Ngày 28/9/2016, bên lề Diễn đàn Năng lượng quốc tế kéo dài 3 ngày tại Thủ đô Angiêri, các nước thành viên thuộc Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) đã nhóm họp và công bố kết quả đầy bất ngờ là sẽ cắt giảm sản lượng dầu xuống 32,5-33,0 triệu thùng/ngày từ mức 33,24 triệu thùng dầu/ngày hiện nay. Lần đầu tiên kể từ năm 2008, các thành viên OPEC đã đồng ý một thỏa thuận sơ bộ về việc cắt giảm sản lượng dầu, trong bối cảnh thế giới đang thừa cung khoảng 1 triệu thùng/ngày.
Đây là một kết quả ngoài mong đợi đối với các nước xuất khẩu dầu, riêng Iran, Nigeria và Libya không phải đóng băng sản lượng. Theo nhận định của Bloomberg, thỏa thuận này báo hiệu một giai đoạn mới trong quan hệ giữa Arập Xê út và Iran, hai quốc gia này đã có nhiều mâu thuẫn về chính sách năng lượng kể từ năm 2014 và đang đối đầu trong các cuộc chiến tranh ủy nhiệm tại Syria và Yemen. Cụ thể là, vai trò trung gian của một số nước như Nga, Algeri, Qatar đã giúp Arập Xê út và Iran vượt qua những bất đồng hiện nay, tạo nền tảng để OPEC đặt ra hạn mức sản lượng dầu và có thể quản lý được thị trường dầu mỏ trong tương lai. Trong ba tháng qua, sản lượng dầu của Iran đạt khoảng 3,6 triệu thùng/ngày - mức sản lượng được Arập Xê út chấp nhận sẽ cắt giảm sản lượng dầu từ đỉnh cao 10,7 triệu thùng/ngày trong mùa hè vừa qua xuống khoảng 10,2 triệu thùng/ngày trong thời gian tới.
Sau thông báo của OPEC, giá dầu trên các sàn giao dịch quốc tế đã tăng trên 5%. Tại London, giá dầu thô Brent giao tháng 11/2016 đã tăng 2,72 USD lên 48,69 USD/thùng, trong khi giá dầu WTI tại New York tăng 2,38 USD lên 47,05 USD. Trên thị trường chứng khoán, chỉ số năng lượng tăng 4,34%, ghi nhận phiên tăng cao nhất kể từ tháng 01/2016. Trong đó, cổ phiếu Chevron và cổ phiếu Exxon Mobil lần lượt tăng 3,2% và tăng 4,4%; cổ phiếu Caterpillar - chuyên cung cấp thiết bị hạng nặng cho các công ty năng lượng - tăng 4,48%.
Để đưa tuyên bố cắt giảm sản lượng vào thực tế, một ủy ban kỹ thuật cấp cao dự kiến sẽ được thành lập nhằm xác định những cơ chế cắt giảm sản lượng riêng rẽ cho mỗi quốc gia thành viên, được quyết định cụ thể tại cuộc họp chính thức của OPEC vào cuối tháng 11/2016 tới đây. Tuy nhiên, đây chỉ là phiên họp mang tính tư vấn và để tuyên bố cắt giảm sản lượng được thực thi, OPEC sẽ phải thảo luận với các nước thành viên và tham khảo ý kiến khách hàng để đưa ra những vấn đề chi tiết hơn, đồng thời phải kêu gọi các nước không thuộc OPEC cùng tham gia cắt giảm sản lượng, trong đó có Mỹ, Canada và CHLB Nga.
Trong bối cảnh khái quát như trên và tình hình kinh tế - chính trị thế giới phức tạp hiện nay, các chuyên gia phân tích và nhiều nhà đầu tư vẫn hoài nghi về khả năng OPEC sẽ tuân thủ cam kết cắt giảm sản lượng khi đang cạnh tranh quyết liệt để giành thị phần trong nội bộ OPEC và với các nước không thuộc OPEC.
Giá dầu thế giới đang ở mức quá thấp so với những đòi hỏi về ngân sách tại hầu hết các nước OPEC, trong đó Iran và Arập Xê út là hai quốc gia phụ thuộc nặng nề vào xuất khẩu dầu mỏ. Mặc dù tình hình tại Iran đã được cải thiện một bước sau khi các biện pháp trừng phạt kinh tế được dỡ bỏ vào đầu năm nay và GDP của quốc gia này có thể tăng 4% trong năm nay, nhưng vẫn cần đẩy mạnh khai thác dầu để giảm tỷ lệ thất nghiệp quá cao hiện nay. Tương tự, Arập Xê út tiếp tục phải đối mặt với tình trạng thâm thủng ngân sách sau khi đã thâm hụt 98 tỷ USD trong năm 2015 vừa qua, nền kinh tế tiếp tục trì trệ và thu nhập của các công chức bị giảm mạnh. Trong khi một số nước thành viên không phải đóng băng sản lượng, Venezuela và Angiêri sẽ gặp khó khăn khi nguồn thu sụt giảm nếu cắt giảm sản lượng, và đây cũng sẽ là chủ đề gây tranh cãi khi OPEC thảo luận các vấn đề cụ thể về cắt giảm sản lượng.
Trong nội bộ OPEC, A rập Xê út là quốc gia đứng đầu về xuất khẩu dầu và có sản lượng dầu lớn nhất với trên 10,7 triệu thùng dầu được khai thác mỗi ngày, tương đương với sản lượng dầu của Mỹ cũng như của CHLB Nga, ba quốc gia này đóng góp tổng cộng 1/3 sản lượng dầu thế giới. Cũng như phần lớn các nước OPEC, CHLB Nga cũng muốn cắt giảm sản lượng để vực dậy giá dầu và củng cố nguồn thu ngân sách, trong khi Mỹ không muốn tham gia vào nỗ lực của “liên minh này” trong việc kiểm soát nguồn cung do sản lượng dầu của Mỹ ngày càng tăng cao.
Hoàng Thế Thỏa
Nguồn: Bloomberg, Reuters