Chính sách kinh tế của tân Tổng thống Donald Trump

Phát biểu tại cuộc họp này, sau khi nhắc lại “chiến công thầm lặng” tại cuộc bầu cử vừa qua, tân Tổng thống Donald Trump đã đưa ra chương trình nghị sự đầy tham vọng với khẩu hiệu “nước Mỹ là trên hết”. Theo đó, Chính phủ mới sẽ có biện pháp toàn diện về nhập cư, tăng thu nhập cho công dân Mỹ, kêu gọi Quốc hội nhanh chóng thông qua gói đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng trị giá khoảng 1.000 tỷ USD trong kế hoạch mở rộng tài khóa, giảm thuế thu nhập của doanh nghiệp và cá nhân xuống mức thấp nhất trong lịch sử. Tuy nhiên, Ông không đưa ra những biện pháp cụ thể để triển khai thực hiện mục tiêu đề ra, nhất là về chính sách thuế. Ông cũng đề cập rất ít đến chính sách thuế biên giới, mặc dù trước đó ông tuyên bố sẽ nâng thuế đối với những công ty đa quốc gia mở nhà máy ở nước ngoài.

Trên thực tế, đề xuất về cắt giảm thuế sẽ ảnh hưởng đáng kể đến nguồn thu ngân sách. Trong khi đó, việc áp dụng các biện pháp bảo hộ thương mại gặp nhiều trở ngại, ý định tăng thuế đối với hàng hóa nhập khẩu vào thị trường Mỹ vấp phải nhiều rào cản, khi nhiều doanh nghiệp Mỹ hoạt động ở nước ngoài và tham gia cả hoạt động xuất khẩu lẫn hoạt động nhập khẩu hàng hóa qua thị trường Mỹ. Hơn nữa, lý do Tổng thống Donald Trump không đề cập đến chính sách thuế biên giới có thể bắt nguồn từ kết quả hoạt động thương mại năm 2016 với cán cân thương mại cải thiện đáng kể, nhiều nước có thặng dư thương mại cao với Mỹ đã kiềm chế xuất khẩu vào thị trường Mỹ nhằm giảm bớt sự tập trung của Tổng thống Donald Trump vào biện pháp bảo hộ thương mại mà ông đã tuyên bố trong quá trình vận động tranh cử như áp mức thuế 33% đối với hàng hóa nhập khẩu từ Mêhicô và 45% đối với hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc, điều chỉnh lại thỏa thuận thương mại với Tổ chức Thương mại thế giới, bãi bỏ Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương.

Trong năm 2016, hoạt động thương mại toàn cầu giảm sút đã góp phần cải thiện cán cân thương mại của Mỹ, nhất là trong quan hệ thương mại với một số thị trường lớn như Mêhicô, Trung Quốc, CHLB Đức. Trong tháng 12/2016, mặc dù xuất khẩu và nhập khẩu đều giảm, song thâm hụt thương mại Mỹ - Trung Quốc đã giảm 9,0% xuống 27,8 tỷ USD, thâm hụt thương mại với CHLB Đức giảm 6,2% xuống 5,3 tỷ USD. Tính chung trong năm 2016, thâm hụt thương mại của Mỹ với Trung Quốc giảm 20,1 tỷ USD xuống 347,0 tỷ USD, thâm hụt thương mại với Đức giảm 10 tỷ USD xuống 64,9 tỷ USD, thâm hụt thương mại của Mỹ với Canada và Mêhicô cũng giảm mạnh.

Chuyên gia kinh tế Paul Ashworth thuộc Capital Economics cho rằng, dù thế nào thì Tổng thống Donald Trump cũng sẽ gặp rất nhiều trở ngại trong việc thay đổi mức thuế: “Trong tình hình Quốc hội đang bị mắc kẹt bởi các mâu thuẫn nội bộ trong Đảng Cộng hòa xoay quanh chính sách y tế, việc cải tổ chính sách thuế sẽ mất thời gian hơn rất nhiều so với dự kiến. Có nhiều khả năng là điều này sẽ không được thực hiện cho tới đầu năm sau.”

Trước những thách thức và khó khăn liên quan đến chủ trương điều chỉnh chính sách thuế, chính quyền của Tổng thống Donald Trump có thể sẽ tập trung vào việc tăng đầu tư vào thị trường Mỹ nhằm đạt mục tiêu tăng GDP tới 4%/năm từ mức trên dưới 2,0-2,5%/năm hiện nay, mặc dù mức tăng trưởng kinh tế hiện nay được cho là phù hợp với nền kinh tế Mỹ khi GDP liên tục tăng vững, lạm phát chạm ngưỡng 2% theo mục tiêu đề ra, và tỷ lệ thất nghiệp đã giảm xuống mức tự nhiên.

Xu hướng mở rộng tài khóa để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế cũng là động lực khuyến khích các hộ gia đình Mỹ mở rộng chi tiêu với mức tăng 3,0% trong năm 2016. Đây là mức tăng trưởng rất cao, nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro khi nhiều hộ gia đình sẽ tăng cường vay mượn với mức lãi suất quá thấp hiện nay để đẩy mạnh chi tiêu. Trong khi đó, chi tiêu của các hộ gia đình thường chiếm 2/3 GDP của Mỹ. Vì thế, Ngân hàng Trung ương Mỹ (Fed) sẽ phải hạn chế những rủi ro bắt nguồn từ xu hướng mở rộng tài khóa, góp phần ổn định thị trường trong nước và vị thế của USD trên thị trường quốc tế.

Cho tới nay, bốn quan chức có ảnh hưởng lớn nhất trong số 9 quan chức thuộc Ủy ban Thị trường mở liên bang (kể cả Chủ tịch Fed Janet Yellen) đều ủng hộ phương án thắt chặt chính sách tiền tệ và sẽ đẩy nhanh lộ trình tăng lãi suất trong năm 2017. Trước những tín hiệu về động thái của Fed trước khả năng đẩy mạnh chi tiêu tài khóa của chính phủ Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump, thị trường và các nhà đầu tư ngày càng thiên về khả năng Fed sẽ tăng lãi suất ngay tại kỳ họp tháng ba này.

Tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, các thị trường gần như không có phản ứng gì sau bài phát biểu của Trump. Chỉ số tổng hợp về thị trường chứng khoán toàn cầu (MSCI) tại khu vực này đã giảm nhẹ 0,2%. Theo đánh giá từ MarketWatch, khả năng Fed sẽ nâng lãi suất tại cuộc họp diễn ra vào ngày 14-15/3 tới đây mới là mối quan tâm chính của các nhà đầu tư tại châu Á - Thái Bình Dương.

Hoàng Thế Thỏa (Nguồn: Bloomberg, Nước Mỹ ngày nay)