Kinh tế thế giới phục hồi không đồng đều và diễn biến phức tạp

Ngày 14/4/2015, Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) công bố báo cáo tổng hợp về triển vọng kinh tế thế giới (WEO). Tại báo cáo này, các chuyên gia IMF nhận định, kinh tế thế giới phục hồi không đồng đều và diễn biến phức tạp, GDP năm 2015 tại các nước phát triển được dự báo tăng cao hơn so với năm trước, trong khi GDP tại các nước đang phát triển và mới nổi tăng thấp và có xu hướng chậm lại.

Báo cáo cho biết, kinh tế toàn cầu được dự báo sẽ tăng 3,5% trong năm 2015 và tăng 3,8% trong năm 2016, tăng nhẹ so với dự báo đưa ra hồi tháng 01/2015 (xem bảng dưới đây). Tuy nhiên, tình hình kinh tế hiện nay rất phức tạp do mỗi nước chịu tác động của những yếu tố khác nhau. Tại một số nước, hệ thống ngân hàng yếu kém và nợ nần ở mức cao tiếp tục cản trở chi tiêu và mở rộng hoạt động kinh tế, làm chậm lại quá trình phục hồi kinh tế vốn đang rất yếu ớt.

Dự báo GDP và giá cả hàng tiêu dùng (% so năm trước)

	GDP thực			Chỉ số hàng tiêu dùng
	2014	2015	2016	2014	2015	2016
Toàn cầu	3,3	3,5	3,8	-	-	-
Các nước phát triển	1,8	2,4	2,4	1,4	0,4	1,4
Mỹ	2,4	3,1	3,1	1,6	0,1	1,5
Nhật Bản	-0,1	1,0	1,2	2,7	1,0	0,9
Canada	2,5	2,2	2,0	1,9	0,9	2,0
Những nước phát triển khác (1)	2,8	2,8	3,1	1,4	1,1	1,9
Các nước phát triển châu Âu	1,3	1,7	1,8	0,6	0,1	1,1
Vương quốc Anh	2,6	2,7	2,3	1,5	0,1	1,7
Thụy Sỹ	2,0	0,8	1,2	0,0	-1,2	-0,4
CH Séc	2,0	2,5	2,7	0,4	0,4	-0,1
Khu vực đồng euro	0,9	1,5	1,6	0,4	0,1	1,0
CHLB Đức	1,6	1,6	1,7	0,8	0,2	1,3
CH Pháp	0,4	1,2	1,5	0,6	0,1	0,8
Italia	-0,4	0,5	1,1	0,2	0,0	0,8
Tây Ban Nha	1,4	2,5	2,0	-0,2	-0,7	0,7
Các nước đang phát triển châu Âu (2)	2,8	2,9	3,2	3,8	2,7	3,7
Cộng đồng các quốc gia độc lập	1,0	-2,6	0,3	8,1	16,8	9,4
Các nước xuất khẩu năng lượng	1,5	-2,4	0,1	7,5	15,6	9,1
CHLB Nga	0,6	-3,8	-1,1	7,8	17,9	9,8
Các nước nhập khẩu năng lượng	-2,6	-3,7	1,6	12,3	25,2	11,4
Châu Á	5,6	5,6	5,5	3,2	2,6	2,8
Các nước phát triển châu Á	1,6	2,2	2,4	2,2	1,2	1,6
Các nước đang phát triển châu Á	6,8	6,6	6,4	3,5	3,0	3,1
Trung Quốc	7,4	6,8	6,3	2,0	1,2	1,5
Ấn Độ	7,2	7,5	7,5	6,0	6,1	5,7
ASEAN 5 (3)	4,6	5,2	5,3	4,7	4,1	4,2
Những nước đang phát triển khác	6,4	6,7	6,7	5,9	5,5	5,7
Mỹ Latinh và Caribê	1,3	0,9	2,0	-	-	-
Mêxicô	2,1	3,0	3,3	4,0	3,2	3,0
Brazil	0,1	-0,1	1,0	6,3	7,8	5,9
Argentina	0,5	-0,3	0,1	-	18,6	23,2
Venezuela	-4,0	-7,0	-4,0	62,2	96,8	83,7
Trung Đông và Bắc Phi (4)	2,6	2,9	3,8	6,7	6,1	6,2
Các nước xuất khẩu dầu	2,4	2,4	3,5	5,6	5,6	6,0
Arập Xêút	3,6	3,0	2,7	2,7	2,0	2,5
Các nước nhập khẩu dầu	3,0	4,0	4,4	9,2	7,0	6,6
Khu vực cận Sahara	5,0	4,5	5,1	6,3	6,6	7,0
Cộng hòa Nam Phi	1,5	2,0	2,1	6,1	4,5	5,6
Các nước xuất khẩu dầu	5,8	4,5	5,2	7,3	9,2	9,6
Nigeria	6,3	4,8	5,0	8,1	9,6	10,7

Nguồn: IMF, tháng 4/2015

(1): Không kể các nước G7 và khu vực euro, nhưng bao gồm Lithuania;

(2): Kể cả Albania, Bosnia và Herzegovina, Kosovo, Macedonia, Montenegro;

(3): Indonesia, Malaysia, Philippines, Thái Lan, Việt Nam;

(4): Kể cả Pakistan và Afganistan.

Về những yếu tố bất lợi đối với kinh tế toàn cầu, các chuyên gia IMF cho rằng, đầu tư thấp, cộng với nguy cơ già hóa dân số và năng suất lao động cải thiện chậm sẽ tác động đáng kể đến tiềm năng tăng trưởng tại các nước phát triển và mới nổi. Đáng chú ý, giá dầu thấp và USD tăng giá là hai yếu tố chi phối tình hình kinh tế thế giới.

Trong năm 2015, kinh tế toàn cầu chủ yếu được dẫn dắt bởi xu hướng phục hồi kinh tế tại các nước phát triển với kỳ vọng tăng 2,4% sau khi tăng 1,8% vào năm 2014. Sau khi tăng thấp trong hai quí liên tiếp, kinh tế khu vực euro bắt đầu có dấu hiệu phục hồi từ quí IV/2014 nhờ giá dầu lao dốc, lãi suất thấp và đồng euro mất giá. Tương tự, kinh tế Nhật Bản cũng bắt đầu tăng tốc nhờ giá dầu thấp và đồng yên yếu so với một số đồng tiền chủ chốt khác.

GDP tại các nước đang phát triển và mới nổi tăng chậm lại (trừ Ấn Độ), chỉ tăng 4,3% trong năm nay, thấp hơn mức tăng 4,6% vào năm 2014. Nguyên nhân cơ bản là do giá dầu thấp đã làm giảm nguồn thu của các nước xuất khẩu dầu mỏ và do bất ổn địa chính trị, nhất là tại CHLB Nga. Chính phủ Trung Quốc tìm cách giảm thương tổn do lo ngại tăng trưởng nóng về tín dụng và đầu tư sẽ tiếp tục làm suy giảm kinh tế, nhất là trong lĩnh vực bất động sản. Kinh tế Mỹ Latinh tiếp tục èo uột do giá hàng hóa nguyên liệu giảm thấp. Trong số này, triển vọng kinh tế tại Brazil còn bị tác động tiêu cực của hạn hán, chính sách vĩ mô chặt chẽ và tâm lý bi quan của khu vực tư nhân.

GDP tại các nước thu nhập thấp vẫn ở mức cao và chỉ giảm 0,5% so với mức tăng 6% của năm 2014 xuống 5,5% trong năm nay, sau lại tăng cao trong năm 2016 nhờ nhu cầu xuất khẩu vào các nước phát triển tăng cao.

Khác với tại các nước phát triển, lợi ích của giá dầu thấp không tác động trực tiếp đến người tiêu dùng tại những nước mới nổi và nhập khẩu dầu, đây là yếu tố cản trở tốc độ tăng trưởng kinh tế. Thay vào đó, lợi ích từ giá dầu thấp được kỳ vọng là cơ hội để các chính phủ giảm trợ cấp nhiên liệu hoặc củng cố nền tài chính công.

Theo IMF, rủi ro đối với tăng trưởng kinh tế toàn cầu đã giảm nhẹ so với 6 tháng trước, nhưng vẫn có thiên hướng kìm hãm tăng trưởng tiềm năng. Cụ thể là, rủi ro kinh tế vĩ mô giảm nhẹ, nhưng rủi ro tài chính và địa chính trị có xu hướng gia tăng.

Về mặt tích cực, giá dầu giảm có thể hỗ trợ cho tăng trưởng kinh tế toàn cầu nhiều hơn so với kỳ vọng. Tuy nhiên, kinh tế toàn cầu vẫn đối mặt với nhiều rủi ro. Trong đó, đà tăng giá tiếp theo của USD có thể làm trầm trọng thêm tình trạng căng thẳng tài chính, nhất là tại các nước mới nổi. Việc chuyển giá tài sản trên thị trường trái phiếu chính phủ có thể gây ra một số rủi ro ngắn hạn và trung hạn do chính sách tiền tệ nới lỏng và chênh lệch sản lượng tại các nước phát triển. Căng thẳng địa chính trị, bắt nguồn từ tình hình tại Ukraina, Trung Đông và Tây Phi có thể gây tác động lan truyền trong khu vực và toàn cầu.

Các chuyên gia IMF nhấn mạnh, chính sách quyết đoán để hỗ trợ tăng trưởng vẫn là yêu cầu cấp bách. Tại các nước phát triển, chính sách tiền tệ nới lỏng tiếp tục là nền tảng để hỗ trợ các hoạt động kinh tế và tăng lạm phát như mục tiêu đề ra. Tại một số nước, cần sử dụng chính sách này để tập trung đầu tư xây dựng hạ tầng cơ sở và thực hiện cải cách cơ cấu để khắc phục hậu quả của khủng hoảng, thúc đẩy đầu tư và tăng sản lượng tiềm năng. Mỗi nước có ưu thế khác nhau, nhưng nhiều nước phát triển sẽ hưởng lợi từ cải cách để thu hút sự tham gia của người lao động và giảm thất nghiệp, nhất là tại Nhật Bản và khu vực đồng euro.

Tại nhiều nước đang phát triển và mới nổi, dư địa chính sách không còn nhiều. Tuy nhiên, tại những nước nhập khẩu dầu, giá dầu thấp sẽ có tác dụng kiềm chế lạm phát và hạn chế rủi ro từ bên ngoài. Tại những nước trợ giá nhiên liệu, giá dầu thấp có thể giúp chính phủ củng cố vị thế tài khóa. Đối với các nước xuất khẩu dầu, cần chấp nhận thực tế khi giá dầu giảm và có biện pháp khắc phục tình trạng căng thẳng tài khóa và đối phó với những tổn thương từ bên ngoài. Những nước có tình hình tài chính lành mạnh có thể tăng chi tiêu công để từng bước thích ứng với nguồn thu giảm sút từ xuất khẩu dầu. Đối với những nước có tỉ giá linh hoạt, phá giá có thể là giải pháp thích hợp.

Tuy nhiên, các nước đang phát triển và mới nổi phải có chương trình cải cách cơ cấu. Những quốc gia này có thể hưởng lợi do năng suất lao động sẽ tăng dần thông qua việc nới lỏng một số hạn chế về thương mại và đầu tư, xóa bỏ khó khăn về hạ tầng, cải thiện điều kiện kinh doanh. Tại một số nước, cải cách giáo dục, thị trường lao động và thị trường sản phẩm có thể thu hút sự tham gia của người lao động và tăng năng suất lao động. Cuối cùng, giá dầu thấp là cơ hội để giảm trợ cấp nhiên liệu và thay vào đó bằng các chương trình mục tiêu tốt hơn, cũng như cải cách thuế năng lượng.

HTT - Nguồn: IMF, tháng 4/2015