Theo dữ liệu của Tổng cục Thống kê Trung Quốc, GDP quý II/2016 của Trung Quốc tăng 6,7%, cao hơn dự kiến và bằng mức tăng trưởng của quý trước. Nguyên nhân cơ bản là do chính sách tiền tệ nới lỏng đã có tác dụng hỗ trợ tăng trưởng và duy trì ổn định trong nền kinh tế. Trong đó, tín dụng phát triển hạ tầng và sự bùng nổ giá nhà đất đã kéo theo nhiều ngành và lĩnh vực khác như xi măng, sắt thép, đồng thời thúc đẩy nhu cầu trong nước
Trong tháng 7/2016, hoạt động công nghiệp của Trung Quốc tăng trở lại sau 17 tháng sụt giảm; hoạt động xuất nhập khẩu giảm nhưng do nhập khẩu giảm nhiều hơn nên thặng dư thương mại vẫn đạt 52,31 tỷ USD, mức cao nhất kể từ tháng 01/2016. Dự trữ ngoại hối quốc gia tuy giảm 4,1 tỷ USD so với tháng trước xuống khoảng 3.200 tỷ USD vào tháng 7 vừa qua, nhưng vẫn là lượng ngoại tệ khổng lồ, đảm bảo để Chính phủ Trung Quốc xử lý những bất ổn trong nền kinh tế.
Trên thị trường tài chính, thị trường chứng khoán đã bình ổn trở lại sau khi bị chao đảo mạnh vào năm trước, làn sóng đào thoát nguồn vốn khỏi Trung Quốc đã phần nào được kiềm chế.
Với những kết quả tích cực trên đây, một số chuyên gia cho rằng, kinh tế Trung Quốc có thể đang bình ổn trở lại sau một thời kỳ tăng chậm. Các tổ chức tài chính quốc tế đều điều chỉnh nâng dự báo kinh tế của Trung Quốc, trong đó Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) đã nâng triển vọng GDP năm 2016 của Trung Quốc lên 6,6%, tăng 0,1% so với dự báo đưa ra hồi tháng 4 vừa qua. Kinh tế ổn định cũng góp phần giảm áp lực lên chính sách tiền tệ, và Ngân hàng Trung ương Trung Quốc (PBC) chưa cần phải giảm lãi suất, mặc dù vẫn cần sử dụng những biện pháp hỗ trợ khác. PBC cũng không quá lo lắng phải tiếp tục phá giá để hỗ trợ xuất khẩu, cho dù CNY vẫn tiếp tục bị mất giá.
Tuy nhiên, đầu tư tư nhân đã giảm xuống mức thấp kỷ lục và rủi ro tài chính đang tăng do nợ tiếp tục tăng, dòng vốn vẫn tiếp tục rời Trung Quốc. Nếu CNY bị mất giá đột ngột, làn sóng thoát nguồn vốn khỏi Trung Quốc sẽ bật tăng trở lại. Ngày 12/8/2016, tỷ giá tham chiếu so với USD được PBC ấn định ở mức 6,6459 CNY, giảm gần 2,4% so với đầu năm.
Theo đánh giá của Tập đoàn Goldman Sachs, tháng 6 vừa qua, khi CNY mất giá khoảng 1% so với USD và 2,2% so với chỉ số thương mại gia quyền, dòng vốn ra đã lên tới 49 tỷ USD, tăng gần gấp đôi so với tháng trước đó.
Theo nhận định của Bloomberg, CNY mất giá khiến các doanh nghiệp Trung Quốc từ Đại lục đẩy mạnh đầu tư vào cổ phiếu tại Hồng Kông do dollas Hồng Kông được neo với USD. Từ đầu năm đến nay, các doanh nghiệp Đại lục đã mua ròng tới 93,1 tỷ CNY (14 tỷ USD) trên thị trường chứng khoán Hồng Kông. Trong khi đó, dòng vốn vào Trung Quốc Đại lục trong thời gian này chỉ đạt 26,6 tỷ CNY. Trong năm nay, các doanh nghiệp Trung Quốc Đại lục tiếp tục tăng cường mua tài sản ở nước ngoài và đã đạt 157,2 tỷ USD, mức cao nhất từ trước tới nay. Cho dù dòng vốn ra tăng mạnh và thông qua nhiều kênh khác nhau, dòng vốn nước ngoài đổ vào thị trường chứng khoán Trung Quốc cũng đạt mức kỷ lục vào tháng 6 vừa qua, góp phần cân bằng cung cầu và ổn định tâm lý của các nhà đầu tư.
Mặc dù tăng trưởng xuất nhập khẩu giảm so với những năm trước đây, nhưng nhập khẩu được kiềm chế đã góp phần duy trì thặng dư tài khoản vãng lai ở mức cao, làm tăng dự trữ ngoại hối quốc gia và hỗ trợ tích cực cho nền kinh tế.
Vào thời điểm hiện nay, Trung Quốc vẫn có đủ nguồn tài chính để ổn định tình hình kinh tế và hỗ trợ tăng trưởng, nếu dòng vốn ra không tăng đột ngột với quy mô lớn. Tuy nhiên, nếu Ngân hàng Trung ương Mỹ (Fed) tăng lãi suất sớm hơn kỳ vọng hiện nay, USD sẽ tăng giá mạnh và CNY mất giá, rủi ro đào thoát dòng vốn sẽ tăng cao.
Trên thực tế, lượng vốn đào thoát dòng vốn khỏi Trung Quốc khi thị trường chứng khoán Trung Quốc sụp đổ hồi năm ngoái chỉ là một phần nhỏ trong hệ thống tài chính Trung Quốc, không gây rủi ro đáng kể cho nền kinh tế Trung Quốc cũng như hệ thống tài chính toàn cầu. Đáng chú ý, khi áp lực đối với cổ phiếu có phần dịu đi, bong bóng trái phiếu và bất động sản đang có nguy cơ ngày càng phình to, đây là hai thị trường đóng vai trò quan trọng hơn nhiều so với thị trường chứng khoán trong nền kinh tế Trung Quốc. Trong bối cảnh các nhà hoạch định chính sách Trung Quốc vẫn tiếp tục mở rộng tín dụng ở mức cao hơn GDP để duy trì tăng trưởng kinh tế, vấn đề ổn định tình hình kinh tế và xử lý những biến động mới sẽ trở nên khó khăn hơn.
Hiện nay, thị trường kim loại đang bước vào lối mòn của thị trường chứng khoán khi giá thép đã tăng gần 80%. Trong vòng 9 tháng qua, giá bất động sản tại Thâm Quyến đã tăng 64%.
Trong khi những biến động trên thị trường chứng khoán có thể được bỏ qua, thị trường bất động sản và trái phiếu sụp đổ sẽ đưa Trung Quốc vào thời kỳ khủng hoảng mới do thị trường bất động sản được coi là có tác động lớn nhất đến tình hình kinh tế tại quốc gia này. Chứng khoán chiếm khoảng 7% lượng gây vốn của các doanh nghiệp trên thị trường, trong khi trái phiếu chiếm tới 25% do đó nếu quả bóng trái phiếu nổ, hậu quả sẽ lớn hơn rất nhiều. Trong những tháng gần đây, hàng loạt các vụ vỡ nợ và hủy bỏ phát hành trái phiếu đã và đang đẩy nhanh mức độ cảnh báo về nguy cơ này.
Do tình trạng thiếu hụt những cơ hội đầu tư sinh lời của nền kinh tế Trung Quốc, tiền sẽ tiếp tục đổ vào các hoạt động đầu cơ, nhất là cổ phiếu, kim loại, trái phiếu và bất động sản. Những chỉ số kinh tế trong tháng 7 cho thấy, tốc độ tăng trưởng bùng nổ của thị trường bất động sản và giá nhà đất do ảnh hưởng của các biện pháp chính sách sẽ chưa dừng lại. Trong bối cảnh năng lực sản xuất đã quá dư thừa như hiện nay, nếu tiếp tục theo đuổi chính sách mở rộng tín dụng, tình hình kinh tế tại Trung Quốc sẽ trở nên trầm trọng hơn, và chi phí trong việc xử lý khủng hoảng sẽ tăng lên.
Hoàng Thế Thỏa
Nguồn: Bloomberg, IMF, Reuters