Ngân hàng Nhà nước Việt Nam nhận được 01 kiến nghị của cử tri tỉnh Khánh Hòa thuộc thẩm quyền giải quyết, xử lý của Ngân hàng Nhà nước do Ban Dân nguyện chuyển đến sau Kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa XIII.
Kiến nghị của cử tri: “Đề nghị giám sát việc in và lưu thông tiền trên thị trường, hiện nay bị xuống cấp, nhem nhuốc và có một số loại giấy bạc nhỏ thị trường từ chối lưu thông”.
Ngân hàng Nhà nước Việt Nam trả lời như sau:
1. Về đề nghị giám sát việc in và lưu thông tiền trên thị trường, hiện nay bị xuống cấp, nhem nhuốc:
Xuất phát từ yêu cầu nâng cao chất lượng đồng tiền trong lưu thông, Bộ Chính trị đã phê duyệt việc lựa chọn ứng dụng công nghệ tiền polymer thay cho loại tiền giấy cotton. Thực hiện chỉ đạo của Bộ Chính trị và Thủ tướng Chính phủ, từ năm 2003-2006, NHNN đã phát hành và đưa vào lưu thông các đồng tiền polymer, mệnh giá từ 10.000đ-500.000đ.
Sau một thời gian lưu hành, qua theo dõi chất lượng đồng tiền trong lưu thông của NHNN và thực tiễn sử dụng đồng tiền polymer, Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo các Bộ, Ngành liên quan tiến hành đánh giá, tổng kết và có kết luận: đồng tiền polymer được người dân đón nhận, lưu thông bình thường; chất lượng đồng tiền trong lưu thông có bước cải thiện, độ bền, khả năng chống giả và độ sạch của đồng tiền polymer cao hơn tiền giấy cotton. Tuy nhiên, bên cạnh những ưu điểm đã được xã hội công nhận thì đồng tiền polymer cũng còn một vài hạn chế nhất định như: màu sắc nhạt hơn, nét in có độ nổi thấp hơn tiền cotton…
Thực tế cho thấy đồng tiền dù làm bằng chất liệu nào, trong quá trình lưu thông do nhiều nguyên nhân khác nhau, thì chất lượng đồng tiền sẽ giảm dần theo thời gian. Đối với tiền cotton, sau một thời gian lưu thông, đồng tiền cotton hay bị bẩn, nhàu nát, sờn, rách và thường sau 20-44 tháng sử dụng sẽ phải thu hồi, thay thế; đối với tiền polymer, sau một thời gian sử dụng, do mực in bị mòn, màu sắc của đồng tiền sẽ nhạt hơn, mất một phần hình ảnh, hoa văn trên đồng tiền…nhưng bình quân sau 5-7 năm sử dụng mới phải thay thế1.
Trong thực tế đời sống xã hội, những đồng tiền mệnh giá nhỏ, kể cả 10.000đ, 20.000đ polymer thường ít quay về hệ thống ngân hàng nên không được tuyển chọn, thay thế thường xuyên. Vì nhiều lý do người dùng không nộp vào ngân hàng, Kho bạc Nhà nước những đồng tiền không đủ chất lượng lưu thông để đổi lấy những đồng tiền tốt hơn mà vẫn tiếp tục sử dụng đã làm ảnh hưởng đến hình ảnh của đồng tiền trong lưu thông nói chung.
Về việc này, thời gian qua NHNN đã triển khai đẩy mạnh thông tin, tuyên truyền và khuyến khích nhân dân tích cực tham gia làm sạch, đẹp đồng tiền trong lưu thông bằng việc bảo quản, sử dụng đồng tiền hợp lý và chủ động đến các ngân hàng, Kho bạc Nhà nước để đổi lấy tiền đủ tiêu chuẩn lưu thông. Đồng thời, NHNN đã ban hành Thông tư số 25/2013/TT-NHNN ngày 2/12/2013 quy định về thu đổi tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông; trong đó, quy định không thu phí đổi tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông để khuyến khích người dân đến ngân hàng đổi lấy những đồng tiền tốt hơn.
Tháng 5/2014, NHNN đã ban hành tiêu chuẩn mới về tiền đủ/không đủ tiêu chuẩn lưu thông làm cơ sở để phân loại, tuyển chọn tiền; đồng thời, tăng cường chỉ đạo, kiểm tra các ngân hàng trong việc chấp hành quy định của NHNN về tuyển chọn, thu đổi tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông; đảm bảo thuận tiện cho nhân dân khi có nhu cầu đổi loại tiền.
Với vai trò là cơ quan phát hành tiền, NHNN luôn chú trọng thực hiện các giải pháp nhằm ổn định giá trị và nâng cao chất lượng, uy tín của đồng tiền Việt Nam. Thực hiện chủ trương của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, hiện nay NHNN cũng đang tích cực triển khai thực hiện đầu tư mở rộng, hiện đại hóa thiết bị công nghệ in tiền của Nhà máy in tiền Quốc gia (doanh nghiệp công ích thực hiện nhiệm vụ in tiền thuộc NHNN). Hiện nay, sự phát triển của khoa học, công nghệ, nhất là công nghệ vật liệu đã tạo ra những loại chất liệu in tiền mới. Trước đây chỉ có giấy cotton, polymer thì nay có thêm các chất liệu tổng hợp. NHNN luôn nghiên cứu và cập nhật thông tin về những phát triển mới trong chất liệu, công nghệ in tiền, đề xuất với Bộ Chính trị thay đổi cho phù hợp với thực tiễn nước ta để nâng cao hơn nữa chất lượng đồng tiền, đáp ứng nhu cầu của người dân Việt Nam.
2. Một số loại giấy bạc nhỏ thị trường từ chối lưu thông:
Với vai trò là cơ quan phát hành tiền, NHNN có trách nhiệm cung ứng tiền mặt đầy đủ cả về giá trị và cơ cấu mệnh giá đáp ứng yêu cầu thanh toán của nền kinh tế, bao gồm các mệnh giá từ 200đ - 500.000đ.
Theo quy định tại Điều 23, Luật NHNN năm 2010 về các hành vi bị cấm, có hành vi “từ chối nhận, lưu hành đồng tiền đủ tiêu chuẩn lưu thông do NHNN phát hành”. Vì vậy, việc từ chối nhận, lưu hành đồng tiền mệnh giá nhỏ đủ tiêu chuẩn lưu thông trong các giao dịch thanh toán thông thường là hành vi vi phạm pháp luật.
Sau khi nhận được phản ánh của cử tri về hiện tượng người dân từ chối nhận đồng tiền mệnh giá nhỏ trong một số giao dịch thanh toán, NHNN đã tăng cường tuyên truyền, giải thích để người dân hiểu rõ và chấp hành đúng quy định của pháp luật về việc sử dụng và lưu hành đồng tiền mệnh giá nhỏ trong lưu thông.
Trên đây là ý kiến trả lời của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam về nội dung kiến nghị của cử tri tỉnh Khánh Hòa. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam trân trọng cảm ơn và rất mong tiếp tục nhận được sự quan tâm, ủng hộ của cử tri đối với hoạt động ngân hàng./.