Vai trò của các cường quốc trong thương mại toàn cầu

Vai trò của các cường quốc
trong thương mại toàn cầu

Minh Đức

Hàng loạt quốc gia tham gia Hiệp định thương mại xuyên Thái Bình Dương (TPP) đã phải mất đến 7 năm để định hình ra các điều khoản của hiệp định. Tuy nhiên, vị tổng thống mới đắc cử của Mỹ ông Donald Trump lại đang đe dọa sẽ phá bỏ hiệp định này. Điều này dường như lại đang tạo cơ hội cho các quốc gia khác vươn lên thay thế Mỹ dẫn dắt hoạt động thương mại toàn cầu.

Một trong những ứng viên tiềm năng nhất cho vị trí này là Trung Quốc. Thủ tướng Trung Quốc Lý Khắc Cường, phát biểu tại hội nghị thương mại tự do giữa Trung Quốc, Nga và 4 quốc gia Trung Á đã nhấn mạnh, rằng họ luôn sẵn sàng thay thế Mỹ trong các hoạt động thương mại. Theo ông Lý, mặc dù trong thời gian gần đây nhiều vấn đề đã xảy ra, tuy nhiên toàn cầu hóa sẽ vẫn là một xu hướng không thể cưỡng lại được. Với mục tiêu đó, hiện nay Trung Quốc đang có ý tưởng thúc đẩy việc phê chuẩn Hiệp định Đối tác toàn diện khu vực (RCEP) – một hiệp định được coi là đối trọng với TPP với các thành viên tham gia là Trung Quốc, Úc, Ấn Độ, Nhật Bản, Hàn Quốc, New Zealand và 10 quốc gia thành viên ASEAN. Vòng đàm phán cuối cùng của hiệp định này dự kiến sẽ diễn ra từ ngày 2/12 đến 10/12 tại thủ đô Jakarta (Indonesia).

Ngoài ra, Trung Quốc cũng đang thúc đẩy thắt chặt các mối quan hệ thương mại trong khu vực thông qua việc thực hiện Dự án Một vành đai, một con đường do Trung Quốc khởi xướng với mục đích tăng cường mối liên kết giao thông giữa các quốc gia châu Á với các đối tác thương mại đến từ châu Âu. Để có nguồn ngân quỹ triển khai dự án này, Trung Quốc đã tiến hành thành lập Ngân hàng đầu tư cơ sở hạ tầng châu Á, một đối trọng với Ngân hàng Thế giới do Washington sáng lập cũng như đối với Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) do Nhật Bản sáng lập.

Về phía Nga, sự sụp đổ của TPP (nếu xảy ra) cũng được coi là một tin tức đáng mừng đối với Tổng thống Nga Vladimir Putin. Thời gian trước đây, ông cũng đã nhiều lần công khai chỉ trích TPP và một số thỏa thuận tương tự như Hiệp định Thương mại và Đầu tư Đối tác xuyên Đại Tây Dương (TTIP). Theo ông, việc thực hiện các hiệp định này là đi ngược lại tinh thần và các quy tắc của Tổ chức Thương mại thế giới. Việc khép kín hoạt động thương mại trong một số khối sẽ ảnh hưởng đến dòng thương mại tự do lưu chuyển trên toàn cầu.

Mặc dù vậy, trên thực tế Tổng thống Putin lại đang xây dựng một phiên bản hợp tác thương mại nội khối khác, ví dụ như Liên minh Kinh tế Âu-Á (EAEU)-một khối thương mại được đề xuất thành lập vào năm ngoái bao gồm Armenia, Belarus, Kazakhstan và Kyrgyzstan. Hiện tại, EAEU đang xem xét việc ký kết 40 hiệp định tự do thương mại. Người Nga đang mong muốn kết nối EAEU với các quốc gia Trung Á, Trung Quốc và ASEAN.

Trong khi đó, Nhật Bản lại đang thực hiện các nỗ lực nhằm tiếp tục thúc đẩy sự phê chuẩn của Hiệp định TPP. Gần đây nhất, ngày 11/11, Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe đã tái khẳng định Tokyo sẽ góp phần ngăn chặn sự lan rộng của chủ nghĩa bảo hộ bằng việc phê chuẩn TPP, đồng thời sẽ kêu gọi Mỹ hành động tương tự. Tuyên bố trên được ông Abe đưa ra trong một phiên họp toàn thể của Thượng viện Nhật Bản để khởi động tiến trình thảo luận thông qua TPP. Trước đó, ngày 10/11, Hạ viện Nhật Bản đã bỏ phiếu thông qua Hiệp định TPP và một dự luật liên quan đến Hiệp định này với đa số phiếu tán thành.

Ông Abe nhấn mạnh, việc Quốc hội Nhật Bản phê chuẩn TPP và những dự luật liên quan sẽ giúp phát đi một thông điệp rằng thỏa thuận TPP cần sớm phát huy hiệu lực. Nhà lãnh đạo này nêu rõ, Nhật Bản sẽ đóng vai trò đi đầu trong việc tạo nên “một lực đẩy” cho TPP, đồng thời tận dụng mọi cơ hội để kêu gọi Mỹ và các nước ký kết TPP nhanh chóng hoàn tất các thủ tục nội bộ cần thiết để đưa hiệp định này vào thực tế.

Theo quan điểm của ông Abe, việc Quốc hội nước này tiến hành phê chuẩn TPP sẽ giúp thúc đẩy các vòng đàm phán về tự do thương mại trong phạm vi châu Âu và châu Á. Thủ tướng Nhật Bản tuyên bố, ông sẽ hối thúc các nhà lãnh đạo Mỹ hành động để không bị tụt lại phía sau trong tiến trình phê chuẩn TPP và nhấn mạnh thêm rằng ông đang quyết tâm đi theo một con đường tiên phong, cũng như theo đuổi các lợi ích dân tộc của Nhật Bản.

Song song với việc thúc đẩy phê chuẩn TPP, Nhật cũng tích cực tham gia ký kết các hiệp định thương mại song phương khác.

Mặc dù các quốc gia đầu tàu đang nỗ lực thể hiện những vai trò tích cực hơn trong hoạt động thương mại, một điều không thể phủ nhận rằng Mỹ vẫn đóng vai trò hết sức quan trọng trong hoạt động thương mại toàn cầu. Với vị trí đầu tàu dẫn dắt kinh tế thế giới và là một đối tác thương mại quan trọng đối với hầu hết các quốc gia, sự tham gia của Mỹ vào các hiệp định thương mại là hết sức cần thiết. Do đó, theo các nhà phân tích đánh giá nhiều khả năng ông Trump sẽ tiếp tục tham gia vào các hiệp định thương mại trong đó có TPP. Tuy nhiên các hiệp định sẽ có những điều chỉnh nhất định để phù hợp hơn với yêu cầu và mục đích của chính quyền tân tổng thống Mỹ.