Cải cách mạnh, hy vọng lớn

Cải cách mạnh, hy vọng lớn

Sự cải thiện đã nhìn thấy, song còn cách xa kỳ vọng của cộng đồng DN

 

Ngọc Khanh

Bức tranh nhiều hy vọng

Một làn sóng cải cách mới đang được nhen lên, dự báo sẽ còn mạnh mẽ hơn bởi được khởi nguồn từ cấp cao nhất là các bộ, ngành Trung ương. Xu hướng này đã được chỉ ra tại lễ công bố Báo cáo MEI năm 2014, do VCCI tổ chức mới đây. Cùng với cuộc đua cải cách từ địa phương, môi trường kinh doanh được kỳ vọng sẽ cải thiện mạnh mẽ hơn nữa trong thời gian tới. Mặc dù động thái cải cách có vẻ ngược quy trình, song theo đánh giá của cộng đồng DN, là “muộn còn hơn không”.

TS. Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch VCCI giải thích, việc vận hành hệ thống pháp luật trong nền kinh tế có 2 vấn đề cơ bản là xây dựng và thực thi. Trong đó, hiện nay vấn đề thực thi chủ yếu là trách nhiệm của cơ quan địa phương và cơ sở. 10 năm qua, cải cách ở các địa phương được nhìn nhận là mạnh mẽ, song giờ đang chững lại, do những hạn chế về thể chế và khung khổ chính sách lớn hơn từ cấp trung ương. Điều này có nghĩa là xây dựng pháp luật đang làm cản trở thực thi pháp luật.

“Lãnh đạo các địa phương thường than phiền với tôi rằng: Chúng tôi có đẻ ra được thủ tục đâu! Những thủ tục cản trở quyền tự do kinh doanh của người dân và DN nằm ở chính văn bản do cấp trên ban hành đấy chứ!”, ông Lộc nói. Vì vậy ông nhấn mạnh, bước đột phá mới về thể chế, cải thiện môi trường kinh doanh phải bắt đầu từ cấp trung ương. Muốn mở đường cho những cải cách tiếp theo ở khâu thực hiện, phải khởi đầu từ khung khổ pháp luật.

Kết quả của MEI 2014 đã cho thấy hy vọng đó là hoàn toàn có cơ sở. Trong con mắt của cộng đồng DN, các cơ quan Chính phủ đã có nhiều nỗ lực, nhờ đó MEI 2014 đã có sự cải thiện đáng kể so với các năm trước. Ông Lộc dẫn chứng, rằng “hội chứng trung bình”, theo đó các bộ, ngành chủ yếu là chỉ thực hiện vừa đủ nghĩa vụ đặt ra, vốn tồn tại nhiều năm trước đây, nay đã không còn nữa. Tất cả các bộ, ngành đều bắt đầu có những nỗ lực nhất định để thực hiện trách nhiệm của mình một cách có hiệu quả hơn. Bên cạnh đó, “hội chứng dàn hàng ngang” cũng đã bị phá vỡ khi ở một vài chỉ tiêu đã bắt đầu có sự bứt phá ở một số bộ, ngành, bước đầu tạo ra thực tiễn tốt có thể tham khảo, nhân rộng.

Trong số 5 chỉ số đo lường hiệu quả, thì có tới 4 chỉ số tăng điểm so với năm 2012. Bên cạnh đó, nếu trong MEI 2011, 2012, chỉ số nào cũng nằm ở mức trung bình hoặc dưới trung bình, thì nay 4/5 mức đã vượt trung bình, đạt mức trung bình khá. Điều này cho thấy cải thiện về xây dựng và thực thi pháp luật của các bộ đang lan toả rộng khắp.

Không ít mảng tối

Tuy nhiên, so với kỳ vọng của cộng đồng DN về một Chính phủ hiệu quả thì vẫn còn một khoảng cách khá xa. Đặc biệt, báo cáo nghiên cứu đã chỉ ra một phát hiện rất quan trọng, rằng mảng tối nhất trong MEI 2014 là chỉ số Hiệu quả soạn thảo văn bản pháp luật. Đây là chỉ số có điểm thấp nhất, với 6/14 bộ ở dưới trung bình. Trong khi tất cả các chỉ số khác tăng điểm thì chỉ số này lại giảm 4,16% so với năm 2012.

“Nếu ví toàn bộ quá trình xây dựng và thực thi pháp luật là một cây cầu thì chỉ số này cho thấy chân cầu khá mỏng manh”, bà Nguyễn Thị Thu Trang, Phó trưởng Ban Pháp chế VCCI ví von. Xét trên mức độ cải thiện thì chỉ có 2 bộ cải thiện ở chỉ số này, trong khi các bộ, ngành khác đều giảm điểm.

Điều này cho thấy mặc dù 4 chỉ số còn lại (Chất lượng văn bản quy phạm pháp luật; Hiệu quả công khai thông tin, tuyên truyền và phổ biến pháp luật; Hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật; Hiệu quả rà soát, kiểm tra, tổng kết thi hành pháp luật) có tăng điểm, song về tổng thể thì tác động sẽ không thể mạnh như kỳ vọng.

Bà Trang cũng bổ sung, mảng tối khác nằm ở vấn đề minh bạch. Theo bà Trang, dường như các bộ, ngành mới thực hiện được công tác tuyên truyền về vai trò của văn bản, trong khi việc cung cấp thông tin có chất lượng, tóm tắt hay làm rõ văn bản thì chưa thực hiện được, mặc dù đây là công việc dễ thực hiện, ít tốn kém.

Đồng thời, khi đánh giá 3 khía cạnh của chất lượng văn bản là có minh bạch không, có hợp lý, thống nhất với văn bản cấp trên không và có khả thi không, thì minh bạch luôn là khía cạnh đứng cuối. Điều này cho thấy minh bạch vẫn là vấn đề vướng mắc nhất trong hoạt động xây dựng và thi hành pháp luật của các bộ.

Mặc dù vậy, nhóm nghiên cứu cũng đưa ra một kết luận lạc quan, đó là rõ ràng cỗ máy cải cách đã được khởi động. “Nếu thời gian tới quyết tâm cải cách không bị hụt hơi, người lèo lái là bộ, ngành, người thực thi là chính quyền cơ sở và người đồng hành là các DN cùng thực hiện cho tốt, thì tôi tin con tàu cải cách này sẽ làm thay đổi căn bản môi trường kinh doanh của chúng ta”, bà Trang kết luận.