn chấp nhận và tạo điều kiện để khách hàng sử dụng phương thức thanh toán ưa thích. Nhìn chung, người bán hàng khu vực đồng euro chấp nhận nhiều hình thức thanh toán, từ tiền mặt đến thẻ tín dụng, thẻ ghi nợ, séc, thanh toán trực tuyến, thanh toán qua điện thoại di động và qua các ứng dụng ngân hàng, chuyển khoản qua ngân hàng… Kết quả khảo sát cho thấy, thời gian qua khu vực eurozone chứng kiến sự phát triển của thanh toán kỹ thuật số và sự sụt giảm trong thanh toán bằng tiền mặt, nhất là sau đại dịch Covid – 19 khi thói quen thanh toán của mọi người có sự chuyển dịch mạnh mẽ sang thanh toán kĩ thuật số. Thanh toán bằng tiền mặt được người bán, nhất là chủ các cửa hàng bán lẻ tại Đức, Bồ Đào Nha lựa chọn là phương thức thanh toán chính; song tại nhiều nước Châu Âu như Hà Lan, Estonia, tiền mặt xếp sau thanh toán kỹ thuật số.

Thói quen thanh toán của người dân

Người dân tại các quốc gia sử dụng đồng euro có thói quen sử dụng đa dạng các phương thức thanh toán trong các trường hợp/tình huống khác nhau, tuy nhiên thẻ ghi nợ là lựa chọn hàng đầu, sau đó là tiền mặt và thanh toán qua điện thoại di động (bao gồm cả thanh toán qua ứng dụng). Thẻ ghi nợ được coi là thuận tiện vì mọi người luôn đem theo trong ví, dễ mang theo hơn tiền mặt và không cần phải tìm ATM để rút tiền. Thẻ ghi nợ cũng được ưa chuộng hơn vì chi phí sử dụng thấp hơn so với thẻ tín dụng, chúng được coi là an toàn, bảo mật và giúp người dùng quản lý chi tiêu tổng quan, truy xuất lịch sử giao dịch. Thanh toán bằng tiền mặt chủ yếu được người dân sử dụng để mua hàng có giá trị thấp hoặc nơi tiền mặt là phương thức duy nhất được chấp nhận (VD: máy bán hàng tự động, thanh toán/tiền tip trong nhà hàng hoặc các quán cà phê,…). Ở hầu hết các quốc gia, đặc biệt là Luxembourg, Pháp hay Bỉ, những người lớn tuổi có xu hướng thích sử dụng tiền mặt để thanh toán. Thanh toán qua điện thoại di động (bao gồm ví điện tử và các ứng dụng kĩ thuật số) là phương thức thanh toán được người trẻ yêu thích bởi tốc độ, sự tiện lợi và dễ sử dụng. Chi phí thấp hoặc các lợi ích bổ sung như hoàn tiền, tích điểm… cũng là yếu tố khiến thanh toán di động ngày càng được nhiều người lựa chọn. Ngoài ra, phương thức này cũng được ưu tiên vì tính năng bảo mật và an toàn trong thanh toán, bảo đảm quyền riêng tư khi người mua không phải cung cấp chi tiết thẻ tín dụng cho người bán. Xu hướng này đặc biệt phổ biến ở Bồ Đào Nha nơi hầu hết người ưa chuộng công nghệ cho biết họ hiếm khi mang theo ví tiền mà thường thanh toán qua điện thoại di động.

Có thể thấy các yếu tố ảnh hưởng đến sự lựa chọn thanh toán của người tiêu dùng khu vực sử dụng euro là sự thuận tiện, dễ sử dụng và được chấp nhận rộng rãi. Ngoài ra, họ cũng cân nhắc đến các yếu tố khác như chi phí, mức độ bảo mật và quyền riêng tư, nhưng thường bỏ qua yếu tố là đối tượng cung cấp dịch vụ. Các thiết bị đa chức năng, tích hợp các tùy chọn thanh toán vào điện thoại đi động hoặc vào các loại thẻ (thẻ căn cước công dân, thẻ tham gia các phương tiện giao thông công cộng…) hoặc có thêm tính năng thanh toán không tiếp xúc cũng là những yếu tố tăng sức hấp dẫn của thanh toán kỹ thuật số và thu hút nhiều người tiêu dùng, đặc biệt là những người am hiểu, yêu thích công nghệ. Thẻ trả trước ít được sử dụng do bị đánh giá là phương thức thanh toán có chi phí cao và cách dùng phức tạp. Những lí do trên phần nào lý giải vì sao nhiều người trẻ tuổi trả lời thích sử dụng các phương thức thanh toán qua di động trong khi những người có độ tuổi từ 65 trở lên cho biết thích thanh toán bằng tiền mặt hơn. Báo cáo cũng cho thấy, ở các quốc gia có mức độ số hóa cao và thị trường thanh toán phát triển với nhiều sáng tạo, đổi mới, người dân có cơ hội tiếp cận và sử dụng phương thức mới nhiều hơn. Tuy nhiên, báo cáo tiết lộ tỷ lệ người dân sử dụng các phương tiện thanh toán mới gần đây rất thấp do người dùng cho rằng các phương thức thanh toán hiện có đã cơ bản đáp ứng được nhu cầu, vì vậy các giải pháp thanh toán mới cần phải chứng minh được ưu thế vượt trội và tính năng nổi bật để được lựa chọn.

Theo yêu cầu của ECB, khảo sát cũng được thực hiện đối với một bộ phận người dân không có tài khoản ngân hàng (unbanked), người có tài khoản ngân hàng nhưng hiếm khi sử dụng (underbanked) và người ít tiếp cận internet (offliner). Các đối tượng này thường là người lớn tuổi, làm việc tự do hay ít hiểu biết về công nghệ; chính vì thế, phương thức thanh toán yêu thích của họ là tiền mặt vì họ cho rằng tiền mặt dễ sử dụng, dễ tiếp cận và cũng dễ kiểm soát chi tiêu. Họ rất hiếm khi sử dụng thẻ ngân hàng hay các phương thức thanh toán kỹ thuật số vì sợ mất kiểm soát hoặc e ngại về sự không an toàn của công nghệ. Nếu có tiền trong tài khoản, họ sẽ rút toàn bộ và chi tiêu bằng tiền mặt. Ở một số quốc gia như Hy Lạp, Slovenia, Tây Ban Nha, người tham gia khảo sát còn trả lời là họ coi việc đến thăm ngân hàng như một “sự kiện xã hội” nên từ chối sử dụng dịch vụ ngân hàng trực tuyến. Tóm lại, những lo lắng về sự an toàn của tiền mặt và dữ liệu cá nhân cũng như nỗi sợ hãi về công nghệ nếu được giải quyết đúng cách, các ngân hàng và tổ chức cung cấp dịch vụ thanh toán sẽ tiếp cận được nhóm đối tượng này. Điều này đòi hỏi các phương thức thanh toán mới cần dễ sử dụng, an toàn và chi phí thấp, có thể sử dụng mà không cần kết nối internet.

Trên cơ sở kết quả khảo sát, báo cáo của Kantar Public rút ra các tiêu chí chung đối với một phương thức thanh toán mới mà người dân và doanh nghiệp khu vực sử dụng euro yêu cầu. Thứ nhất là thuận tiện, họ mong muốn phương thức thanh toán mới được chấp nhận phổ biến, rộng rãi trong tất cả các điểm chấp nhận thanh toán (cả trực tiếp và trực tuyến) trên toàn khu vực. Thứ hai là tốc độ giao dịch, việc thanh toán diễn ra nhanh chóng, tức thời được xem là điểm ưu tiên giúp các nhà bán hàng dễ dàng quản lý dòng tiền hơn và người tiêu dùng có thể thanh toán mọi lúc, mọi nơi. Yếu tố quan trọng thứ ba được đánh giá cao là khả năng đảm bảo an ninh, an toàn trong thanh toán cũng như bảo vệ dữ liệu cá nhân. Dịch vụ hỗ trợ khi xảy ra sự cố và các dịch vụ gia tăng kèm theo như quản lý tài chính, kế toán nội bộ... cũng là một yếu tố hấp dẫn đối với nhà bán hàng cũng như người mua hàng. Cuối cùng là chi phí thấp hoặc các chương trình khuyến mại, điểm thưởng đối với các khoản thanh toán cũng khiến cho người bán và người mua có thể dễ dàng chấp nhận những phương thức thanh toán mới.

Vũ Phương Thảo – Thanh toán

(Theo Kantar Public)