Chuyển đổi số giúp ngân hàng cạnh tranh hiệu quả và phát triển bền vững

Tại sự kiện Chuyển đổi số ngành Ngân hàng ngày 4/8/2022 do Ngân hàng Nhà nước (NHNN) tổ chức, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính nhấn mạnh: “Người dân là trung tâm thì mọi hoạt động chuyển đổi số phải hướng tới người dân, người dân là chủ thể thì mọi người dân phải được tham gia và hưởng lợi; chỉ có như vậy thì chuyển đổi số mới thành công”.

Thủ tướng đánh giá lãnh đạo NHNN và toàn ngành ngân hàng đã nhận thức rõ và chỉ đạo, triển khai quyết liệt trong vấn đề này nhằm chuyển đổi nhiều hoạt động quản lý nhà nước, dịch vụ sang môi trường số, đạt nhiều kết quả bước đầu rất đáng trân trọng, đưa ra nhiều sản phẩm, dịch vụ thiết thực phục vụ kịp thời, hiệu quả người dân, doanh nghiệp, góp phần quan trọng vào công cuộc chuyển đổi số quốc gia.

Chuyển đổi số ngân hàng gặt hái nhiều trái ngọt

Nghị quyết số 52-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIII xác định mục tiêu và định hướng phát triển đất nước giai đoạn 2021-2030 là phát triển kinh tế số trên nền tảng khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo, đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia. Tại Quyết định 749/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình “Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030”, Ngân hàng được xác định là lĩnh vực có tác động xã hội, liên quan hàng ngày tới người dân, thay đổi nhận thức nhanh nhất, mang lại hiệu quả, giúp tiết kiệm chi phí cần ưu tiên chuyển đổi số trước.

Trên cơ sở các chủ trương, chỉ đạo của Chính phủ, NHNN đã tập trung rà soát, xây dựng, sửa đổi các văn bản pháp luật và ban hành nhiều chính sách quan trọng để hoàn thiện hàng lang pháp lý nhằm thúc đẩy hoạt động chuyển đổi số ngành ngân hang. Cụ thể, rà soát sửa đổi Luật NHNN, Luật các tổ chức tín dụng, Luật Phòng chống rửa tiền… và tích cực tham gia xây dựng văn bản pháp luật liên quan đến hoạt động chuyển đổi số ngành Ngân hàng như: dự thảo Luật Giao dịch điện tử sửa đổi, Nghị đinh về định danh và xác thực điện tử...

NHNN đã phối hợp với các Bộ, ngành liên quan hoàn thiện Nghị định thay thế Nghị định 101/2012/NĐ-CP về thanh toán không dùng tiền mặt (TTKDTM), dự thảo Nghị định về Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với hoạt động công nghệ tài chính (Fintech) trong lĩnh vực ngân hàng nhằm tạo khuôn khổ pháp lý cho hoạt động thử nghiệm, thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong việc cung ứng các sản phẩm dịch vụ ngân hàng nói chung hoạt động thanh toán nói riêng.

Để thúc đẩy thanh toán không dung tiền mặt (TTKDTM), phổ cập tài chính, NHNN cũng trình Chính phủ ban hành Quyết định số 316/QĐ-TTg về việc phê duyệt triển khai thí điểm dùng tài khoản viễn thông để thanh toán cho các dịch vụ có giá trị nhỏ (Mobile Money); đồng thời hướng dẫn các ngân hàng mở tài khoản thanh toán, thẻ ngân hàng cho khách hàng bằng phương thức điện tử (eKYC), qua đó cho phép người dân mở tài khoản, thẻ mà không cần đến trực tiếp ngân hàng; ban hành các tiêu chuẩn kỹ thuật thanh toán như mã QR code, thẻ chíp nội địa tạo thuận lợi cho kết nối thanh toán liên thông, giảm chi phí chấp nhận thanh toán.

Bên cạnh đó, NHNN đã chủ động nghiên cứu, ban hành Kế hoạch chuyển đổi số ngành Ngân hàng đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 (theo Quyết định số 810/QĐ-NHNN ngày 11/5/2021). Ngày 28/6/2022, NHNN tiếp tục ban hành Quyết định số 1097/QĐ-NHNN Kế hoạch chuyển đổi số năm 2022. Việc xây dựng và ban hành Kế hoạch chuyển đổi số ngành Ngân hàng có ý nghĩa hết sức quan trọng, vừa là để NHNN cụ thể hóa và triển khai các Nghị quyết của Đảng, nhiệm vụ Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ giao, song cũng là để xác định rõ định hướng, kế hoạch triển khai của ngành ngân hàng trong xu thế chuyển đổi số, giúp ngành ngân hàng nắm bắt thời cơ, vượt lên thách thức của cuộc CMCN 4.0; qua đó góp phần thực hiện thắng lợi Chương trình chuyển đổi số quốc gia, hỗ trợ phát triển kinh tế số tại Việt Nam.

Trước đó, ngày 13/01/2022, Thống đốc NHNN đã ký ban hành Chỉ thị số 02/CT-NHNN về việc đẩy mạnh chuyển đổi số và bảo đảm an ninh, an toàn thông tin trong hoạt động ngân hàng. Chỉ thị được ban hành nhằm yêu cầu các đơn vị ngành ngân hàng tiếp tục triển khai mạnh mẽ hơn nữa hoạt động chuyển đổi số phù hợp với yêu cầu cuộc sống và đảm bảo an ninh, an toàn thông tin trong hoạt động, trong đó, đã xác định các nhiệm vụ cụ thể đối với các đơn vị thuộc NHNN và tổ chức tín dụng, tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán.

Các hạ tầng dùng chung như Hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng, Hệ thống chuyển mạch tài chính và bù trừ điện tử, Hệ thống thông tin tín dụng quốc gia liên tục được đầu tư, nâng cấp theo hướng đẩy mạnh ứng dụng công nghệ mới, áp dụng tiêu chuẩn quốc tế để tăng khả năng liên thông kết nối, đáp ứng nhu cầu phát triển của ngành ngân hàng, cũng như các lĩnh vực khác trong bối cảnh mới. Ngành ngân hàng cũng đang phối hợp với Bộ Công an nghiên cứu các phương án kết nối, khai thác thông tin công dân tại Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, Căn cước công dân gắn chip phục vụ xác thực, làm sạch dữ liệu khách hàng tại các tổ chức cung ứng dịch vụ ngân hàng.

Về phía các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán, tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán không ngừng đầu tư hạ tầng công nghệ, cung ứng nhiều sản phẩm, dịch vụ mới trên nền tảng công nghệ 4.0 nhằm gia tăng tiện ích, trải nghiệm và đảm bảo an toàn, bảo mật cho khách hàng khi sử dụng dịch vụ.

Nhờ đó, quá trình chuyển đổi số ngành Ngân hàng đã đạt được những kết quả tích cực. Theo khảo sát của NHNN, 95% các ngân hàng đã và đang xây dựng, triển khai Chiến lược chuyển đổi số. Nhiều nghiệp vụ ngân hàng như mở tài khoản thanh toán, thanh toán chuyển tiền, gửi tiền/gửi tiết kiệm đã được số hóa toàn diện 100%, cho phép khách hàng thực hiện hoàn toàn trên kênh số; nhiều ngân hàng Việt Nam đã ghi nhận tỷ lệ hơn 90% giao dịch của khách hàng được thực hiện qua kênh số. Hệ sinh thái ngân hàng số, thanh toán số đã được thiết lập với việc kết nối dịch vụ ngân hàng số với nhiều dịch vụ số khác trong nền kinh tế mang lại các trải nghiệm liền mạch và lợi ích to lớn cho người sử dụng dịch vụ trên không gian số.

Theo Vụ Thanh toán (NHNN),  TTKDTM trong 10 tháng đầu năm 2022 đạt mức tăng trưởng cao so với cùng kỳ năm 2021. Giao dịch qua Hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng tăng trên 4,60% về số lượng và tăng trên 33,06% về giá trị; qua Hệ thống chuyển mạch tài chính và bù trừ điện tử tăng tương ứng 99,79% và 106,09% về giá trị; giao dịch TTKDTM tăng 87% về số lượng và 34% về giá trị; qua kênh Internet tăng tương ứng 86,9% và 40,4% về giá trị; qua kênh điện thoại di động tăng 115,9% và 97,2%; qua phương thức QR code tăng 169,4% và 204,7%.

Hạ tầng thanh toán tiếp tục được đầu tư, phát triển, đến cuối tháng 10/2022, số lượng ATM trên toàn thị trường đạt 20.853 máy, số lượng POS đạt 395.995 máy (tăng tương ứng 3,79% và tăng 29,98% so với cùng kỳ năm 2021).

Hoàn thiện hành lang pháp lý và nâng cấp hạ tầng công nghệ tạo điều kiện cho số hóa ngân hàng

Quá trình chuyển đổi số ngành ngân hàng đã diễn ra mạnh mẽ, đạt được nhiều thành tựu, tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức đặt ra đối với các ngân hàng như: sự thiếu đồng bộ, phù hợp của hành lang pháp lý; xu hướng gia tăng tội phạm công nghệ cao với các thủ đoạn ngày càng tinh vi, phức tạp; việc thiếu hụt nhân sự trình độ cao (nghiệp vụ, công nghệ thông tin…) và sự cân bằng về hiệu quả trong đầu tư nguồn lực cho chuyển đổi số. Bên cạnh đó là cơ sở hạ tầng, kỹ thuật, khả năng tích hợp, kết nối, liên thông với các hệ thống, các ngành, lĩnh vực khác để hình thành hệ sinh thái số, cung ứng dịch vụ đa tiện ích cho khách hàng…

Trước những thách thức nêu trên và bám sát định hướng, chỉ đạo của Đảng, Chính phủ về việc đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực ngân hàng, thời gian tới, NHNN tập trung thực hiện một số giải pháp như: Tiếp tục xây dựng, hoàn thiện hành lang pháp lý, cơ chế chính sách tạo thuận lợi cho sự phát triển các sản phẩm dịch vụ thanh toán số và quá trình chuyển đổi số ngành ngân hàng. Tiếp tục xây dựng, hoàn thiện hạ tầng công nghệ phục vụ cho việc cung ứng các sản phẩm, dịch vụ trên nền tảng số thông qua việc nâng cấp và hoàn thiện Hệ thống Thanh toán điện tử liên ngân hàng (TTĐTLNH), Hệ thống thanh toán bù trừ tự động phục vụ cho các giao dịch bán lẻ (ACH) hoạt động 24x7, xử lý thanh toán tức thời (real-time) và tăng cường khả năng tích hợp, kết nối hạ tầng, với các ngành, lĩnh vực khác. Đồng thời, tăng cường công tác đảm bảo an ninh, bảo mật trong cung ứng dịch vụ ngân hàng. Tiếp tục triển khai các chương trình truyền thông, giáo dục tài chính với nhiều hình thức mới, tăng sức lan tỏa, hướng tới người dân vùng sâu, vùng xa, nông thôn, giới trẻ...

Về phía các NHTM, cần tiếp tục nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin, triển khai ứng dụng các giải pháp đảm bảo an ninh, bảo mật trong hoạt động ngân hàng. Bên cạnh đó, đẩy nhanh kết nối, khai thác thông tin cơ sở dữ liệu quốc gia dân cư (CSDLQGDC) và căn cước công dân (CCCD) gắn chip theo Đề án 06 (Quyết định số 06/QĐ-TTg ngày 06/01/2022 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án phát triển ứng dụng dữ liệu về dân cư, định danh và xác thực điện tử phục vụ việc chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2022-2025, tầm nhìn đến năm 2030) để phục vụ định danh, xác thực khách hàng và làm sạch dữ liệu tại ngân hàng. Đồng thời, ứng dụng mạnh mẽ các công nghệ số vào hoạt động ngân hàng để cung ứng các sản phẩm, dịch vụ ngân hàng trên nền tảng số; chú trọng tạo lập quan hệ đối tác, hợp tác kinh doanh từ đó thiết lập hệ sinh thái số, kết nối dịch vụ ngân hàng số với nhiều dịch vụ số khác trong nền kinh tế, đa dạng hóa sản phẩm dịch vụ, tăng tính tiện ích và gia tăng trải nghiệm khách hàng; đẩy mạnh hợp tác kết nối, tận dụng năng lực công nghệ của các công ty công nghệ, Fintech. Xây dựng và triển khai các chính sách thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao; tăng cường công tác đào tạo, đào tạo lại, trang bị những kiến thức, kỹ năng, nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục vụ cho hoạt động chuyển đổi số ngành ngân hàng. Đẩy mạnh truyền thông, thông tin đến các khách hàng dưới nhiều hình thức để hướng dẫn, nâng cao nhận thức, hiểu biết của khách hàng về ứng dụng công nghệ và những lưu ý, cảnh báo để hỗ trợ khách hàng nhận biết, phòng, tránh rủi ro khi thực hiện giao dịch trên môi trường điện tử.

Phương Linh