Sau khi đón nhận tín hiệu tích cực từ tăng trưởng GDP quý I với mức tăng 0,5% so với tháng trước và 1,7% so với cùng kỳ - mức tăng cao nhất trong vòng 1 năm qua, kinh tế Nhật Bản trong những tháng tiếp theo lại tiếp tục trì trệ. Nhiều chỉ tiêu kinh tế gần đây cho thấy những yếu kém của kinh tế Nhật Bản trong quý I/2016 có thể sẽ tiếp diễn vào quý II/2016 do xuất khẩu tiếp tục giảm và chỉ số PMI trong tháng 5/2016 đạt mức thấp trong vòng ba năm qua.
NHTW Nhật nới lỏng chính sách
Minh Đức
Sau khi đón nhận tín hiệu tích cực từ tăng trưởng GDP quý I với mức tăng 0,5% so với tháng trước và 1,7% so với cùng kỳ - mức tăng cao nhất trong vòng 1 năm qua, kinh tế Nhật Bản trong những tháng tiếp theo lại tiếp tục trì trệ. Nhiều chỉ tiêu kinh tế gần đây cho thấy những yếu kém của kinh tế Nhật Bản trong quý I/2016 có thể sẽ tiếp diễn vào quý II/2016 do xuất khẩu tiếp tục giảm và chỉ số PMI trong tháng 5/2016 đạt mức thấp trong vòng ba năm qua. Cụ thể, Bộ Tài chính Nhật Bản trong Báo cáo gần đây nhất cho biết kim ngạch xuất khẩu danh nghĩa của nước này trong tháng 5/2016 đã giảm 11,3% so với cùng kỳ năm ngoái, sau khi sụt giảm 10,1% trong tháng 4/2016. Nguyên nhân là do đồng yên mạnh, nhu cầu toàn cầu suy yếu, chuỗi cung ứng bị gián đoạn do một loạt các trận động đất diễn ra vào tháng 4/2016. Trong khi đó, nhập khẩu giảm 13,8% trong tháng 5/2016, sau khi giảm 23,3% trong tháng 4/2016, đánh dấu sự suy giảm tháng thứ 17 liên tiếp. Nhập khẩu tiếp tục giảm ở mức hai con số, chủ yếu do giá năng lượng thấp. Kết quả là, cán cân thương mại của Nhật Bản trong tháng 5/2016 tiếp tục bị thâm hụt 41 tỷ yên (0,4 tỷ USD).
Bên cạnh đó, Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản cũng cho biết đơn đặt hàng máy móc thiết bị lõi (một chỉ số hàng đầu của chi tiêu vốn từ ba đến sáu tháng) trong những tháng gần đây đã giảm với tốc độ mạnh nhất kể từ tháng 11/2014. Nguyên nhân do trận động đất diễn ra tại Kumamoto vào tháng 4/2016 đã có một tác động đáng kể đến chi phí vốn, do đó đầu tư kinh doanh có thể sẽ vẫn suy yếu trong suốt năm 2016. Trong khi đó, doanh số bán lẻ hàng hóa cũng đã giảm liên tục trong 3 tháng chỉ trong vòng 4 tháng đầu năm.
Như vậy nhiều khả năng tăng trưởng kinh tế trong quý II sẽ tiếp tục sụt giảm chứ không thể đạt được tốc độ tăng trưởng khả quan như trong quý I. Ngoài ra, việc kinh tế chuyển biến chậm chạp đang tạo áp lực đưa Nhật Bản quay trở về tình trạng giảm phát khi tốc độ tăng chỉ số giá đã rơi vào tình trạng âm liên tiếp kể từ tháng 3 trở lại đây.
Trong bối cảnh kinh tế trong nước vẫn còn trì trệ như vậy, những diễn biến gần đây của kinh tế thế giới, đặc biệt sau khi sự kiện Brexit diễn ra lại càng tạo áp lực nới lỏng chính sách tiền tệ tại các NHTW khu vực châu Á, trong đó có Nhật Bản. Sau khi cuộc bầu cử tại Anh diễn ra, trong tháng 6 đồng yên lại ghi nhận tháng tăng giá mạnh mẽ nhất kể từ đầu năm đến nay, tiếp tục gây ra những tác động bất lợi đến xuất khẩu cũng như tăng trưởng kinh tế của quốc gia này. Ngoài ra còn có mối lo về những ảnh hưởng đến thị trường và tài chính. Quan chức Ngân hàng Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JBIC) Kondo Akira cho rằng, nếu Anh rời EU sẽ có những ảnh hưởng lớn đến thị trường trong thời gian ngắn. Cần phải chú ý những ảnh hưởng đến lợi tức, tỷ giá, chứng khoán phái sinh. Thị trường sẽ hỗn loạn và ảnh hưởng đến hoạt động của ngân hàng là tương đối lớn.
Phản ứng trước việc cử tri Anh ủng hộ rời EU, Thủ tướng Shinzo Abe đang có mặt ở Iwate để vận động tranh cử đã nói rằng, thị trường thế giới cũng như thị trường ngoại hối sẽ có những ảnh hưởng lớn, chúng ta phải có những biện pháp cẩn trọng. Điều cần thiết là ổn định thị trường tài chính và phải dùng mọi biện pháp để ứng phó với những nguy cơ mới. Theo nhiều nhà đầu tư, những phát biểu trên là hàm ý cho rằng NHTW Nhật sẽ tiếp tục nới lỏng chính sách tiền tệ trong cuộc họp diễn ra vào cuối tháng 7 sắp tới. Điều này được minh chứng thông qua các chỉ số chứng khoán của Nhật đã giữ đà gia tăng liên tục trong những ngày đầu tháng 7, trong đó ngày 11/7 vừa qua, chỉ số Topix đã nhảy vọt 3,98% sau khi liên minh cầm quyền của Tổng thống Shinzo Abe giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tại Thượng viện diễn ra cuối tuần qua. Theo Macquarie Bank dự báo, NHTW Nhật Bản sẽ thông báo mở rộng chương trình mua tài sản vào ngày 29/7 tới và đến cuối năm nay ông Abe sẽ tung ra một gói kích thích tài khóa mới.
Những dự đoán trên càng được củng cố khi những ngày gần đây hàng loạt NHTW tại các quốc gia châu Á đã tham gia vào làn sóng nới lỏng chính sách. Hàn Quốc tuần trước đã tung ra gói hỗ trợ nền kinh tế trị giá 8,5 tỷ USD để đối phó với cú sốc Brexit, giúp NHTW nước này có thể chưa phải ngay lập tức phải có các biện pháp kích thích. Ngoài ra, một loạt các quốc gia khác như Úc, Hàn Quốc, Malaysia, Thái Lan trong cuộc họp vào tuần này cũng được dự báo sẽ đưa ra các biện pháp nới lỏng tương tự.