Quán triệt tinh thần Nghị quyết 01/NQ-CP của Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã điều hành chính sách tiền tệ (CSTT) một cách chặt chẽ, thận trọng, linh hoạt nhằm thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội đã được Quốc hội thông qua trong năm 2013. Đặc biệt, trong công tác điều hành lãi suất, NHNN đã chủ động điều hành phù hợp với diễn biến lạm phát và thị trường tiền tệ hướng tới thực hiện các mục tiêu của năm, đồng thời từng bước tháo gỡ khó khăn cho hoạt động sản xuất kinh doanh, hỗ trợ thị trường. Chính vì thế, ngay khi lạm phát có dấu hiệu giảm vào tháng 3 (CPI tháng 3 ở mức -0,19%), NHNN đã tiến hành điều chỉnh giảm các mức lãi suất điều hành chủ chốt, truyền dẫn tín hiệu điều chỉnh giảm lãi suất trên thị trường tiền tệ và lãi suất trong nền kinh tế.
Các lãi suất điều hành chủ chốt được điều chỉnh giảm
Tiếp nối quá trình điều chỉnh giảm lãi suất của năm 2012, trong quý I/2013, NHNN tiếp tục điều chỉnh giảm các lãi suất điều hành phù hợp với diễn biến kinh tế vĩ mô. Cụ thể, theo Quyết định số 643/QĐ-NHNN, lãi suất tái cấp vốn được điều chỉnh giảm từ mức 9%/năm xuống còn 8%/năm; lãi suất tái chiết khấu từ 7%/năm xuống còn 6%/năm; lãi suất cho vay qua đêm trong thanh toán điện tử liên ngân hàng và cho vay bù đắp thiếu hụt vốn trong thanh toán bù trừ của NHNN đối với các ngân hàng từ 10%/năm xuống còn 9%/năm. Đây là lần giảm lãi suất đầu tiên trong năm 2013 của NHNN, việc giảm lãi suất điều hành sẽ tạo tiền đề thuận lợi tiếp tục giảm lãi suất thị trường trong thời gian tới.
Cùng với việc giảm các lãi suất điều hành chủ chốt, lãi suất trên thị trường mở cũng đã giảm từ mức 7% xuống mức 6,5%, dao động trong khu lãi suất điều hành của NHNN.
Đồ thị 3. Diễn biến lãi suất thị trường mở
Bên cạnh đó, lãi suất trên thị trường liên ngân hàng (LNH) nhìn chung được duy trì ổn định. Lãi suất LNH sau khi giảm liên tục trong suốt tháng 1 (với mức giảm từ 0,4%-3% ở tất cả các kỳ hạn đã tăng nhẹ trong tuần giáp Tết đầu tháng 2 ở những kỳ hạn ngắn từ qua đêm tới 1 tháng (mức tăng 0,95%-1,5%), nhưng sau đó lập tức quay về xu hướng giảm và ổn định trở lại từ trung tuần tháng 2 tới hết tháng 3/2013. Hiện nay, lãi suất liên ngân hàng ở mức 2,8% cho kỳ hạn qua đêm, 3%-8% cho kỳ hạn 1 tuần tới 6 tháng.
Lãi suất huy động và cho vay trên thị trường đã giảm theo tín hiệu điều hành của NHNN
Cùng với việc giảm các lãi suất điều hành chủ chốt, NHNN cũng đã ban hành Thông tư số 08/TT-NHNN quy định giảm 0,5% trần lãi suất tiền gửi VND kỳ hạn từ 1 tháng đến dưới 12 tháng (8%/năm xuống 7,5%/năm), lãi suất tiền gửi kỳ hạn từ 12 tháng trở lên sẽ do các tổ chức tín dụng (TCTD) tự ấn định trên cơ sở cung cầu vốn trên thị trường. Như vậy là việc giảm trần lãi suất huy động đã diễn biến phù hợp với dự đoán của thị trường từ cuối năm 2012. Việc giảm lãi suất huy động sẽ là tiền đề giúp giảm lãi suất cho vay, hỗ trợ hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Trần lãi suất huy động có thể được điều chỉnh giảm thêm trong thời gian tới nếu lạm phát tiếp tục có những diễn biến thuận lợi
Quyết định giảm lãi suất của NHNN được thị trường đón nhận khá tích cực. Hiện, lãi suất tiền gửi bình quân trên thị trường với kỳ hạn dưới 1 năm đã được các NHTM điều chỉnh về mức 7-7,5%, lãi suất tiền gửi trung dài hạn (12 tháng trở liên) đã giảm xuống mức 10,5%/năm từ mức 11-12%/năm trước đây. Dù lãi suất tiết kiệm đã được điều chỉnh giảm nhưng NHNN vẫn duy trì chính sách lãi suất thực dương, lợi ích của người gửi tiền vẫn được đảm bảo.
Bên cạnh việc giảm trần lãi suất huy động, NHNN cũng ban hành Thông tư số 09/TT-NHNN giảm lãi suất cho vay ngắn hạn tối đa bằng VND đối với các lĩnh vực ưu tiên xuống còn 11%/năm. Tuy nhiên, do những tồn tại về nợ xấu, những khó khăn của doanh nghiệp trong việc thanh toán các khoản nợ cũ với lãi suất cao, rủi ro kinh doanh còn lớn,… sẽ là những cản trở lớn trong tiến trình giảm nhanh lãi suất tín dụng theo kỳ vọng.
Lãi suất cho vay phổ biến của TCTD đối với khách hàng
Nhóm NHTM |
Đối tượng |
Ngắn hạn |
Trung, dài hạn |
NHTM Nhà nước |
SXKD thông thường |
11,0-13,0 |
14,6-16,5 |
Nông nghiệp, nông thôn, xuất khẩu,DN nhỏ và vừa, CN hỗ trợ |
9,0-11,0
|
14,6-16,0 |
|
NHTM Cổ phần |
SXKD thông thường |
12,0-15,0 |
16,0-17,5 |
Nông nghiệp, nông thôn, xuất khẩu, DN nhỏ và vừa, CN hỗ trợ |
10,0-12,0 |
15,0-16,5 |
Nguồn: NHNN
Bên cạnh sự chuyển biến tích cực của lãi suất tiền đồng, lãi suất huy động và cho vay ngoại tệ vẫn duy trì ổn định. Cụ thể, lãi suất huy động USD với tiền gửi của dân cư hiện phổ biến ở mức 0,5%/năm (không kỳ hạn) và 2%/năm với kỳ hạn 1 tháng trở lên. Lãi suất cho vay USD phổ biến ở mức 5-7%/năm đối với ngắn hạn; 6-8,5%/năm đối với trung và dài hạn.
Như vậy, có thể thấy trong những tháng đầu năm 2013, NHNN đã điều hành các mức lãi suất phù hợp với diễn biến lạm phát, qua đó truyền dẫn tín hiệu giúp điều tiết các mức lãi suất thị trường ở mức hợp lý. Tuy vậy, trong thời gian tới, NHNN cần tích cực hỗ trợ giúp tháo gỡ những điểm nghẽn của nền kinh tế (nợ xấu, tồn kho), đồng thời tiếp tục điều chỉnh lãi suất theo tín hiệu thị trường, khai thông dòng vốn nhằm đạt mục tiêu tăng trưởng cao hơn năm 2012 như trong Nghị quyết 01/NQ-CP của Chính phủ đã đề ra.
Nguyễn Đình Trung