Sau khi phục hồi mạnh trong nửa đầu tháng 02/2018, đà tăng của USD có vẻ chậm lại, phản ánh những lo ngại của thị trường về nguy cơ kinh tế Mỹ sẽ rơi vào đợt suy thoái mới, do môi trường chính sách có nhiều điểm tương đồng với thời điểm xảy ra đợt suy thoái trước đây.
Yếu tố thứ nhất cản trở USD tăng giá bắt nguồn từ khả năng nhiều ngân hàng trung ương khác sẽ theo chân Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) thắt chặt tiền tệ trong năm nay. Xu hướng chính sách này đã gây tác động bất lợi cho hoạt động xuất khẩu của các doanh nghiệp Mỹ, trong khi nhập khẩu vào Mỹ tăng cao hơn so với xuất khẩu. Vì thế, thâm hụt thương mại năm 2017 tăng 8,1% so với năm trước lên 796,15 tỉ USD, mức kỷ lục kể từ năm 2008. Trong đó, thâm hụt thương mại với Trung Quốc tăng 8,1% lên mức kỷ lục 375,2 tỉ USD; thâm hụt thương mại với Mêhicô tăng 10% lên 71,06 tỉ USD, mức cao nhất kể từ năm 2007. Thâm hụt thương mại tăng cao đã dẫn đến nghi ngờ về những nỗ lực của Tổng thống Donald Trump trong việc tìm kiếm điều kiện kinh doanh có lợi hơn cho các doanh nghiệp Mỹ, trong đó Luật thuế mới của Mỹ có thể khiến thâm hụt tăng thêm.
Yếu tố thứ hai bắt nguồn từ những bình luận của Bộ trưởng Tài chính Mỹ - khi cho rằng, đồng USD suy yếu là cần thiết trong ngắn hạn, nhằm hỗ trợ xuất khẩu và tăng cường năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp Mỹ. Quan điểm của Bộ trưởng Steven Mnuchin đã dẫn đến những đồn đoán về khả năng Chính phủ Mỹ sẽ theo đuổi chính sách đồng USD yếu, do thâm hụt thương mại của Mỹ đã tăng lên mức cao nhất trong thập kỷ qua.
Yếu tố thứ ba và cũng mang tính áp đảo bắt nguồn từ những lo ngại ngày càng tăng về chính sách kinh tế của Tổng thống Donald Trump, trong đó chương trình cắt giảm thuế quy mô lớn và kế hoạch mở rộng chi tiêu công sẽ làm tăng thâm hụt ngân sách, cản trở dư địa chính sách khi Fed phải tiến hành các biện pháp cứu vớt tài khóa trong đợt suy thoái tới đây. Theo tính toán, chương trình cắt giảm thuế và mở rộng chi tiêu có thể khiến thâm hụt ngân sách liên bang sẽ tăng thêm một nghìn tỷ USD vào năm 2019 lên 20 nghìn tỷ USD.
Theo ghi nhận của một số chuyên gia, USD tiếp tục giảm, nhưng có sự thay đổi về cách thức tác động. Vào thời điểm này, khi Chính phủ đang có kế hoạch mở rộng phát hành nợ và Fed cắt giảm chương trình mua trái phiếu, thâm hụt tài khóa tăng cao là mối quan tâm lớn nhất. Điều này nghĩa là, lãi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn dài sẽ tăng cao, trong khi USD vẫn ở mức thấp. Nói đúng hơn, đà phục hồi của USD sẽ rất nhỏ, không nhằm nhè gì so với xu hướng mất giá của đồng bạc xanh này. Thậm chí các chuyên gia kinh tế cho rằng, chương trình cắt giảm thuế quy mô lớn có thể phản tác dụng do chương trình này sẽ đẩy kinh tế Mỹ tăng nóng và làm gia tăng lạm phát.
Để đối phó với suy thoái 2007-2009, Fed đã giảm các mức lãi suất chính sách xuống gần bằng không, và mua trái phiếu với tổng giá trị khoảng 3,5 nghìn tỷ USD nhằm giảm chi phí vay vốn dài hạn cho doanh nghiệp.
Từ cuối năm 2015, Fed bắt đầu thu hẹp chính sách tiền tệ, chủ yếu là tăng dần mặt bằng lãi suất. Hiện nay, lãi suất chính sách đã tăng lên ngưỡng 1,25-1,5%, và Fed kỳ vọng sẽ tăng lên 2,0-2,25% trong năm nay. Sau đó, Fed sẽ tiến hành các bước đi thận trọng do tiềm năng tăng trưởng chậm dần và dự kiến chỉ tăng lãi suất lên mức tối đa 2,75%, trước khi chi phí vay vốn tăng cao có thể bắt đầu kìm hãm tăng trưởng kinh tế. Phần lớn các chuyên gia cho rằng, lãi suất vay vốn trước đợt suy thoái sẽ tăng lên mức trung bình 4%.
Với mức lãi suất quá thấp, Fed không có nhiều lựa chọn trong việc cắt giảm các gói kích thích tăng trưởng, khi nền kinh tế Mỹ tăng nóng. Cùng với xu hướng phục hồi kinh tế đồng thời tại nhiều nước trên thế giới, chương trình kích thích này đang phát tín hiệu về xu hướng gia tăng lạm phát, và tỷ lệ thất nghiệp giảm xuống mức thấp nhất trong 17 năm qua sẽ khiến nền kinh tế tăng nóng, chấm dứt đợt phục hồi kinh tế dài nhất trong lịch sử nước Mỹ.
Hoàng Thế Thỏa
Nguồn: Bloomberg, Reuters