Thực trạng và giải pháp phát triển nguồn nhân lực tại quỹ tín dụng nhân dân trên địa bàn Thành phố Hà Nội (số 17)

Thực trạng và giải pháp phát triển nguồn nhân lực tại quỹ tín dụng nhân dân trên địa bàn Thành phố Hà Nội

Trần Thái Quang1

 

Nguồn nhân lực của tổ chức tín dụng nói chung, quỹ tín dụng nhân dân (QTDND) nói riêng, là toàn bộ những người lao động làm việc trong tổ chức tín dụng đó theo một cơ cấu có tính kế thừa, với nòng cốt là đội ngũ nhân sự trình độ cao, làm việc chuyên nghiệp, sáng tạo, có sức khỏe và trí tuệ, năng lực, phẩm chất và đạo đức nghề nghiệp; được tổ chức quản lý và phát triển nhằm giải quyết công việc nhanh, chính xác, mang lại hiệu quả cho hoạt động của đơn vị.

Thực trạng nguồn nhân lực của các QTDND trên địa bàn Hà Nội

Trong bối cảnh nước ta hội nhập ngày càng sâu rộng vào nền kinh tế thế giới, ngành Ngân hàng nói chung và hệ thống QTDND trên địa bàn Hà Nội nói riêng có nhiều cơ hội phát triển nhưng cũng phải đối mặt với không ít thách thức. Để tận dụng được hết các cơ hội, vượt qua được các thách thức đặt ra, đòi hỏi hệ thống QTDND cần phải có các giải pháp bứt phá và phát triển bền vững trong môi trường hội nhập quốc tế.

Về cơ hội:

Hiện nay, trên địa bàn thành phố Hà Nội có 98 QTDND hoạt động. Nhìn lại chặng đường hình thành và phát triển hệ thống QTDND cho thấy, những năm qua, Đảng và Nhà nước luôn quan tâm và tạo điều kiện khuyến khích mô hình này phát triển. Điều này được thể hiện rõ trong chủ trương, định hướng xây dựng và phát triển hệ thống QTDND theo Chỉ thị 57-CT/TW của Bộ Chính trị, đó là: “Quán triệt nhận thức việc xây dựng và phát triển QTDND là một trong những giải pháp quan trọng để góp phần đáp ứng nhu cầu vốn phục vụ phát triển kinh tế - xã hội ở khu vực nông nghiệp và nông thôn”.

Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo “đưa hoạt động của QTDND đi đúng định hướng và phát triển vững chắc, an toàn, hiệu quả” (Quyết định số 112/2006/QĐ-TTg ngày 24/5/2006 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Đề án phát triển ngành Ngân hàng Việt Nam đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020).

Bên cạnh đó, với chủ trương phát triển “tam nông” (nông nghiệp, nông thôn, nông dân), Đảng và Nhà nước luôn dành sự quan tâm cũng như huy động mọi nguồn lực để phát triển nông nghiệp, nông thôn theo hướng hiện đại. Nhờ đó, cơ sở hạ tầng của nông thôn không ngừng được cải thiện, tạo điều kiện cho nền kinh tế hàng hóa phát triển; Nhu cầu về vốn để phát triển sản xuất, kinh doanh dịch vụ và phục vụ đời sống ngày càng tăng cao, tạo môi trường thuận lợi cho hoạt động của QTDND trên địa bàn Hà Nội.

Khi mới thí điểm thành lập (1993-1995) những cán bộ chủ chốt của QTDND chủ yếu là những cán bộ, đảng viên có uy tín, tâm huyết được Đảng ủy, chính quyền xã cử sang tham gia thành lập quỹ. Mỗi QTD lúc này chỉ có từ 5-7 người. Hầu hết những cán bộ này mới chỉ có kinh nghiệm trong công tác quản lý hành chính tại địa phương, bằng cấp chủ yếu là trung cấp lý luận chính trị, chưa có nghiệp vụ ngân hàng. Nhiệm vụ chủ yếu là lấy lại lòng tin trong nhân dân sau giai đoạn đổ vỡ hợp tác xã (HTX) tín dụng trước đây, làm đầu tàu xây dựng mô hình QTDND mới. Chính vì vậy, mặc dù rất nhiệt tình nhưng trong hoạt động nghiệp vụ vẫn còn để xảy ra nhiều sai sót, chất lượng hoạt động chưa cao. Cán bộ của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) chi nhánh tỉnh, thành phố phải “cầm tay, chỉ việc” mới làm được…

Hoạt động đào tạo nhân lực trong giai đoạn thí điểm và trong thời gian củng cố chấn chỉnh hệ thống QTD mới chủ yếu nhằm vào các đối tượng là các cán bộ quản lý (hội đồng quản trị, giám đốc, ban kiểm soát); còn phần lớn đội ngũ cán bộ nghiệp vụ của các QTDND cơ sở chưa được đào tạo một cách bài bản về chuyên môn, nghiệp vụ ngân hàng. Đến nay mới chỉ hơn 60% trong số trên 1.100 cán bộ nghiệp vụ của các QTDND cơ sở được tham gia các khóa đào tạo ngắn ngày về các nghiệp vụ như: tín dụng, kế toán, ngân quỹ. Như vậy về cơ bản mới đáp ứng được hoạt động tối thiểu của QTDND.

Tại Hà Nội, ngoài tiêu chuẩn chung về nhân lực do NHNN quy định, ngay từ năm 2013 đã đưa mục tiêu trẻ hóa công tác cán bộ lãnh đạo QTD vào định hướng phát triển QTDND. Đến nay chất lượng nguồn nhân lực QTDND trên địa bàn Hà Nội cơ bản cũng được nâng lên một bước. Trong tổng số 1159 cán bộ của các QTDND đã có: 670 người có trình độ đại học, chiếm 58%; 90 người có trình độ cao đẳng, chiếm 8%; 308 người có trình độ trung cấp, chiếm 27%; loại khác là 8%.

Thực tế mảng đào tạo dài hạn ít được chú trọng mà chủ yếu do cán bộ Quỹ tự đăng ký tham gia học tại chức tại các trường đại học, kể cả học từ xa. Các kỹ năng mềm hầu như chưa được các quỹ tín dụng quan tâm đầy đủ. Việc trau dồi đạo đức nghề nghiệp ít được coi trọng, kiểm tra thường xuyên nên một số nơi cán bộ, nhân viên quỹ tín dụng biến chất, cố ý làm trái các quy định của nhà nước, lợi dụng nhiệm vụ quyền hạn để trục lợi cá nhân... gây tổn thất tiền, tài sản của tập thể, từ đó làm suy yếu khả năng tài chính và uy tín của quỹ tín dụng, thậm chí gây đổ vỡ phải giải thể, thu hồi giấy phép hoạt động. Tại một số Quỹ đã có tình trạng cán bộ, nhân viên vi phạm pháp luật đã bị truy tố,…

Về thách thức:

Bên cạnh những cơ hội trong quá trình hoạt động QTDND cũng gặp phải những khó khăn, thách thức, cụ thể:

Một là, do nguồn nhân lực của các QTDND hoạt động chủ yếu trên địa bàn nông thôn có mặt bằng không đồng đều, nhân sự chủ chốt thường đã khá cao tuổi, khả năng tiếp thu kiến thức mới trong thời kỳ hội nhập còn hạn chế. Đặc biệt là về nhận thức, am hiểu pháp luật, kỹ năng mềm, kiến thức bổ trợ (ngoại ngữ, tin học) còn yếu nên hầu hết rất bị động, không dự báo được những biến động, rủi ro thị trường, không có được các giải pháp ngăn chặn, xử lý rủi ro trong hoạt động được kịp thời.

Hai là, tâm lý của một số vị lãnh đạo quỹ tín dụng chưa muốn nghỉ hưu vì thời gian đóng bảo hiểm xã hội chưa đủ (nên nếu nghỉ sớm thì không có lương hưu, thu nhập giảm sút ảnh hưởng đến đời sống…) nên chưa tạo điều kiện cho lớp cán bộ trẻ vươn lên nắm giữ các chức danh lãnh đạo…; gây ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của QTD vì khi các vị lãnh đạo cao tuổi phải nghỉ thì lớp nhân lực trẻ bị hẫng hụt, không đủ năng lực, uy tín và kinh nghiệm để quản trị, điều hành QTD cũng như không thể xử lý các tình huống đột xuất gây ảnh hưởng đến an toàn trong hoạt động Quỹ.

Ba là, mảng đào tạo dài hạn ít được chú trọng mà chủ yếu do cán bộ Quỹ tự đăng ký tham gia học tại chức tại các trường đại học, kể cả học từ xa. Các kỹ năng mềm hầu như chưa được các QTD quan tâm đầy đủ. Việc trau dồi đạo đức nghề nghiệp ít được coi trọng, kiểm tra thường xuyên nên một số nơi cán bộ, nhân viên QTD biến chất, cố ý làm trái các quy định của nhà nước, lợi dụng nhiệm vụ quyền hạn để trục lợi cá nhân... gây tổn thất tiền, tài sản của tập thể, từ đó làm suy yếu khả năng tài chính và uy tín của QTD, thậm chí gây đổ vỡ phải giải thể, thu hồi giấy phép hoạt động. Cá biệt tại một số QTD có một số cán bộ, nhân viên QTD vi phạm pháp luật đã phải đi tù và đền bù vật chất.

Ngoài ra, còn một số nguyên nhân làm hạn chế sự phát triển nguồn nhân lực:

- Chưa xây dựng được dự báo chuẩn về nguồn nhân lực.

- Chưa có chiến lược rõ ràng trong phát triển nguồn nhân lực của QTDND trên địa bàn.

- Thực tế, hiện nay tồn tại nhiều đơn vị được phép tổ chức các lớp đào tạo nghiệp vụ cho QTD bao gồm: Liên minh HTX Thành phố, Ngân hàng HTX Việt Nam, Hiệp hội QTDND Việt Nam, các học viện, trường bồi dưỡng cán bộ, các cơ sở đạo tạo khác… Tuy nhiên, mỗi đơn vị có lợi thế khác nhau, cụ thể như: Liên minh HTX thành phố Hà Nội có các QTDND là thành viên, hàng năm được thành phố cấp ngân sách cho công tác đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ khá lớn. Các QTDND đi học không phải đóng tiền, lại được hỗ trợ bữa ăn trưa nên các QTD thích đi học các lớp do Liên minh HTX tổ chức hơn. Hiệp hội QTDND cũng có các QTDND là thành viên, tuy nhiên Hiệp hội không được ngân sách cấp, phải tự cân đối thu, chi nên phải thu học phí của các QTD khi tổ chức lớp.

Giải pháp phát triển nguồn nhân lực tại các QTDND trên địa bàn thành phố Hà Nội trong thời gian tới

Khi Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010 có hiệu lực, đặt hệ thống QTDND vào một môi trường hoạt động rộng hơn, mức độ cạnh tranh cũng khốc liệt hơn và trọng trách đối với nông nghiệp, nông thôn cũng cao hơn. Đặc biệt, khi chuyển đổi Quỹ tín dụng Trung ương (QTDTW) thành Ngân hàng HTX Việt Nam từ ngày 1/7/2013, với vai trò “Ngân hàng của các QTDND” và là đầu mối hỗ trợ các QTDND không chỉ trong các lĩnh vực điều hòa vốn mà còn mở rộng ra các dịch vụ ngân hàng hiện đại. Điều này cũng có nghĩa nguồn nhân lực của hệ thống QTDND phải có một sự nâng cấp để thích ứng, bắt kịp xu thế hội nhập và phát triển mới.

Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực sẽ là nền tảng góp phần hỗ trợ, nâng cao hiệu quả, đảm bảo an toàn hoạt động và sự phát triển bền vững của cả hệ thống Ngân hàng HTX và QTDND, và để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, các đơn vị cần thực hiện một số giải pháp sau:

Thứ nhất, cần phải nghiên cứu, tìm tòi, đổi mới phương thức giảng dạy, học tập, thực tế mới lôi cuốn được các học viên. NHNN đã giao nhiệm vụ cho Ngân hàng HTX Việt Nam hướng dẫn, đào tạo nghiệp vụ ngân hàng, công nghệ thông tin, hỗ trợ hoạt động ngân hàng đối với QTDND thành viên và các đơn vị triển khai là các Trung tâm đào tạo, Trường bồi dưỡng nghiệp vụ của Ngân hàng HTX và Hiệp Hội QTDND (đơn vị đầu mối). Ngoài những kiến thức cơ bản của ngành ngân hàng cần phối hợp với các Bộ, ngành (Công an, VKS, Tòa án, Tư pháp) mở các lớp đào tạo theo chuyên đề và nghiệp vụ chuyên sâu nhưng phải thiết thực với hoạt động của quỹ tín dụng (VD: Các chuyên đề về kỹ năng dự báo, kỹ năng thẩm định dự án, thẩm định giá trị tài sản bảo đảm; kiến thức pháp luật liên quan đến quan hệ dân sự và hoạt động kinh doanh ngân hàng; những thủ đoạn lừa đảo trong hoạt động tiền tệ, tín dụng, ngân hàng, kỹ năng lập hợp đồng, kỹ năng đòi nợ và kinh nghiệm xử lý tài sản bảo đảm… tránh tình trạng dạy nhiều kiến thức “hàn lâm” sẽ ít hiệu quả vì không phù hợp trình độ của đối tượng học.

Hiệp hội QTDND cần phát huy hơn nữa chức năng nhiệm vụ của mình, dám đấu tranh bảo vệ quyền, lợi ích cho các hội viên. Phối hợp chặt chẽ với NHNN chi nhánh các tỉnh, thành phố để nắm bắt những nhu cầu đào tạo thiết thực, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho khối QTDND.

Thứ hai, các QTDND cũng là loại hình kinh tế hợp tác xã nên vẫn cần có sự hỗ trợ về kinh phí đào tạo của Ngành hoặc từ ngân sách nhà nước; vì vậy, các đơn vị được giao chức năng đào tạo cũng cần dành một phần kinh phí để hỗ trợ trực tiếp cho những người đi học, có như vậy mới khuyến khích nhân lực khối quỹ tín dụng tích cực tham gia học tập, nâng cao trình độ.

Các QTDND cũng cần phải chủ động, tích cực tham gia các khóa đào tạo để nâng cao kiến thức phục vụ cho hoạt động của mình.

Cần có sự quan tâm xây dựng kế hoạch, quy hoạch, đào tạo nguồn nhân lực trong nhiệm kỳ và cả trong dài hạn để có nguồn nhân lực luôn sẵn sàng phục vụ cho sự nghiệp phát triển QTD.

Thứ ba, nâng cao hiệu quả bộ máy tổ chức của Hiệp hội QTDND với các yêu cầu cụ thể: NHNN cũng cần phải từng bước tiêu chuẩn hóa cán bộ chủ chốt của QTD kết hợp với đưa quy định về độ tuổi làm lãnh đạo quỹ để những cán bộ trẻ với năng lực, nhiệt huyết có cơ hội phấn đấu vươn lên, tham gia lãnh đạo quỹ.

Nghiên cứu đưa thêm môn học đạo đức nghề nghiệp vào chương trình đào tạo cán bộ QTD để hạn chế thấp nhất sự suy thoái, biến chất của cán bộ, nhân viên quỹ, góp phần giữ an toàn hoạt động của QTDND.

Về lâu dài, NHNN cần xây dựng định hướng chiến lược đào tạo nguồn nhân lực cho khối Ngân hàng HTX để đáp ứng nhiệm vụ trong giai đoạn hội nhập quốc tế.

Thứ tư, để hệ thống QTDND phát triển an toàn, bền vững không chỉ cần có nguồn nhân lực vững mạnh mà NHNN cần nghiên cứu lại mô hình QTDND cho phù hợp với nền kinh tế Việt Nam. Trong thời gian qua, hoạt động của hệ thống QTDND đã áp dụng theo mô hình của một số nước trên thế giới (như Canada,…), tuy nhiên không rõ mô hình của nước nào, nghiệp vụ hoạt động hết sức bó hẹp khiến các QTD gặp nhiều khó khăn. Thời gian tới, NHNN nên xem xét điều chỉnh, bổ sung hoặc ban hành các cơ chế chính sách phù hợp với hoạt động thực tiễn của hệ thống QTD trong giai đoạn hội nhập quốc tế phù hợp với pháp luật Việt Nam theo hướng hỗ trợ, khuyến khích phát triển hệ thống QTDND như đối với các loại hình HTX khác.