Theo ước tính của Capgemini tại Báo cáo thanh toán toàn cầu (WPR) 2023, lượng giao dịch không dùng tiền mặt toàn cầu sẽ đạt khoảng 1,3 nghìn tỷ vào năm 2023, đạt tỷ lệ tăng trưởng hàng năm là 16,6%. Và đến năm 2027, khối lượng giao dịch không dùng tiền mặt được kỳ vọng sẽ tăng lên gấp đôi tính từ 2022 và đạt 2,3 nghìn tỷ. Sự tăng trưởng theo cấp số nhân này được thúc đẩy bởi việc mở rộng hạ tầng thanh toán tức thì tại các thị trường chủ chốt, áp dụng khung khổ ngân hàng mở. Hơn nữa, sự gia tăng của kỳ vọng khách hàng, sự phát triển của các quy định mới và các sáng kiến trong lĩnh vực thanh toán đang đóng vai trò xúc tác cho việc nhanh chóng ứng dụng các công cụ thanh toán mới và thanh toán tức thì.
Mặc dù vẫn đóng vai trò là một công cụ thanh toán quan trọng trên toàn cầu nhưng tỷ lệ sử dụng tiền mặt trên thế giới tiếp tục giảm xuống mức thấp trong suốt năm 2022. Khối lượng giao dịch không sử dụng tiền mặt tiếp tục duy trì động lực tăng trưởng khi người tiêu dùng và các doanh nghiệp đang ngày càng tham gia nhiều hơn vào các chương trình thanh toán kỹ thuật số. Theo ước tính của Capgemini, trong giai đoạn từ 2022 – 2027, lượng giao dịch không tiền mặt sẽ tiếp tục tăng nhanh với mức tăng trưởng ước tính hàng năm 15% nhờ mở rộng các nền tảng thanh toán kỹ thuật số và sự phát triển của các công cụ thanh toán mới trên khắp các quốc gia và khu vực trên thế giới.
Tại khu vực châu Âu, tổng lượng tiền mặt dự kiến tăng trưởng hàng năm 10.7% trong giai đoạn 2022 – 2027 với việc mở rộng các thanh toán tức thì, tăng cường các quy định ngân hàng mở (PSD3), và sáng kiến thí điểm ví nhận dạng kỹ thuật số EU 2023. Trong khi Eurosystem triển khai hệ thống quyết toán thanh toán tức thì có mục tiêu (TIPS) vào tháng 11/2018, việc ứng dụng không mấy suôn sẻ, với việc hệ thống chuyển khoản tín dụng tức thì của Khu vực thanh toán đồng tiền chung châu Âu (SEPA) chỉ chiếm 14% tất cả giao dịch tín dụng SEPA trong suốt nửa đầu năm 2023. Liên minh châu Âu đề xuất sửa đổi quy định SEPA 2012 vào năm 2022 để loại bỏ các rào cản áp dụng và tạo thuận lợi cho việc sử dụng hệ thống thanh toán tức thì (IP).
Ngoài ra, Sáng kiến thanh toán châu Âu (EPI) đang được thí điểm một chương trình thanh toán tức thì trong năm 2023 sau khi sở hữu được iDeal (một phương thức thanh toán của Hà Lan, cho phép người tiêu dùng thanh toán trực tuyến thông qua ngân hàng của họ) và Payconiq - một nền tảng xử lý và thanh toán thông qua điện thoại thông minh. Dự án thí điểm EPI sẽ bao gồm các ví điện tử và một hệ thống thanh toán tức thì ngân hàng mở tại Đức và Pháp. Ngân hàng trung ương châu Âu (ECB) hỗ trợ sáng kiến tích hợp thanh toán cho rằng chương trình EPI có thể cuối cùng sẽ có các tính năng “mua trước, trả sau” (Buy now, pay latter/BNPL) và xác thực định danh điện tử. Cùng lúc, sáng kiến Thanh toán tức thì xuyên biên giới (IXB) từ các tổ chức gồm EBA Clearing, SWIFT và Trung tâm Thanh toán bù trừ tại Hoa Kỳ đang hướng tới cho phép xử lý tức thì các giao dịch 00 đổi tiền tệ USD và EUR trong năm 2023 để tăng cường tỷ lệ ứng dụng thanh toán điện tử US và châu Âu.
Với việc khu vực Bắc Mỹ đang bắt kịp cuộc cách mạng về thanh toán tức thì, khối lượng thanh toán không tiền mặt được dự báo sẽ tăng lên mức 6,5% hàng năm trong giai đoạn từ 2022 - 2027. Dịch vụ FedNows của Cục Dự trữ liên bang Hoa Kỳ (Fed) có mục tiêu tạo nên một mạng lưới thanh toán thời gian thực theo kiểu châu Âu và sẽ được vận hành bởi Trung tâm Thanh toán bù trừ để bổ sung vào mạng lưới RTP- vốn đã được đưa vào hoạt động từ năm 2017. Đáng chú ý là RTP và FedNows chỉ hỗ trợ thanh toán chủ động (push payment); điều này có nghĩa là các loại hình thanh toán như thanh toán định kỳ tự động (recurring payment), thanh toán theo gói đăng ký (subscription payment) và thanh toán đồng đẳng (P2P payment) vốn đòi hỏi khả năng rút tiền tự động (pull capabilities) không được hỗ trợ bởi FedNow.
Dịch vụ thanh toán tức thì mới sẽ cần được đầu tư hơn nữa để xây dựng các năng lực mới và tạo động lực thúc đẩy thị trường Hoa Kỳ tăng trưởng lên mức 2 con số. Đồng thời, Văn phòng Bảo vệ người tiêu dùng tài chính Hoa Kỳ (CFPB) đang phát triển các quy tắc và khung khổ ngân hàng mở - được kỳ vọng sẽ hoàn thành vào năm 2024. Nền tảng thanh toán thời gian thực của Canada (Canada Real-time Rail) cũng dự kiến sẽ đi vào hoạt động trong năm nay. Canada cũng công bố các kế hoạch triển khai ngân hàng mở cho năm 2023. Hai sáng kiến này được cho là sẽ góp phần thúc đẩy tăng trưởng thanh toán không tiền mặt tại quốc gia này.
Đối với châu Á - Thái Bình Dương, khu vực này thiếu những cơ sở hạ tầng thanh toán kỹ thuật số nội địa và có nhiều hệ thống thanh toán đa dạng khác nhau ở các thị trường chủ chốt – không giống như châu Âu, nơi mà SEPA đã dần được chuẩn hóa. Tuy nhiên trong suốt thập kỷ vừa qua, sự phát triển của hạ tầng thanh toán tức thì thời gian thực do chính phủ hỗ trợ (hoặc đứng đầu) ở hầu khắp các quốc gia và vùng lãnh thổ (bao gồm Ấn Độ, Trung Quốc, Singapore, Australia, Thái Lan) đã và đang thúc đẩy việc ứng dụng thanh toán kỹ thuật số. Kết quả là, khu vực châu Á Thái Bình Dương hiện nay đang trên lộ trình để thực hiện kế hoạch đạt được trên 50% lượng thanh toán không tiền mặt toàn cầu và có khả năng đạt được mức tăng trưởng tổng hợp hàng năm 19,8% trong giai đoạn 2022 - 2027.
Để cải thiện hơn nữa sự thuận tiện, hiệu quả, giá thành và mức độ chấp nhận các thanh toán điện tử nội địa và xuyên biên giới, các thị trường châu Á - Thái Bình Dương cũng đang xây dựng các nền tảng thanh toán song phương và đa phương. Ví dụ, vào năm 2021, các hạ tầng thanh toán thời gian thực của Thái Lan là PromptPay và PayNow của Singapore đã được kết nối với nhau. Trong năm 2021, Singapore cũng kết nối hạ tầng thanh toán thời gian thực của mình với hệ thống thanh toán DuitNow của Malaysia. Singapore và Ấn Độ (UPI) cũng hướng tới kết nối các hạ tầng thanh toán thời gian thực với nhau. Hơn nữa, Singapore, Indonesia, Malaysia, Philippines và Thái Lan cũng đã công bố kế hoạch tích hợp các hệ thống thanh toán QR khu vực.
Đối với khu vực Trung Đông, một quỹ đạo tăng trưởng tương tự với khu vực châu Á – Thái Bình Dương cũng được mở ra ở đây. Khu vực này đang phục thuộc nhiều vào tiền mặt - bất chấp tỷ lệ sử dụng điện thoại thông minh ở mức cao. Tuy nhiên, các cải cách về quy định và hạ tầng thanh toán điện tử đang được hoàn thiện đã sẵn sàng thúc đẩy tăng trưởng hàng năm của thanh toán không tiền mặt của khu vực này lên mức 14.1% trong giai đoạn 2022 - 2027. Các cải cách ngân hàng mở cũng đã sẵn sàng triển khai trong khu vực. Bahrain, Saudi Arabia, UAE và Jordan đang bắt đầu nắm bắt các khung khổ ngân hàng mở.
Cùng lúc, một số thị trường Trung Đông cũng đang triển khai các kế hoạch phát triển thanh toán tức thì, ví dụ: Saudi Arabia khai trương hệ thống SARIE trong năm 2021, UAE cũng triển khai nền tảng thanh toán tức thì của mình trong năm 2023. Các quốc gia Trung Đông cũng đang làm việc để tiến hành tích hợp các hạ tầng thanh toán thông qua các sáng kiến như Buna – nền tảng thanh toán thuộc sở hữu của Quỹ tiền tệ Arab (Arab Monetary Fund) với AFAQ, một hệ thống thanh toán khu vực được cung cấp bởi Công ty Thanh toán vùng Vịnh (Gulf Payments Company) hợp tác với Ngân hàng Trung ương Saudi.
Các quốc gia khu vực châu Phi cũng đang bắt kịp với những người hàng xóm về lượng giao dịch không tiền mặt. Các nghiên cứu cho thấy hiện có 18 quốc gia châu Phi đang phát triển các hệ thống thanh toán nội địa tức thì. Ngoài ra, ba dự án phát triển đang hướng tới xây dựng các nền tảng thanh toán tức thì của khu vực. Các sáng kiến này dường như sẽ góp phần thúc đẩy năng lực thanh toán không tiền mặt trong khu vực này.
Khu vực Mỹ Latin đang phát triển đồng thời các cơ sở hạ tầng thanh toán tức thì. Lượng thanh toán không tiền mặt trong khu vực đang có xu hướng đạt mức tăng trưởng hàng năm ước tính 15,7% trong giai đoạn từ 2022 – 2027. Hiện nay, mười quốc gia Mỹ Latin đang theo đuổi hoặc triển khai các chương trình thanh toán tức thì được dẫn dắt bởi Pix – được phát triển bởi Ngân hàng trung ương Brasil (BCB) năm 2020. Kể từ khi triển khai, Pix đã giữ vững vị trí là một lựa chọn thanh toán được ưa thích của người Brasil; BCB cũng có mục tiêu mở rộng phạm vi của Pix đối với các thanh toán tức thì xuyên biên giới giữa các quốc gia vào năm 2025.
HN (theo Capgemini 2023)