Mặc dù có định nghĩa theo nhiều cánh khác nhau, về cơ bản, khái niệm ngân hàng xanh được đưa ra trên cơ sở gắn liền tổ chức, điều hành và cung ứng dịch vụ ngân hàng với thực hiện trách nhiệm xã hội, môi trường và cộng đồng. Thực chất hoạt động ngân hàng xanh cũng tương đồng như hoạt động ngân hàng thông thường có cân nhắc tới ảnh hưởng đối với cộng đồng và môi trường trong cách thức cung ứng và sử dụng dịch vụ ngân hàng, đảo bảo khả năng phát triển bền vững.
Đặc trưng của ngân hàng xanh
Ngân hàng xanh đóng vai trò quan trọng trong giảm rủi ro ngân hàng, bao gồm rủi ro tín dụng, rủi ro pháp lý và rủi ro về suy giảm tín nhiệm (Admin, 2017). Trái đất ấm dần lên sẽ làm tăng chi phí gián tiếp và trực tiếp của ngân hàng. Tình trạng thay đổi khí hậu sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến tài sản được ngân hàng tài trợ, dẫn tới tăng khả năng xảy ra rủi ro tín dụng. Hơn nữa, rủi ro tín dụng cũng có thể xảy ra do khách hàng vay vốn từ ngân hàng bị ảnh hưởng bởi thay đổi về qui định liên quan tới môi trường (ví dụ: tăng yêu cầu đảm bảo về chất thải từ dây chuyền sản xuất của dự án đã được ngân hàng tài trợ).
Ngân hàng, như các loại hình doanh nghiệp thông thường, đối diện rủi ro luật pháp nếu không tuân thủ quy định quản lý liên quan đến môi trường. Ngân hàng đối diện rủi ro phát sinh chi phí liên quan tới tàn phá môi trường từ dự án mà ngân hàng cho vay nhưng không có khả năng trả nợ dẫn đến ngân hàng phải tiếp nhận với vai trò chủ nợ.
Thực tế cho thấy nhận thức về vấn đề môi trường ngày càng trở nên phổ biến, ngân hàng đối diện rủi ro bị ảnh hưởng uy tín nếu họ trực tiếp hoặc gián tiếp có hoạt động gây ảnh hưởng bất lợi tới môi trường. Rủi ro ảnh hưởng uy tín phát sinh khi ngân hàng tài trợ dự án bị phản đối do hoạt động của dự án có ảnh hưởng xấu tới môi trường.
Tính xanh được thể hiện trong tổ chức, điều hành và cung ứng dịch vụ ngân hàng. Ngân hàng tổ chức hoạt động có trách nhiệm cao đối với xã hội và môi trường. Hoạt động của ngân hàng được tổ chức với cách tiếp cận tạo điều kiện tăng phúc lợi xã hội, tiết giảm sử dụng tài nguyên, hạn chế ảnh hưởng xấu tới môi trường. Đối với nội bộ ngân hàng, thiết kế, xây dựng văn phòng, phương tiện và công cụ triển khai hoạt động cần được bố trí tiện lợi, giảm khí thải và giảm sử dụng nguồn tài nguyên trong cung ứng dịch vụ (ví dụ: bố trí lối đi thuận lợi cho người khuyết tật, giảm hiệu ứng nhà kính, giảm tiêu hao năng lượng, giảm sử dụng văn phòng phẩm v.v.).
Đối với cung ứng dịch vụ ngân hàng, tính xanh được thể hiện tính xã hội và môi trường trong thiết kế dịch vụ ngân hàng. Sản phẩm và dịch vụ ngân hàng hướng tới thúc đẩy phát triển xã hội bền vững, quan tâm đến vấn đề bình đẳng giới, hỗ trợ vùng sâu, hỗ trợ đối tượng dễ bị tổn thương. Yếu tố môi trường được thể hiện ở các dịch vụ ngân hàng hướng tới giảm thiểu sử dụng nguồn tài nguyên, giảm ảnh hưởng xấu đến môi trường, giảm khí thải. Tăng cường ứng dụng công nghệ nhằm giảm thời gian giao dịch ngân hàng và giảm sử dụng văn phòng phẩm trong giao dịch. Hạn chế cho vay dự án ảnh hưởng xấu đến môi trường và tiến tới quản lý dự án cho vay có kiểm soát ảnh hưởng tới môi trường. Để đảm bảo tính xanh trong dịch vụ cung ứng, ngân hàng đã đưa ra các ưu đãi dưới hình thức giảm lãi suất đối với dự án xanh, tăng khuyến mại cho dịch vụ xanh, lắp đặt thiết bị cung ứng dịch vụ ngân hàng không sử dụng giấy (ví dụ ATM, thanh toán trực tuyến...). v.v.
Nhận thức về ngân hàng xanh cần được triển khai rộng
Trong môi trường cạnh tranh, việc ngân hàng có trách nhiệm cao đối với phát triển xã hội bền vững và bảo vệ môi trường trong tổ chức hoạt động tiêu tốn một khoản chi phí lớn. Việc xây dựng cơ sở vật chất phục vụ cho hoạt động ngân hàng với thiết bị và công nghệ giảm thiểu khí thải, thân thiện với môi trường, phát sinh đòi hỏi ngân hàng phải đầu tư tài chính ở mức độ cao hơn. Mặt khác, trong thời điểm khởi xướng ngân hàng xanh, lựa chọn cung ứng dịch vụ ngân hàng xanh phát sinh chi phí nhiều hơn so với cung ứng dịch vụ thông thường. Các chương trình khuyến mãi khuyến khích người tiêu dùng đầu tư nâng cấp thiết bị gia đình để giảm thiểu khí thải, hạ lãi suất đối với dự án thân thiện môi trường, sẽ đặt ra vấn đề chi phí phụ trội cho ngân hàng.
Mặc dù tên gọi “ngân hàng xanh” là khái niệm mới, thực tiễn hoạt động ngân hàng và đặc tính dịch vụ ngân hàng có tính “xanh” không mới lạ đối với nhiều nền kinh tế trong đó có Việt Nam. Nhiều hoạt động và dịch vụ của một số ngân hàng Việt Nam, như Ngân hàng Vietcombank...đã thể hiện tính xanh rõ nét. “Phổ cập” ngân hàng xanh ở thị trường Việt Nam hứa hẹn khả thi khi có sự chuẩn bị và sẵn sàng từ cấp quản lý, ngân hàng và cộng đồng.
Đặc thù hoạt động ngân hàng là hoạt động then chốt của nền kinh tế. Thông qua hoạt động ngân hàng có thể tác động tới hầu hết các thành phần và lĩnh vực của nền kinh tế. Vì vậy, với quyết tâm của ngành Ngân hàng, tính xanh có thể được lan tỏa hiệu quả và rộng khắp tới hầu hết mọi hoạt động và lĩnh vực của nền kinh tế.
Hoạt động sản xuất và kinh doanh có trách nhiệm với cộng đồng và môi trường là điều kiệm tiên quyết đảm bảo thành công của phát triển kinh tế và xã hội bền vững. Triết lý sống có trách nhiệm duy trì môi trường sống an toàn và lành mạnh là tất yếu khách quan, không thể cưỡng lại và trì hoãn đối với tất cả chúng ta, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng. Phổ cập ngân hàng xanh là cách tiếp cận có độ lan tỏa nhanh và triệt để vì không có thành phần kinh tế hay lĩnh vực hoạt động nào có thể thoát ly khỏi giao dịch liên quan tới tiền và dịch vụ ngân hàng.
Ứng dụng rộng rãi ngân hàng xanh, trong giai đoạn đầu, sẽ phát sinh chi phí phụ trội cho mỗi ngân hàng. Vì vậy, không dễ gì để tất cả đối tác tham gia cung ứng dịch vụ ngân hàng đều tự giác triển khai ngân hàng xanh. Hơn nữa, trong môi trường mà khuôn khổ pháp lý điều chỉnh ngân hàng xanh chưa hoàn thiện và chưa tới mức ràng buộc tất cả các ngân hàng phải thực hiện tính xanh, lựa chọn tổ chức và cung ứng dịch vụ ngân hàng không xanh có thể thu nguồn lợi nhất định cho ngân hàng (có số lượng khách hàng vay vốn nhiều hơn, giảm chi phí phổ cập ngân hàng xanh…). Trong tình huống như vậy, chiến lược ngân hàng xanh sẽ giảm độ lan tỏa và khó thành công như kỳ vọng.
Cùng với kế hoạch xây dựng khuôn khổ pháp lý có tính hiệu lực cao điều tiết ngân hàng xanh, chương trình phổ cập thông tin và nhận thức về ngân hàng xanh cần được triển khai rộng khắp, trở thành nét văn hóa của cộng đồng, sẽ quyết định tiến độ và mức độ thành công của chiến lược triển khai ngân hàng xanh.
Nguyễn Thị Kim Oanh, TS. VNU và QUT
Nguyễn Việt Trung, Ths. DIV
Tài liệu tham khảo
Admin (2017), Green Banking: All You Need to Know, https://www.bankexamstoday.com/2017/02/green-banking-all-you-need-to-know.html, February 18
KANAK TARA , SAUMYA SINGH and RITESH KUMAR (2015), Green Banking for Environmental Management: A Paradigm Shift http://dx.doi.org/10.12944/CWE.10.3.36 September 19, 2015)