Vướng chuyện đất đai, cổ phần hóa lại chậm
Linh Ly
Trong số hơn 700 DN niêm yết tại hai sở GDCK hiện nay, có tới hơn một nửa là các DNNN cổ phần hóa (CPH) và về cơ bản là các DN có quy mô vốn lớn, độ minh bạch cao. Điều đó cho thấy CPH thực sự giúp nâng cao hoạt động của DNNN, hầu hết các DN sau khi CPH đều có hoạt động sản xuất kinh doanh tốt. Tuy nhiên, tiến độ CPH vẫn chậm, chưa thu hút được các NĐT chuyên nghiệp và nhiều DN lớn lại đang xin được lùi thời hạn CPH mà nguyên nhân xét ra là lại ở chính quyền các địa phương.
Nhiều ông lớn xin lùi thời hạn CPH
Ông Hồ Sỹ Hùng – Phó Chủ tịch Ủy ban quản lý vốn nhà nước tại DN cho biết, theo kế hoạch CPH được Chính phủ phê duyệt, trong giai đoạn 2016-2020 có 9 tập đoàn và tổng công ty phải hoàn thành CPH. Tuy nhiên tính đến tháng 3/2019 mới có 3 tập đoàn đã hoàn thành CPH, đã niêm yết và đăng ký giao dịch trên thị trường chứng khoán tập trung. Như vậy trong năm 2019-2020 sẽ phải hoàn thành CPH 2 tập đoàn là: Tập đoàn Hóa chất và Than – Khoáng sản, phải CPH 4 tổng công ty là Lương thực miền Bắc, Cà phê, Viễn thông Mobifone, Bưu chính Viễn thông.
Theo kế hoạch, việc CPH các DN cấp II thuộc các tập đoàn, tổng công ty đến năm 2020 là phải hoàn thành 20 DN, nhưng đến nay cũng mới CPH được 5 DN; có nghĩa từ nay đến năm 2020 phải hoàn thành CPH 15 DN cấp II.
Về thoái vốn, theo kế hoạch năm 2018 Tập đoàn xăng dầu Petrolimex phải thoái vốn 24,86%, Tổng công ty Cảng hàng không ACV thoái vốn 20% (năm 2020 thoái tiếp 10,04%) và năm 2019 Tổng công ty Hàng không VNA thoái 35,16%. Nhưng đến nay vẫn chưa thực hiện được.
Ông Đặng Quyết Tiến – Cục trưởng Cục Tài chính DN (Bộ Tài chính) cũng cho biết, đến nay mới thực hiện được khoảng một phần kế hoạch. Cụ thể, theo chỉ đạo của Thủ tướng, giai đoạn 2017 – 2020 CPH 127 DN (năm 2017 là 44 DN; năm 2018 là 64 DN; năm 2019 là 18 DN; năm 2020 có 1 DN). Bên cạnh đó, từ năm 2017 đến 2020 thực hiện thoái khoảng 60.000 tỷ đồng vốn nhà nước tại các DN; trong đó năm 2017 thoái vốn tại 135 DN, năm 2018 thoái vốn tại 181 DN, năm 2019 thoái vốn tại 62 DN, năm 2020 thoái vốn tại 28 DN. Nhưng năm 2018 mới có 23 DN được phê duyệt phương án CPH; và chỉ thực hiện thoái vốn 57 DN.
“Việc triển khai thoái vốn nhà nước còn chậm, chưa đạt kế hoạch đề ra. Một số bộ, ngành, địa phương có nhiều DN phải thực hiện thoái vốn vẫn đang triển khai thực hiện nhưng kết quả đạt thấp hoặc chưa có kết quả, tuy nhiên vẫn chưa báo cáo cấp có thẩm quyền điều chỉnh tiến độ thực hiện”, ông Tiến băn khoăn và cho biết thêm một loạt DN như Tập đoàn Dầu khí Việt Nam, Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam… xin lùi thời điểm thoái vốn và CPH.
Vì sao?
Sự chậm trễ trong tiến trình CPH và thoái vốn có cả nguyên nhân khách quan và cả nguyên nhân do sự chậm trễ của chính quyền các địa phương. Một trong những nguyên nhân khách quan mà khó có thể giải quyết trong ngày một ngày hai là những vướng mắc pháp lý. Cụ thể là Nhà máy Đạm Ninh Bình và Gang thép Thái Nguyên giai đoạn 2 vẫn còn những dự án đang “bế tắc” do các vướng mắc pháp lý với nhà thầu EPC; hay như Mobifone chưa thể CPH khi vụ AVG chưa giải quyết xong.
Thế nhưng, theo các chuyên gia, nguyên nhân chính làm chậm quá trình CPH và thoái vốn là những vướng mắc về tài chính và đất đai. Trong số DN cần CPH giai đoạn này có nhiều DN quy mô lớn nên tài chính phức tạp, lại sở hữu đất đai ở nhiều nơi. Trong khi đó, vấn đề xác lập hồ sơ pháp lý đất đai do UBND địa phương thực hiện chậm, kéo dài thời gian hơn so với quy định dẫn đến các DN phải điều chỉnh tiến độ CPH. “Đảng, Quốc hội và Chính phủ rất sát sao chỉ đạo thúc đẩy quá trình CPH, thoái vốn. CPH và quản lý đất đai gắn với nhau. Nhưng đất đai lại thuộc quản lý của chính quyền địa phương. Chính quyền địa phương chậm công bố quy hoạch đất, chậm ban hành bảng giá đất thì DN không có căn cứ để thực hiện đầy đủ nghĩa vụ với nhà nước về đất đai, cũng chưa thể tính được đúng và đủ giá trị đất đai để định giá giá trị DN”, Cục trưởng Tiến phân tích. Và một nguyên nhân nữa là tỷ lệ vốn nhà nước trong phương án CPH DNNN còn cao dẫn đến giảm sức hút đối với các nhà đầu tư mua cổ phần, ảnh hưởng đến thành công của việc CPH. Thời gian còn lại rất ngắn, số lượng công việc phải làm thì nhiều. Từ thực trạng và nguyên nhân đã nêu, cho thấy, kết quả tiến độ CHP của nhiều DN hiện nay đang phụ thuộc vào tốc độ làm việc của chính quyền địa phương.
Để kịp hoàn thành được kế hoạch, theo Bộ Tài chính: các bộ, ngành, địa phương, tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước, DNNN cần khẩn trương hoàn thành việc phê duyệt hoặc trình cấp có thẩm quyền phê duyệt phương án cơ cấu lại các DN thuộc lĩnh vực quản lý. Các DNNN thuộc diện CPH cần khẩn trương rà soát toàn bộ quỹ đất đang quản lý, sử dụng để lập phương án sử dụng đất theo quy định của pháp luật đất đai trình Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có ý kiến về phương án và giá đất để cấp có thẩm quyền phê duyệt trước khi tổ chức xác định giá trị DN CPH theo đúng quy định. Trong đó chính quyền địa phương cũng cần khẩn trương xử lý các vấn đề hồ sơ pháp lý về đất đai để việc CPH được thực hiện đúng tiến độ. “Năm nay phải là năm kỷ cương thực hiện CPH, phải có biện pháp quyết liệt. Nếu không có biện pháp quyết liệt thì sẽ không thể thực hiện được kế hoạch”, Cục trưởng Đặng Quyết Tiến nhấn mạnh.