Lương và bài toán cạnh tranh
thu hút FDI
NĐT nước ngoài lo ngại sẽ có xu hướng lớn hơn về sự tăng cao chi phí lao động
Khanh Đoàn
Chi phí lao động tiếp tục tăng lên khiến lợi thế cạnh tranh từ nguồn nhân lực của Việt Nam đang giảm đi, theo phản ánh của cộng đồng DN, NĐT nước ngoài.
Ông Hiroshi Karashima, Chủ tịch Hiệp hội DN Nhật Bản tại Việt Nam (JBAV) cho biết, trong những năm qua, mức tăng lương tối thiểu (LTT) hàng năm tại Việt Nam đã vượt đáng kể so với chỉ số CPI. Đơn cử như năm ngoái, LTT tăng bình quân 7,3%, cao hơn hẳn so với tỷ lệ tăng 2,6% của CPI. Ông Karashima đánh giá, việc tăng lương giúp người Việt Nam có đời sống thịnh vượng hơn và cũng là nhân tố cần thiết để kích thích nhu cầu nội địa. Tuy nhiên, những ngành đầu tàu trong nền kinh tế như may mặc, da giày hay ngành công nghiệp gia công xuất khẩu lại chịu ảnh hưởng tiêu cực từ sự tăng này.
Đại diện của JBAV cũng phân tích, Chính phủ có phương châm nâng cao tiền lương cơ bản trong đó coi các nước khác trong ASEAN làm chỉ tiêu như Malaysia, Indonesia, Thái Lan, Philippines. Tuy nhiên LTT trong khu vực 1 của Việt Nam hiện đang vượt quá các nước khu vực như Philippines, trong khi những năm gần đây Malaysia và Thái Lan đã hạn chế tăng LTT nên chênh lệch so với Việt Nam đang được rút ngắn lại. Ngoài ra, nếu bao gồm cả chi phí thuê lao động (chi phí bảo hiểm xã hội và phí công đoàn) vào LTT thì chi phí lao động nói chung đã đuổi kịp Thái Lan.
Cơ quan này so sánh, tại Thái Lan - quốc gia đang thực hiện công nghiệp hóa, ngành công nghiệp - xây dựng chiếm hơn 20% nguồn nhân lực tương tự như Việt Nam, nhưng đã mang lại hơn 50% tổng GDP, trong khi ở Việt Nam chỉ khoảng hơn 30%. Theo JBAV, nguyên nhân là do ngành công nghiệp hỗ trợ chưa phát triển, nền tảng công nghiệp để tạo ra giá trị gia tăng còn yếu. Vì vậy, “chúng tôi cho rằng Chính phủ cần tập trung vào chuẩn bị nền tảng công nghiệp bằng hạn chế tăng LTT, duy trì năng lực cạnh tranh xuất khẩu và mời gọi tích cực FDI hướng tới công nghiệp hóa”, ông Hiroshi Karashima khuyến nghị.
Cùng chung băn khoăn, Hiệp hội DN Hoa Kỳ tại Việt Nam (Amcham) cho rằng, trong những năm qua, việc tăng LTT và chi phí các chương trình bảo hiểm bắt buộc đã không tương xứng với mức tăng năng suất. Kết quả là nhiều công ty trên khắp Việt Nam đang trải qua sự suy giảm về năng suất cho mỗi một đồng đầu tư vào nguồn nhân lực. “Quyết định tăng LTT phải được xem xét dựa trên năng suất lao động nếu Việt Nam muốn duy trì khả năng cạnh tranh”, ông Jonathan Moreno, Chủ tịch Amcham nhấn mạnh.
Không chỉ đối mặt với LTT sẽ còn tiếp tục tăng trong thời gian tới, điều khiến các DN FDI thêm lo ngại là các chính sách về lao động gần đây đang tiếp tục làm tăng chi phí cho DN. Cụ thể dự thảo nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật Bảo hiểm xã hội mà Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội (LĐ-TB&XH) đã đưa ra lấy ý kiến có quy định từ ngày 1/1/2018, sẽ áp dụng bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người lao động nước ngoài đang làm việc tại Việt Nam.
Dự thảo nghị định đề xuất rằng người lao động nước ngoài đang làm việc tại Việt Nam sẽ bị yêu cầu phải nộp cho cả 5 chế độ bảo hiểm xã hội bắt buộc đang chỉ áp dụng cho người lao động Việt Nam với mức đóng áp dụng cho người lao động Việt Nam. Đó là ốm đau, thai sản, tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp, hưu trí và phụ cấp tử tuất.
Tại Diễn đàn DN Việt Nam (VBF) giữa kỳ năm 2017 được tổ chức mới đây, Nhóm Công tác Đầu tư và Thương mại đã tính toán chi phí mà DN phải chịu khi áp dụng thay đổi này. Ví dụ, một người lao động có mức lương 4.000 USD/tháng sẽ phải đóng khoản tiền tổng cộng 323,7 USD. Tính thêm cả loại phí mới này thì các loại thuế phí mà người lao động phải chịu ở Việt Nam sẽ thuộc nhóm cao nhất trong khu vực khi tính đến số lượng các loại thuế, mức đóng cao và phạm vi áp dụng rộng (không chỉ tính đối với tiền lương mà còn tất cả các loại phúc lợi khác).
Bên cạnh đó, với nội dung quy định chưa rõ ràng, các NĐT cho rằng dự thảo nghị định có vẻ đã đề xuất việc thực hiện quy định này là bắt buộc. Trong khi đó, Luật Bảo hiểm xã hội lúc đầu đã quy định đây là một phúc lợi có thể tùy chọn tham gia hoặc không tham gia.
Ông Fred Burke Trưởng Nhóm Công tác Đầu tư & Thương mại, “Chúng tôi lo ngại rằng đây là một phần trong một xu hướng lớn hơn về sự tăng cao chi phí lao động và điều này sẽ làm giảm tính cạnh tranh của nền kinh tế nói chung”, ông Fred Burke, lo ngại.