Trước hết, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) xin trân trọng cảm ơn Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Thủy đã quan tâm, ủng hộ và đánh giá tích cực những nỗ lực hoạt động của ngành Ngân hàng trong thời gian vừa qua.
Tại phiên thảo luận hội trường về tình hình phát triển kinh tế - xã hội ngày 03/11/2020 của Kỳ họp 10, Quốc hội khóa XIV, Đại biểu đã có ý kiến liên quan đến vấn đề cho vay qua mạng, đồng thời kiến nghị NHNN nghiên cứu để có các khoản vay nhỏ, với thủ tục xét duyệt nhanh chóng, thuận lợi để giúp người dân có nhu cầu tiếp cận được với các khoản tín dụng này.
Về vấn đề này, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam có ý kiến giải trình cụ thể như sau:
1. Về nội dung cho vay qua mạng, ngang hàng:
Việc xây dựng văn bản quy phạm pháp luật để điều chỉnh hoạt động cho vay qua mạng (đặc biệt là các quan hệ vay mượn dân sự) cũng như để xử lý vi phạm liên quan đến hoạt động này thuộc trách nhiệm của nhiều Bộ, ngành, trong đó có Bộ Tư pháp và Bộ Công an. Hiện nay, Chính phủ giao NHNN chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan nghiên cứu để xây dựng Cơ chế thí điểm đối với hoạt động cho vay ngang hàng. Liên quan đến hoạt động cho vay ngang hàng, NHNN báo cáo Đại biểu một số thông tin như sau:
1.1. Thời gian qua, hoạt động cho vay thông qua các nền tảng công nghệ phát triển rất mạnh mẽ tại nhiều nước nói chung và tại Việt Nam nói riêng, trong đó có hoạt động cho vay ngang hàng. Cho vay ngang hàng là mô hình kinh doanh mới được xây dựng trên nền tảng công nghệ số, kết nối trực tiếp người đi vay với người cho vay (nhà đầu tư) mà không thông qua trung gian tài chính. Về cơ bản hoạt động này vận hành trên cơ sở điều chỉnh của Bộ Luật dân sự và các quy định pháp luật có liên quan.
1.2. Hoạt động cho vay ngang hàng có thể góp phần thúc đẩy tài chính toàn diện, mở rộng khả năng và tạo thêm kênh tiếp cận tài chính đối với các chủ thể trong nền kinh tế, nhất là đối với các đối tượng yếu thế trong xã hội, những đối tượng chưa có khả năng tiếp cận các nguồn lực tài chính qua các kênh chính thống. Tuy nhiên, hoạt động cho vay ngang hàng tiềm ẩn nhiều rủi ro; đặc biệt gần đây một số đối tượng cho vay nặng lãi, tín dụng đen… núp bóng, trá hình, thông qua hình thức biến tướng của cho vay ngang hàng để tiến hành các hoạt động bất hợp pháp, tác động bất lợi, bất ổn đến an sinh xã hội. Thực trạng trên đặt ra những thách thức lớn trong công tác quản lý, giám sát đối với các cơ quan quản lý nhà nước. Trước nhu cầu ngày càng tăng của thị trường và yêu cầu quản lý đối với hoạt động này, thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, NHNN đã tích cực và chủ động triển khai nhiều giải pháp cấp bách, kịp thời nhằm tạo điều kiện thúc đẩy các doanh nghiệp ứng dụng đổi mới, sáng tạo hoạt động trong lĩnh vực này phát triển, nhưng mặt khác cũng đảm bảo phòng ngừa rủi ro phát sinh; răn đe, phòng chống và ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật, cụ thể:
- Chủ trì, phối hợp các Bộ, ngành liên quan tiến hành khảo sát, kiểm tra, đánh giá thực trạng hoạt động cho vay ngang hàng của một số công ty trên địa bàn thành phố Hà Nội và Hồ Chí Minh để có cơ sở thực tiễn hoàn thiện Báo cáo cơ chế thí điểm hoạt động cho vay ngang hàng và đã trình Thủ tướng Chính phủ. Ngoài ra, NHNN đã trình Chính phủ Đề án Xây dựng Cơ chế quản lý thử nghiệm có kiểm soát hoạt động Fintech trong lĩnh vực ngân hàng (bao gồm hoạt động cho vay ngang hàng).
- Đẩy mạnh triển khai sâu, rộng và thường xuyên các giải pháp truyền thông đến người dân, doanh nghiệp và TCTD như:
(i) Khuyến cáo người dân, doanh nghiệp tìm hiểu kĩ, thận trọng khi tham gia các nền tảng cho vay ngang hàng trong bối cảnh chưa có hành lang pháp lý đầy đủ điều chỉnh đối với lĩnh vực này; trên cơ sở đó khuyến nghị người dân tiếp cận vốn qua kênh tín dụng ngân hàng chính thống, tránh bị lừa đảo, rơi vào vòng xoáy cho vay nặng lãi của tín dụng đen;
(ii) Chỉ đạo TCTD và Tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán (TGTT) lưu ý về các rủi ro trong hoạt động cho vay ngang hàng; khuyến nghị TCTD, TGTT thận trọng trong ký kết, thực hiện các thỏa thuận hợp tác với các công ty cho vay ngang hàng; thường xuyên tiến hành rà soát, kiểm tra để đảm bảo việc thỏa thuận, ký kết, thực hiện hợp đồng hợp tác giữa TCTD, TGTT với các công ty cho vay ngang hàng đúng quy định pháp luật, không ảnh hưởng đến hoạt động, uy tín của TCTD, TGTT, cũng như uy tín, an toàn của hệ thống ngân hàng; qua đó đảm bảo an toàn hệ thống tài chính, ngân hàng, trật tự an ninh xã hội. Trường hợp phát hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật của các đối tác này, TCTD, TGTT phải ngừng ngay việc hợp tác dưới mọi hình thức và tiến hành các thủ tục thanh lý các hợp đồng, thỏa thuận đã ký, đảm bảo tuân thủ quy định pháp luật; đồng thời, báo cáo cơ quan chức năng và các bên liên quan để có giải pháp ngăn chặn hành vi vi phạm pháp luật và hạn chế rủi ro có thể phát sinh… Trong quá trình giao dịch, hợp tác với các công ty cho vay ngang hàng, TCTD, TGTT đề nghị các công ty cho vay ngang hàng công bố đầy đủ, minh bạch, trung thực các thông tin về nội dung hợp tác, giao dịch giữa công ty cho vay ngang hàng với TCTD, TGTT trong tất cả các thông điệp và phương tiện quảng cáo, truyền thông, bán hàng mà công ty cho vay ngang hàng truyền tải đến người tiêu dùng và các bên có liên quan. TCTD, TGTT thường xuyên theo dõi việc công bố thông tin về quan hệ hợp tác giữa công ty cho vay ngang hàng với TCTD, TGTT để kịp thời phát hiện thông tin được công ty cho vay ngang hàng công bố không chính xác, không đầy đủ, có thể gây tổn hại cho người tiêu dùng và các bên có liên quan (nếu có) để có giải pháp xử lý phù hợp.
Trong thời gian tới, trên cơ sở chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, NHNN sẽ tiếp tục phối hợp với các Bộ, ngành liên quan để khẩn trương xây dựng và hoàn thiện Bộ hồ sơ lập đề nghị xây dựng Nghị định về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát hoạt động Fintech trong lĩnh vực ngân hàng, trong đó lĩnh vực thử nghiệm bao gồm cả hoạt động cho vay ngang hàng.
2. Về thủ tục vay vốn đối với các khoản vay nhỏ:
Hiện nay, loại hình các TCTD ở Việt Nam rất đa dạng, bao gồm các ngân hàng thương mại, Ngân hàng Chính sách xã hội (NHCSXH), công ty tài chính, tổ chức tài chính vi mô..., có thể đáp ứng mọi nhu cầu vay vốn, kể cả các khoản vay nhỏ phục vụ đời sống và sản xuất kinh doanh của người dân.
Thời gian qua, NHNN đã chủ động triển khai nhiều giải pháp mở rộng tín dụng; tạo điều kiện cho TCTD, Công ty tài chính, Tổ chức tài chính vi mô, NHCSXH triển khai các khoản vay nhỏ với thời gian xét duyệt nhanh chóng đáp ứng kịp thời nhu cầu vay vốn hợp pháp của người dân, góp phần đấu tranh ngăn chặn và đẩy lùi tín dụng đen, cụ thể như sau:
- Khẩn trương ban hành nhiều văn bản hướng dẫn, chỉ đạo hoạt động cho vay của các TCTD, Công ty tài chính, tổ chức tài chính vi mô, NHCSXH, như: (1) Ban hành Thông tư số 39/2016/TT-NHNN ngày 30/12/2016 quy định khung pháp lý điều chỉnh hoạt động cho vay của TCTD đối với khách hàng, đảm bảo nhanh chóng, thuận lợi, minh bạch và công khai; Ban hành Thông tư 18/2019/TT-NHNN ngày 4/11/2019 sửa đổi, bổ sung Thông tư 43/2016/TT-NHNN ngày 30/12/2016 về hoạt động cho vay tiêu dùng của công ty tài chính; (2) Chỉ đạo NHCSXH ban hành Quyết định số 12/QĐ-HĐQT ngày 22/02/2019 nâng mức cho vay và kéo dài thời hạn cho vay đối với hộ nghèo và một số đối tượng chính sách tại NHCSXH; (3) Trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định 149/QĐ-TTg ngày 22/01/2020 phê duyệt Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030; (4) Tiếp tục hoàn thiện thủ tục để báo cáo, đề xuất Thủ tướng Chính phủ ban hành Nghị định thay thế Quyết định 20/2017/QĐ-TTg về các chương trình, dự án tài chính vi mô của tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức phi chính phủ; (5) Chỉ đạo TCTD triển khai các chương trình, chính sách tín dụng phục vụ sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng chính đáng của người dân, doanh nghiệp đến mọi tầng lớp nhân dân;
- Chỉ đạo TCTD thường xuyên rà soát quy trình cấp tín dụng nội bộ để triển khai các giải pháp, phương thức đổi mới quy trình cho vay, áp dụng công nghệ mới trong hoạt động cấp tín dụng phù hợp với xu thế kinh tế số toàn cầu; nâng cao chuẩn mực cho vay, xây dựng quy trình thu thập khai thác thông tin đánh giá tín nhiệm khách hàng (từ CIC, các tổ chức xếp hạng tín nhiệm doanh nghiệp...) kết hợp với hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ của TCTD để nâng cao hiệu quả thẩm định, đánh giá mức độ tín nhiệm của khách hàng, qua đó gia tăng hiệu quả phê duyệt tín dụng, tăng cường khả năng cho vay không có bảo đảm, tiết giảm tối đa thủ tục, giấy tờ, rút ngắn thời gian giải quyết, phê duyệt cho vay, nâng cao chất lượng phục vụ, giảm bớt phiền hà cho khách hàng.
- Mở rộng mạng lưới hoạt động của TCTD, đặc biệt là ở vùng sâu, vùng xa nhằm tăng khả năng tiếp cận vốn tín dụng chính thức của người dân, nhất là các đối tượng có hoàn cảnh khó khăn.
- NHNN chi nhánh các tỉnh, thành phố đã chủ động phối hợp với các cấp chính quyền để tuyên truyền, cung cấp thông tin về các chương trình, chính sách vay vốn tại địa phương, từ đó tăng khả năng tiếp cận vốn ngân hàng của người dân.
- Triển khai Chương trình tín dụng tiêu dùng quy mô 5.000 tỷ của Ngân hàng NNo&PTNT (số tiền vay không quá 30 triệu đồng), đến cuối quý II năm 2020 đã cho 328.818 lượt khách hàng vay vốn phục vụ đời sống, tiêu dùng, doanh số cho vay đạt 14.138 tỷ đồng, dư nợ đạt 2.389 tỷ đồng.
Trong thời gian tới, NHNN tiếp tục chỉ đạo các đơn vị trong toàn ngành nghiêm túc, quyết liệt triển khai các nhiệm vụ tại Quyết định 1178/QĐ-NHNN ngày 31/5/2019 của Ngân hàng Nhà nước, Chỉ thị 12/CT-TTg ngày 25/4/2019 của Thủ tướng Chính phủ, đảm bảo cung ứng đầy đủ, kịp thời vốn tín dụng phục vụ nhu cầu hợp pháp của người dân, doanh nghiệp, góp phần đẩy lùi “tín dụng đen”.
Trên đây là giải trình của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam về ý kiến của Đại biểu Quốc hội trong phiên thảo luận hội trường về tình hình phát triển kinh tế - xã hội ngày 03/11/2020.
Ngân hàng Nhà nước Việt Nam xin trân trọng cảm ơn sự quan tâm của Đại biểu đối với hoạt động của hệ thống ngân hàng. Trong thời gian tới, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam rất mong tiếp tục nhận được sự quan tâm, ủng hộ hơn nữa của Đại biểu đối với hoạt động của ngành Ngân hàng.
Trân trọng cảm ơn Đại biểu./.