Tổng công ty BHTG Nhật bản (DICJ) được thành lập năm 1971 như một tổng công ty đặc biệt quản lý hệ thống bảo hiểm tiền gửi (BHTG) tại Nhật Bản. Trong quá trình phát triển của mình, DICJ đã đạt được những thành công nhất định trong xử lý các tổ chức tham gia BHTG có vấn đề. Các giao dịch cơ bản trong xử lý tổ chức có vấn đề của DICJ bao gồm: (i) Chi trả bảo hiểm; (ii) Thu mua các khoản nợ xấu, nợ khó đòi của tổ chức đổ vỡ; (iii) Hỗ trợ tài chính; (iv) Thành lập ngân hàng bắc cầu (BB).
Xử lý các tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi có vấn đề
Hiện nay hạn mức chi trả bảo hiểm của DICJ cho người gửi tiền là: (i) toàn bộ số tiền gửi được bảo hiểm với loại tiền gửi thanh toán hoặc vãng lai; (ii) là tối đa 10 triệu Yên với gốc và lãi cộng dồn của các loại tiền gửi thông thường, tiền gửi có kỳ hạn và các loại công cụ huy động khác.
Khi một dịch vụ kinh doanh được chuyển, ví dụ từ một tổ chức tài chính đổ vỡ sang một tổ chức tài chính tiếp nhận, người gửi tiền có thể được nhận lại tiền gửi được bảo hiểm tại tổ chức tài chính tiếp nhận nếu có quy định, sau khi DICJ xác định khối lượng tiền gửi được bảo hiểm cho mỗi người gửi tiền thông qua việc tập hợp lại toàn bộ các khoản tiền gửi mà người gửi tiền đó đứng tên.
Nếu dự đoán được rằng các khoản chi trả tiền gửi sẽ không được thanh toán trong một khoản thời gian ngắn, biện pháp chi trả một phần sẽ được áp dụng để trang trải những chi phí cuộc sống hàng ngày và các chi phí khác cho người gửi tiền tại các tổ chức tài chính bị đổ vỡ.
Khi một tổ chức tài chính bị đổ vỡ, DICJ có thể hỗ trợ tài chính cho tổ chức tài chính tiếp nhận và/hoặc công ty sở hữu ngân hàng nào mua lại tài sản và nhận nợ của tổ chức đổ vỡ hoặc sáp nhập với tổ chức đó nhằm trang trải các chi phí giao dịch. Hỗ trợ tài chính có thể dưới dạng cấp tiền, cho vay hoặc gửi tiền vào quỹ, mua tài sản, đảm bảo hoặc tiếp nhận nợ, mua cổ phiếu ưu đãi hoặc chia sẻ lỗ. Tuy nhiên, lượng tiền hỗ trợ bị giới hạn trong mức chi phí giả thiết cho việc chi trả BHTG nếu ngân hàng đó đổ vỡ.
Trong trường hợp chuyển giao một phần kinh doanh của tổ chức tài chính đổ vỡ, DICJ có thể cung cấp hỗ trợ tài chính cho các tổ chức tài chính bị đổ vỡ để cho họ có thể đảm bảo sự công bằng giữa những người cho vay. Hỗ trợ tài chính bổ sung có thể được cấp, nếu cần, cho việc đăng ký từ những tổ chức này. Khi tiếp nhận, tổ chức tài chính và/hoặc công ty sở hữu ngân hàng yêu cầu DICJ mua cổ phiếu ưu đãi hoặc các loại cổ phiếu khác của họ, họ phải nộp bản kế hoạch kinh doanh để đảm bảo tính lành mạnh về tài chính của các tổ chức.
Từ năm tài chính 1992 tới năm tài chính 2017, hỗ trợ tài chính đã được cấp cho 182 trường hợp với số tiền lên đến 25.46 trillion yên, trong đó đã cấp khoảng 19,03 tỷ Yên và giá trị tài sản được mua lên đến 6,421 tỷ.
Công ty xử lý và thu hồi nợ (RCC) trực thuộc DICJ sẽ chịu trách nhiệm thu mua các khoản nợ xấu của các tổ chức bị phá sản theo Luật BHTG.
Tài sản xấu được chuyển giao sang RCC để thu hồi. Các biện pháp được RCC thực hiện bao gồm: thu hồi nợ, xử lý tận thu nhằm giảm thấp thiệt hại của DICJ và góp phần xử lý nhanh các tổ chức tín dụng bị khủng hoảng. Bên cạnh các biện pháp thu hồi nợ thông thường, RCC còn nỗ lực đa dạng hoá các phương thức thu hồi nợ và tối đa hoá mức thu hồi bằng các biện pháp như: lập kế hoạch khôi phục kinh doanh cho các tổ chức gặp khó khăn, bán nợ và chứng khoán hoá các khoản nợ,…
RCC xử lý các khoản nợ xấu bằng cách xác định tình trạng của các tổ chức có nguy cơ phá sản, tư vấn và lên kế hoạch chi trả cho các tổ chức này dựa trên sự tín nhiệm. Sau khi thu mua nợ xấu, tổ chức tài chính bị phá sản sẽ nhận được một khoản tiền từ RCC nhằm cứu vớt hoạt động kinh doanh của mình. DICJ sẽ tiến hành cho vay hoặc đảm bảo các khoản nợ mà RCC đã thực hiện thu mua. Từ năm tài chính 1996 đến hết năm 2017, RCC đã tiến hành thu mua 10.098 tỷ Yên các khoản nợ xấu.
Ngoài ra, các khoản nợ dân sự và hình sự của các nhà quản lý của các tổ chức tài chính bị phá sản cũng được RCC tiến hành thu mua. Nếu quá trình thu hồi các khoản nợ dân sự gặp khó khăn bởi các chủ tài sản gây cản trợ hoặc muốn che giấu tài sản, RCC cùng với DICJ sẽ lập bản khiếu nại tố cáo các cá nhân này. Riêng giai đoạn từ năm tài chính 1997 cho đến hết quý I/2018, có 127 trường hợp bồi thường dân sự với tổng số tiền là 132,64 tỷ Yên đã được tiến hành xử lý, đồng thời thực hiện quyền quy trách nhiệm cho 708 cá nhân đã có những hành động bất hợp pháp.
Theo Luật bảo hiểm tiền gửi Nhật Bản, DICJ đã thành lập Ngân hàng bắc cầu Nhật Bản, là một công ty con của DICJ, vào tháng 3/ 2002. Đây là ngân hàng bắc cầu đầu tiên ở Nhật Bản với vốn tự có là 2.050 triệu Yên. Ngân hàng này tiếp nhận việc kinh doanh của tổ chức tài chính bị đổ vỡ dưới sự quản lý nhằm duy trì hoạt động của họ cho đến khi một đối tác tư nhân khác có thể được xác định và việc chuyển giao kinh doanh được hoàn thành.
Trên nguyên tắc, một ngân hàng bắc cầu hoàn thành việc chuyển giao kinh doanh của tổ chức tài chính bị đổ vỡ trong vòng 2 năm kể từ khi chỉ thị quản lý được ban hành cho tổ chức tài chính bị đổ vỡ mà hoạt động kinh doanh của họ được ngân hàng bắc cầu tiếp nhận. Việc chuyển giao kinh doanh có thể hoàn thành thông qua sáp nhập ngân hàng bắc cầu, chuyển giao phần lớn việc kinh doanh, chuyển giao cổ phần, giải tán thông qua xử lý tại một cuộc đại hội cổ đông, hoặc bằng những cách khác. Trường hợp không thể hoàn thành việc chuyển giao trong vòng 2 năm do những nguyên nhân bất khả kháng, thời hạn chuyển giao kinh doanh sẽ được gia hạn thêm 1 năm. DICJ cũng có thể cho vay hoặc bảo đảm việc vay nợ của ngân hàng bắc cầu, và đền bù khoản tổn thất phát sinh khi thực hiện hoạt động, như trong quy định tại Chỉ thị của nội các.
Bài học kinh nghiệm
Từ kinh nghiệm xử lý của BHTG Nhật bản, có thể rút ra bài học cho Việt Nam trong xử lý hiệu quả tổ chức có vấn đề như sau:
Để thực hiện được vai trò của mình trong quá trình xử lý, DICJ đã được giao những quyền hạn tiếp nhận xử lý cần thiết và có sự phân định chức năng nhiệm vụ rõ ràng giữa các thành viên tham gia Mạng an toàn tài chính Nhật Bản trong việc xử lý ngân hàng.
Tại Nhật Bản, hai công ty con là RCC và ngân hàng bắc cầu đã được thành lập để chuyên xử lý các khoản nợ xấu, khoản nợ không thanh lý cũng như đưa ra các biện pháp hỗ trợ tài chính để ngân hàng có dấu hiệu bất ổn có thể khôi phục và hoạt động trở lại bình thường hoặc thực hiện ngay biện pháp thu mua hoặc sáp nhập nhằm tránh những hậu quả hệ lụy gây mất lòng tin từ phía người dân cũng như ảnh hưởng đến toàn bộ hệ thống.
Tất cả các khoản nợ xấu đó sẽ giúp cho các TCTD có thêm các khoản tài chính để đối phó, vượt qua thời kỳ khó khăn trong kinh doanh. Công tác thu mua và xử lý các khoản nợ xấu thường rất khó thực hiện, hoặc gây mất thời gian trong quá trình thực hiện. Việc thành lập một công ty con – RCC chuyên giải quyết và xử lý các tổ chức tài chính bị đổ bể là một cách làm khôn ngoan, giúp giảm bớt các chi phí về thời gian và tiền bạc trong hoạt động bảo hiểm tiền gửi tại Nhật Bản.
Lê Thị Hồng Hạnh - Chi nhánh BHTGVN tại TP. Hà Nội
Tài liệu tham khảo
1. DICJ, 2007, Annual Report 2006, April 2006 – March 2007
2. DICJ, 2017, Financial Assistance, https://www.dic.go.jp/english/e_katsudo/page_000210.html.
3. DICJ, Resolution of Failed Financial Institutions, https://www.dic.go.jp/english/e_katsudo/page_000268.html.
5. DICJ, 2014, Completion of liquidation of the Bridge Bank of Japan, https://www.dic.go.jp/english/e_katsudo/page_000270.html.
7. DICJ, Collection Performance of the RCC, https://www.dic.go.jp/english/e_katsudo/page_000413.html.